Literarishe bleter · 1930-06-08 · 23 (8.6.1930) · p. Seite 426

זײס 426 ב^ד^ויעע :גלעסעד גזס 23 <3/8/ פ״ערמאן איז ארויף מיט זײן באנאײטער איז הויז. א'2 האט באגעגנט א ױנגע פרוי מימ א?יכטיקז ׳עמ״כא. רער פירער וזאט א ניויקיועכער פאדגעי::טעי!ט; — ראם א־ז מײן פרוי. און דאם איז אונזער נרויסער גאםט — פייערמא;. רי ױננע פרױ, װאס האט ׳טוין פאר׳בטאנען נאך אײדער דער טאן האט א־ב פארנע׳טטעאט, אז דאם איז טאקע ער, האט װי ׳טע־ מעװר־ק ז־ך אננערופן: — ביהאב אײך רערקענט אויט אײער בילד... רא האט ז־ך ׳בױי; פײעדמאן פאריבעמט. ער האט נישט ליב נעהאט צו הערן רעדן װעגן א־ם, ײי װענן אײנעם, װאם מען קען אים אז־ט פון א בי5ד... ד־ ױננע פרוי איז אװעק אין קיך עפעס פארברײטן פארן נאםט. (םוף קומצז קער א זאג נעטון, און ם׳האט זיך נעדאכט, אז ער הארט א־ן האנט א בייטיםי! און טרייבט אן ראם פאררא. ענררעך האט ער ז־ך פארק־רעװעט־ א־ן א ׳טטיאער גאם. ד־ באאי־כטונג איז ׳טו־ן געװען א טונקעאע. װו נ־׳טט װו האט פ־ן א ׳טפ־יז־געװעאבר ארויפגערויכטן א גרעםערע איכט. — האס איז די אדבעטעי-געגנטן — האט דער פירעד אנ־ נעזאנט פײערמאנע;. פײערמאן האט באטראבט די צװיי־דדײ-׳טטאקיקע פאמ־ר־ע- ה״זער. מ־ט גאנ־קרעך, בײ מאנבע אפיאו ב״מע־ עם א־ז ׳טו־ן נעװען זיבן א זײנער א־ן אװנט, װען דע־ א־־טאמאב־ל איז צ־געפארן צו א צװײ-׳טטאק־קעד ה״זקע, א־ן האט ז־ך אפגעיטטעלט. — א־ר װעט אי״נג״ן א װײלע צו אונז ז־ך אפדוען א׳ן באפן א צוב״ם א־ן א גרעזל :־־, צ־ קאװע... װאם טד־נקט א־י מםהמא קא־וע, א נ־ו-־אדקע־, - האט רע־ אייגנט־מעי פ־ן א״- '*^**^}"*יי **^♦******^ר,** ד־ א־בער-קע זענען א־ועק א־ן ״האא״ מאבן אררנוננ א־• אנזאנ;, אז ־ער נאםט א־ז רא ם. י ג $ ג ר א ד / . י ז ־ י א ר ק א ב.?ואהאבס מ ע מ ו א ד ז אם. קאהאנם ״ם־עםעי פון מ״ן לעםן״, באנד 1 , אױיםגעגעבן פון דעי ״פאייװעיטם״־אםאםאיא״׳גאן" און איו פאידאג ־לעצקיז ״ז־נט מ״ן ע־יטטעד באגעגענ־יט מיט בענט־׳ט־קע;, ־טטער איך ז־ך מ״ן זי־דן א־מער פאר, װ־ מײן באבע ניט אים ראס נראז װאםער מיט עם־ק. און מיד דוכט זיך, אז רורך דעם איז ער מיר געװארן א םך רײטלעכער װי פריער״ וױפ־ל הײמ־׳טק״ט און נעמיטלעך לעבן דאס דאזיקע בילד דערײעקט. דורך דער א ײ נ ע ר פאם־רוננ, דורך דער א ײ נ ע ר צו- פעל־קעד םצענע װי זײן באבע דערלאננט דעם זײדן דאם נלאז ײאםער מיט עפיק, װערט אים דער ז״דע ד־יטלעכער, ער הויבט אים אן באנעמען בעסער בכלל האט קאהאן יענע פסיכאלאגי׳ט-קינםטלע- י־׳טע רעאגידוננ אויך א״נצלנע ׳טטריכן, װאס ניט יעדער פאםירוננ א נעװיםן זין, ארעי נײסטיקײט, אזוי, אז זי בלײבט פאר א״ך ׳טט־ין װי א פימבאל פון עפעם, אדער װי א דענקמאא נאך עפעס. אין קאהאנם רעאנ־רן או־ף צופאל, אויף דער ראל, װאס צופאל יטפ־לט א־ן לעבן און ײי אלץ אין לעבן א־ז אפט א צופאל, פילט זיך רער אמת קינםטלער-פילאזאה. צװ״טן זײנע :עלעטריםטישע ׳טאפוננען פון די יארן 1895— ןסחן װע־ן א־ן ־דעם בוך דערמאנט רי דערצײלונגען ״םוירקאמםטענ- םעם״ (א־מ׳טטענר;), ״ע פראװידענ׳טעל מעטיט״ (א בא׳טערמער ׳טרוך), ״ע םװעט-׳טאפ ראמענם״ ןא ראמאן אין א פאבריקן, ״דמיטד־ ענד זינריד״, ״ע גהעטטא װעדיננ״ ןא חתונה אין ײדי׳טן ק־ואדטאל). אין די דאזיקע דערצײלוננען, װעמענם אינהאלט עם א־ז רא אומימענלעך איבערצונעבן, אויך אין די טעמעס, ײאס ער האט פארצײכנט, װען ער האט נעארבעט אלס רעפארטער פאר בא- ד־מטע עננלייטע צײטוננען אין נױ-יארק, ׳טפילט צופאל א נרויםע ראל. עם איז אבער נ־יטט קײן ׳טונד-צופאל. עם פילט זיך ני׳טט ק״ן םענםאצ־אנעלע צונעטראבטקײט. די פאםירוננען אין דערצ״- לונגען און םקיצן זענען נ־־טט מער אויפנעטדאכט װי דאם לעבן• איײן... אבער נאר א ׳טטרעננער רעאל־פט איז קאהאן אין זײן זיטור- נאליזם. אלם זיטורנאליםט אדער רעפארטער האלט ער זיך ׳טטענדיק ב״ם בלל אז ״דעי אמת איז א־נטערעסאנטער װי דעד־לינן״ (ז.5(>). אלם א־ינער פזן די כאראקטעריםטייטע ׳טטריכן פון דעם פאר־ פאםעים נאטוד צו באאבאכטן צופאלן, קען דינען דער פאלגנרעי עפ־זא־ װאם ער דערצײלט <ז. ,־ך,) װעגן זײנעם א באזוך ב״ דעם גדו־םן אמעײקאנער ׳טריפט׳טטעלער װיליאם דיע האועללם (ײעל־ יער האט קאהאנען פיל נעהאלפן אין זײן ליטערארייטעד קאריערע א־ן גע׳טריבן באנײסטערטע ארטיקלען װעגן זײנע װערק): ״בײם טי׳ט האט זי (מרם האועללם), צװישן אנדערע זאכן, דערצײלט, װי זײענדיק אין בערלין האט זי אמאל אין א טראמװאי א־ן אן איײ׳־קל איפער אב קאהאנם ראמאן ״יעקעל״, װעיבע־ א־ז דע־׳ט־נען א־ן דער לאנדאנער טענלעיער צ״טוננ ״דעילי קרא- נ־קעל״ ןדעם ז־טן מא־. 1807), זאגט דעד קר־טיקער צוױיטן אנ- דערן װעגן אב. קאהאן, אז: ״מ־ א. קאהאן א־ז יע:ער זעלטענעי פו־נל, א דאמאנען- ׳טרײיער מיט א פא־ אויגן א־ן קאפ, א ׳טרי־בעי, וזעלבער באמערקט. װאם עס קומט פא־ א״ה דער װעלט״. און, װירקלעך, ווען א־ר טראבט פון קאהאנם םאצ־אל־םט־יטער א־ן ליטעיא־־־טער טעטיקײט, םפעצ־על פון ־ענע ־אר;, קענט איר בלי־ז או־םריפן מ־ט פא־גאפונג: ״א זעלטענע־ פוינל״ן װען א פוטודיםט־יטעד מאלער װאלט באנומען דעם דאז־קן פ־־נל, װאלט ער א־ב מםתמא פארגעיטטעלט מ־ט נאך א פאר אוינן, א־ן אמ־ו״ניקםטנם מיט נאך א נאז... ײא־־ם קאהאן האט נ־׳טט בלו־ז ״א נאז פא־ נײעםי, װ־ מען זאגט א־ן רע־ עננל־׳טער צ״- ט־ננם-יטפ־אך, נאר אויך ״א נאז פאר אלטם״... א-ן דאס א־ז א זעלטענעדע מעלה צו דער זעלםער צײט, ײאם ער זעט און פילט ד■ קעגנװאדט א־ן אפט א״ך ד־ צוקונפט, קען ער זיך ארײנלעבן א־ן דעם פא־נאננענעם, אד־דכנעמען דאם געװעזענע מ־ט אלע זײנע הו׳ט־ב, עם באנײען א־ן באיעבן מ־ט זי־ן פאנטאזיע אזוי, אז עם רוכט ז־ך א״ך, װ־ ראם לאנג-פארגעקומענע קומט איצט פאר דאם יאננ-פא־יבטא־בענע לעבט-אויױ... די ־טײאכםטע עבא פץ דער פארגאנננה־יט װעקט-אײד ז״ן נעמ־ט אץ ר־פט ארײם אץ זיין פאריטטעלוננ לעיעד־קע ב־לדע־ פ־ן רעם אמאליקן און ני׳טט נאר װאם ער ז ע ט ד־ ב־לדעי נא־ ער פ ילט זײ, ער יטמעקט ז־י. ז״ האבן פאר אים א ריח. א ט־עם. דע־צ״לנד־ק װעגן ז־־ן פאטערם א קוזין, בענט־טקע, װעמען ע־ האט איבע־געלאזן א־ן פאדברעזע אים ײנגל, װען עד (קאהאןן א־ז געװען א ק־נד פון דדײ-פ־ד יאר אין װעמען ער האט מ־ט ־ײ־-א־ן-פעיצ־ק ־א־ ׳טפעטער גלי־ך ־ע־קענט, ׳טרי־בט עד (ז. 502): ״איך האב זיך פון אים דעדוװםט, אז ער האט ב־י מיין ז־ידן, דעם רב, נעװו־נט איבע־ א ־א־ ״ער האט ז־ך לעבן מײן זי־דן נעפונען די לעצטע ׳טטונדן פץ ז־ין לעבן. און ער האט מיר א־בערנעגעבן א פאד אײנצלהײטן •?*ן ןײן 2*ןיו^ ״— ער האט נעבעטן א טױנק, — האט ער רעי־צ־ילט, - אײער באבע האט אים געגעבן א גלאז װאםער מיט עםיק. פון דעב האם ער זיך נעפילט אב־םל בעםער אבע־ א־ן א ׳טטונדע ארום איז ער נע׳טטארכן״.