Literarishe bleter · 1930-06-08 · 23 (8.6.1930) · p. Seite 425

* זײט 425 ל'0/[ר8ר'שס 2?טםער 013. 23 (318) 7 א ב ר ה ם וייןען/ניו-יןוק די דעדהויפענע ד-עדזגיי?ינע — ■װײס איך װ^*ס; -- ד,ןוט דע־ א״גנטינועי;׳;ד&כע צו- נ־ישט ד־ גריק;. — א; איטע טראנטע...;אר פאר; פא־ט עכ, וױ אז אטתע... פונדעבטװעגן א־י-״עטע; איע אבט טעגט״ע;, ד,אט דע־ א״גנטיטעד פון פארדי גייעט געװאגט. ער האט עב כאטױױרט םיט דעם, ײאם דאם איז קעגן דעם נעזעץ... —;עטען װארט עב אפירו געגזםען, דאב פאד־י. ה״סט עם, — האט עד ישוין נייעט נעװארט פאי־יעעמען זײן ״אויטאכא- ביר״ — אבער א פאר־בכא; קאן נאך אםאר אפיעטער;, קאז נאך נעבן א ב־רעט או; ג״ באצאר פ־נך דאראד... או; ז״ז פאנטא־־ע האט ״עו־; נעװע:ט: — נאך צען ־אראד ב״ט א־ך אים או־ס אויך אן אנדער; ב״ם זערב; דזיעאנק פעדרעי... זענע; דרײ אװעק צו-פום, ייז א טראכװוײ-אפיעטער. און פא־ ד־ פינף האט יעוין דער או־טאטאב־ר געהאט נענוג פראץ. םײעריוא; איז רויט דער העפרעבקײט נעזעםן נעבן דעם אײננטיםער, װערכער א־ז אויך נעװען דער יעאפער... — ארבעטן די ״ברײקם״? — האט פײעיםאן צוריב זיבעי- קײט װענז א פרענ נעטון. — הערט איר דאך. אט דאם איז דאך די נאנצע זאך, װאב די ברײקם ארבעטן װי אין א נײעם... װעז ני׳עט, װארט איך ׳עויז ראננ פמו־ נעװארן םון אים, װײר דער נאנצעד אויטאכואביר איז א טראנטע... פײערטאן האט זיך יעוין דערפירט אין זײן אטםאםפערע. ״א! ארבעטעח״ — האט ער נעטידאכט און האט באיעיראםן זײן םיט די טענטיען װאם נענטער, װאם הײמישער װער רעדט נאך, אז דער אויטאטאביר האט זיך ארײננע- דרײט אין א בי־ײטעד נאב, ײאם נ־׳עט קוקנדיק, ױאם םיאיז נא־ נעװען קוים פארנאבט, איז נעװען ׳עוין םארנאםן מיט ריכט פון די פיר ערעקטרישע ראטפן בײ די זייטן פון דער גאם, און פון די ערעקטרי״עע רעטפרעך אויך די פאר טעאטערם און בײ די נרו־בע דעםטאדאנען, װאם די גאם האט פארטאנט, — האט ׳עוין פײעי- טאן דער&ירט זיך װי אין נױ-יארק אויױ בראדװײ װען ער פארט אהין אריין אין א פר״ער צייט. און ער האט טיט צופרידנק״ט אויסנערום!: — א רײכע נאםי — םיאיז אונזער הויפט-נאב... — האט דער פידער נייעט אן ׳םטארץ נעענטפערט... עם האט זיך באװיזן א ױיט ריכט. דעי םיננאר זיך אפ- צו׳עטערן. און דאב פארדר האט זיך אפנע׳עטערט און איז נעבריבן יעטײן צװישן צװײ רײכע אויטאטאבירן. די, װאס זענען נעזעסן א־נעװײניק, האבן פון בײדע ז״טן באטראכט דאם פארדך א ױננע םרוי. װאם א־ז נעזעםן א־ן א״- נעם פון די צװײ רײכע אויטאטאבירן, האט עפעם א״ננער״טט אין אויער איר באגר״טער און זיך צעראכט םיהאט נעהייםן, אז דער אײטאטאביר, אין וייערבן עם זע- נען נעזעםן די ארע פינפ. איז ני׳עט נענונ נײ י— טיד האבן זי־ אין דדיערדן — הא״ דער אײגנטיטעד פון דעם פארדר א זאנ נעטון ײי צו זיך אױין. פײערטאן האט זיין בריק נעװארםן צ־ דעי ױננע־ פרײ אין רייכן אויטאטאביר ז■ האט עפעם דערפ־רט אין פאריעעטט א־אפ- נעלאזט די אײגן. דערפאר, אז עם האט זיך באװיזן דאם ברויע ריבט, -ער סיננאר, אז טען קען יעוין פאי־ן, האט דאב .,פאידר״ דאם ער׳עטע זיך א ראז נעטון... — אט אזוין אט אזוין — האט פײערטאן געטוטיקט דעם ארבעטער, װאם האט זיך אױיםנעארבעט אויץ אזא טין אויטאטא- ביר, װאם יאנט איבער די רײכע — איך חאב זײ אין דריערדן — האט ער ׳עוין א ראכעדי- אפזאנן זיך םיין צו פארן אין דעד פראװינץ-יעטאט, וװ עב האבן זיך, א דאנק אירע פאבריקן, נעפונען פיר ארבעטער, א־ז פאד ־עם ׳עריםט׳עטערער פײעי־טאנען געװען יעיױער די ׳עטאט האט זיך נעפונען נישט װײט םון נױ-־ארק, װו דער ׳עדיפט׳עטערער אר״ן האט נעוװינט זינט ער איז נעקוטען קײן אטעריקע; דער תירוץ, אז ע־ האט קײן צײט ני׳עט, װארט געװען א ׳עװאבער, װײר די ירײזע אהין האט געדארםט דויערן ברויז עפעם טער װי א ׳עעה, און ער יוארט נאך געקאנט אין זערבן אװנט פארן צוריק. א צװ״טער הירוץ, װידער, אז עם רוינט נישמ פון טאטעריערן ׳עטאנדפונקמ, ״ארט אװדאי נישט נעװען ריכטיק; פ״ערטאנען האט מען געהארטן פאר אן ארבעטער-םרײנט — און ער איי טאקע אזוי נעװען — א־י װאם א־ז *ע״ך דא דער האנאראר םאר דעד רעקציע, צי פאר -ער פאררעזונג. װאס ער װעט קרינן? דעדצו א־ז נאך דעד יחוכ פון די דארטיקע ארבעטער געװען גרוים דעמיט, װאם זײ האבן :ײ א יאר צײט נעשטרײקט טיט די באראנען, װי טען האט גערוםן די אײגנטימעד פון די פאבריקן — און כאטיע ז״ האבן דעם שטר״ק פאררוירן, האבן זײ אבער טיט דעם שטרייקן אריין זיך ארויסנע- יויזן װי הערד;, װי נרויסע קעטפער און צו אזערכע טוז טען שוין פארן אן א תירוץ. אין בריװ, אין װערכן טען האט אים איינגעארדן צו קוטען, האט טען אים אננעדײט אויף די פארארעטונג פון דעם ״קרוב״, װעאכער םייערט זײן צעניעריקן ױביריי, און נענעבן אנצוהערעני׳עי, אז טיט זיין קומען, װעט ער אויפטונטערן די ארטע טיטגרידער צו;ײער טעטיקײט און צו םארגרעםערן די צאר מיטנרידער בכרר. אויך רער פארשטײער פון קרוב, װאם איז עקסטרע געקו- טען ק״ן נױ-יארק, אנצוזאנן פײערמאנען, אז ער זאר קומען צו ־עם באשטימטן אײנט אויף דער םייערוננ, האט ׳םמייכרענדיק א־ם צו-װיםן נענעבן, אז אויף קיין נרויםן עורם זאר ער זיך נישט ־יכטן. און אויך דער עורם, װאם װעט יא קוטען, איז אן אויםנע- טאטערטער םון ׳שטרײק, םון טײרװײזער ארבעטםראזיקייט און פ־ן קריינעם שכירות, א ראנק דעם פאררוירענעם ־טטרייק איז פייערטאן אױיםגעםארן טיט א באטריבטן נעמיט, אבער זיצנדיק שוין אין צונ, האט ער זיך נעשטארקט און געטונ- טערט, אז נאך ארע זאכן איז ער נישט נעבוירן נעװארן פאר די ׳ניטארקע און רייכע פון רער װערט, נאר פאר די ארעטע און אונטער- דריקטע, דאס איז זיין נורר און דאם איז זיין באױױ. פונדעםטײעגן איז צו דער׳םטאציע נעקוטען אים באגענענען א קאטיטעט פון נאנצע זיבן מענטשן. פייערטא;, ײאם איז, ני׳טט ־וקנדיק אויף זיין ראדיקאריזם, געװען ױרכנעדוננען מיט רער ארטער היימישער יידישקייט, צוריב װאם מען האט אים נעהארטן =אי־ א פארקםטענטש, נישט קוקנדיק אויף זיינע ראדיקארע און ־עיואאוציאנערע אידעען, האט װענן די זיבן פון דעם קאמיטעט נע- יאנט אין א װיץ: — דאס זענען, הײםט עם, די שבעה טובי העיר... צװישן רי זיבן איז געװען איינער א שטיקר רמדן, װאם ־אט נעװוםט, װאם עם טיינט ״שבעה טובי העיר״, און ער האט ליך _אננעױפן: — נײן, דאס זענען ארע ארבעטער... — אט דאם טײן איך דאך מאקע — ארבעטעד... דאס זע- נען ה־ינט די יחםנים... די איבעריקע האבן נאױו צוגעשט״כרט און איינער פון ז״ ־אט דעם נאםט נענוטען אונטערן ארעם און צונעפירט צו אן א'״;, אויסנעדינטן פארדי װאם איז נעשטאנען ביי א בראק פון ״אקזאר, וײ מען האט נעטענט שטיין — אזוי, איר האט אויטאמאבירן?■ — איז דאך טאקע נ־שט אײי שרעכמ — האט פײערמאן נעװאאט אריינברעננען זיי א־ן א נוטער שטיטוננ. אבער דער אייגנמימער פון אויטאמאביר האט אויסנעראכט זיין פארדר