Literarishe bleter · 1930-06-08 · 23 (8.6.1930) · p. Seite 424

,לישיעד^די׳עיע בלעםטר נזו. 23 (8\3) /ײע 424 א. $?3?1ר,ן:פ$ר,ז אי נײ בוד פץ מעטערלינקן, װאס איז פארשװיגן געװארז כועטערלינק כואכצ אין דעב בוך א יבפאציר איבער — די פיאנעט;. ער טענהט זיך אוים נזיט אםטראנאטען, םיט נעאיאנז, טיט םיזיקער אבעד טען דאדף ז״ן א מעטערלינק, בכדי אזוי?״;, אזוי טיף זיך אויסצוטענד.;, און בכדי פון א פילאזאפי׳&ן, פון א װיםניםאפטרעכן ינזטועם באיםאפן — א ״נרויסן כשוףי-. כיעטערינק גיט קודם-כ? אפ פיל נערעכט און כבוד איינשטיי־ נען. אין רעם אריינפיר צו רעם בוך שטעיט ער אװעק רעס כרל, אז א?ע אםטראנאטען, כעטיקער און פיזיקער פון אונזער צייט זענע;, צי זיי װיק יא, צי זיי װירן נ״םט, ארונטערנעפאין אונטערדעם יםטארקן איינפלוס פון אייניםט־ינע;. און ראן װידמעט טעטערלינק זיין נאנץ װערק די דערנריי- כונגען פון די אסטראנאמען אין אמעריקע און אין ענגלאנד פאר- װאם נא־ :•־;■ יםוין ציליי א פ׳םוטער ״עדדי־םער״ סיבה: װייל רי אמעי קאנעי און ענג:ענדער האכן די ד״כםטע מיטלען צו מאכ; ד־ נויטיקע פא־שוננע;. אראנק ז״ — װײזט אן מעטערלינק — איז םע; נעקיניען רעוצו, אז בעת אין יאר 1844 האט די װיםנשאםט- לעכע װעלט געקענט נאי א1 יעטע־ן מיט א פארים״דענעם ליכט, או; פ־נ־ אכסערוואטארן האבן ז״ רעמאלמ ׳םטודידט, האט מע; אין 8ניט1 קאטאלאנירט ישטער;, און ט50 אסטראנאמען מאכן טסס.ט;ו אכסערװאצ־עס יערלעך און עס ג״ען אװעק העכער צװיי הונדערט ז״טן פון דעם בוך, או־ף װעלכע דער דיכטער און דענקער רעדט ארום םיט דער ׳עאדפסטעד װיסניםאפטלעכער כקיאות די אלע נרויםע פראבלעמען פון אונזע־ ערד, פון אונזער װעלט, פון רער אל-װעלט, װעלכע בא- אומרואיקן יעם נעלעדנטן און אויך דעם פשוטן בשר ודפ פון די פא־נעםענע צ״טן א;. און די מעטערלינקישע לײדנשאפט צו אלץ, װאס איז פארבארנ;, פאדהוילן, אייביק אוםדערקלערלעך און סודות- ר־ק - האט דא א בר״ט פעלד, װו זיך צו צעשפילן. עם געהערט צו פאכמענעד אפצושאצן דעם וויםנשאפטלעכן װערט פון דעם אדיגינעלן בוך. מיר װילן דא נאר ארויםקלייבן א פא־ אנכ-אודהא-באמערקוננען, װעלכע האכן זיך ארויםנעכאפט אין דעם כוך פון מעטערלינקע;, דעם דיכטער, דעם סימבאליקער. װי מען פלענט אים ינזטעלן אין אויבן-אן פון דער דאזיקער ריכטוננ אין דער װעלט-ליטעראטור. װי א־ן אלע ז״נע ליטערארישע ״אני םאמינם■ א־ז םעטער- לינק א־; דערװארטוננ: ״דאם כאװוסטז״ן או; די םאראל פון דער אל-װעלט איז נאך תם־ד קװענקלענדיק און ערװארט ענטדעקוננען אדער דעװע- לאצ־עם, װאם װעלן קוםען פון דער װעלט, אדער פון אן אנדערער״. ״שטייענד־ק תמ־ד א־ן דערװארטוננ, א־ז עם אינטערעםאנט פעםטצושטעלן, אז ז־נט דער דעדשײנוננ פון מענטש, האט רי נאטור נישט נע׳םאפ; מעד ק״ן נ״ע פאדמען. לאםיר נישט אראפלאזן פון או־ג דאם, אז ד־ דערשי־נונג פון מענטש איז רעלאטױו נישט קיין אלטע. מען דאיף ז־ך אפגעבן א דין-וחשבון פון די נעאלאגישע ערעם. ײעלכע עם א־ז אוממענלעך צו בארעכענען, ײי לאננ זיי האבן נע- דויערט. אונזער ערע איז נאך װייט פון צו ז״ן פארענדיקט און קאן אונז נאך ברענגען איבערראשוננען. און אויף א צװייט ארט װעגן דעמזעלבן: ״מען רארף אנערקענע;, אז אונזער היםטארישע װיםנשאפט איז צו-קורץ אוז ג־יט נישם־ אריבער זיבן ארער אכט טויזנט יאר, װאס זענען אין לעבן פון דער ערד נישט מער, װי א פרימארגן. מ־ר װ־יםן נישט, װאס עם איז נעשע;, א״דער אונזער זכרון איז געבוירן נעװאדן. ז־יער אלטע לענענדעם װ״זן אונז אויס צו באאיינפלום;, און נרויםע אמתן באהאלטן זיך אפט אין אזעלכע לענענדעס. עם איז דעריבער מעגלעך אדו־םצול״ענען דארט די נעײאלטיקע ענדע- רונג, װאפ מיר דערװארטן פון דעם מענטש פון איצט ביז צו דעם איבערםענטש, װאס ײעט פאמעמען אונזער ארט... מיט אזעלכע מעטערלינקישע אויםפירן איז פיל דאם בוך ״דער נרויםעד כשוױ״. װער פארטראכט ז־ך איצט ײענן דעםן איינזאם לעבט ער און איינזאם שאפט ער, דער נרויםער מכשף, װאם האט אמאל באצויבעט א נאנצן ליטערארישן דוך אט האט ער ארויםנענעבן א בוך א נייעם ״אני מאמ־ן״ — און דאם איז איננאנצן פארשװינן נעװארן... ד־ ט־כטער־ע; מאדים מעטערלינק — רי פארשל״ערטפטע פ־; א־ע מ־סטעריעם, װעלכע רעד גרו־םער מהכר האט אל״ן אנגע- שד־ב; — לאזט נישט איינדזע;. מע; װ״סט; דעד א״ננאדטיקע־ פאעט און דענקעד, א״נער פ.־ן רי װונדערבארםטע נ־יםטעד פי; ױנזע־ צ־־ט, האט ז־ך טאקע צוריקגעצו־גן א־; א פא־בא־נ;, א־ינ זאם ־ו־נקל. אבעד ז״ן לעצט װאדט האט ער נאך נ־שט געזאנט. עכ ״■זא־עמעך ז־ך;אך םודות אין ז״ן זעלטענעם אוצך װ־' עד לאזט ־וא־עמע; ז־ך נשמות א־; ז״נע א־בער-ערד־שע שפ־ל; פז; מענט־ט- לעכן גו־ל. ־וער האט שו־ן נ־שיט נעפדװוט אדיינצודר־ננען א־ן ז־ין כא- העזטענ־שך ז־־; הו־ז א־; שט־לן מעדא;, הינטער פאריז, א ז א־־נ-;ע־ לט א־ן ע נעה־־מנ־־ם. קיינעד װי־םט נ־שט, װען מען ג־יט א־־■; א , ״ מע; ג־־ט א־־־ם פ־; דעם הו־ז. ק־־נמאל הו־ב; זיך נ־שט;.־ ־= ־־־ א־אפגעיאזענע גא־דינע; א־בע־ ד פענםטעך פא־ דעם פדעמד;, פא־ דעם ז־־ט־קן, ניש־ט ק״ן גא־ א־נט־םע; באקאנט; ,א■; יוע־ קאן זיך עם פארמעםטן, װער קאן האבן רי זב־ה צו װעדן מעטעײינקם א א־נטימעד באקאנטעוךי) א־ז איבעד דעם טונקעל;, יעװע־; טויער פון דעם הו־ז װ־ או־פנעשר־ב;; ״פארל־ד ־עדע האפ- נונג אד־בעדצ־טדעט; ד־ ש־װעל ד־ פ־פיקכטע פאי־־זער זשוד- נ־אל־םט;, פארשט״ער פץ ־ועלט-צ״טוננען, האבן שיוי; דורך פא־- ש״דענע מיטלע; געפרװוט אדי־נקומען אהין. א ט״ל איז אויך ארי־נ- נעקומע; - אבער םעטערל־נקען האבן ז״ דארט נ־שט נעזע;. עו װערט ־ו־ אויםנעהו־כט־, ײען עם קומען ז״ט־קע. או; א אננענעמע א־בערראשונג, א גדו־םער חדוש א־ז נעװע; א־; דע־ פא־־זעי ל־טעדאר־יצער װעלט, װען מען האט א־ן א בעל- נישע־ צ״טשדיפט ״דעװ־ בעלזש״ געפונען א ׳ט־לדערונג פון א באזוך ב״ מעטערל־גקע; און אפ־לו א קל־ינעם געשפדעך מעטעדל־נק א־ז אװעק פון ז־־ן פאטערלאנך אבעד ראס פאטערלאנד איז נעקומע; צו א־ם או; האט, װ״זט או־ס, מער מזל... ־ע־ נליקלעכעי כעלנישער זשורנאליסט ׳טר־יבטי: מעטערל־נקס ארכעט-קאב־נעט א־ז א מין ז״עד א״נפאך שט־־־ע-צ־מעך װו א פ־־שע װ״םק־יט ל־־נט ו־ך א״ך מ־ט א זעל- טענעם פאיגענ־גן אויף רעד נשימה או־ף לאנגע פאליצעס לינן צע- יטפ־־־ט ב־כעד פון פראנצויז־שע ׳טר־פט״טטעלעך און אויך א נרויסע צאל פון בעלג״טע מהבר־ם — די דאז־קע כ־בליאטעק האט מיד געגעב; א מעגלעכק־יט צ־ פדענן מעטעדלינקע; ז״ן מײנוננ װענ; דעד איצט־קעד בעלנישער ל־טע־אטוך א־ך האב זיך ני׳טט געקאנט אפהאלטן פון דעם װונש. אבע־ מעטערל־נק האט או־פגעשרינן: ״א־ך ב־ן זיך מודה, אז א־ך ־ו־ים גא־ני׳טט. א־ך קען נייטט איננאנצ; די איצטיקע ליטעראר־׳טע באװעגוננ א־ן בעלניע;. אלץ װאם איך װייפ װעגן איר און װאס א־ך קא; א״ך זאגן איז דאם, אז רי ״ױננע״ האלטן מ־ך פא־ דעם לעצט; קדעטין״... און װען דער בעלג־שער זשורנאל־םט האט א־ם נעפרוװט א־בע־יטפאר;, האט מעטערלינק נאכאמאל באטאנטי: - אזו־, אזוי א־ז עםנ - - ז״ שיקן מיר נ־׳טט איבר־קנם ז״ערע ב־כעך און א־ר פא־יטט״ט גוט, אז א־ך װעל זיי ניש־ט ג״ן זוכן... אבער ראם זענע; ראך םוף-כל-םוף — נא' ״עדדי־טע זאכןך א־ך האב בכ־ו; נעכרענגט אט דעם קליינעם א־נצידענט פון טעגלעכ; לעב;, בכדי קלא-ער אפצושפ־נלען דעם א י צ ט י ק ן מעטערל־נק. דעם םוד פון אלע םודות. מעטערל־נק האט ־א נישט לאננ אדו־סגענעב; א־; פאריז א;״ בוך ״ד־ע־ נרו־סעד כיטוף״ — הייסט עם. יטוי־ א פאר חדשים, װי ־אם בוך א־ז דערש־נע; — און א־ר האט אין דער פאך-פדעסע, א־; די א; א צאל ל־טעראר־יטע צ״טשיריפטן נעקאנט גאנץ ײייניק געפ־נען װענן דעם בוך ק״ן סענםאצ־ע א״ה דעם טענלעכן ב־כער- מארה א־ז עס נייטט געװאי־ן. אין ״נרויםן גאנצךי האט מען עם אויפן ב־בעך-מאדק װ״ניק באמערקט. און דאס א־ז שוין א־צט א״ננטלעך ר־ םענסאצ־ע. א בוך פון מעטערלינקען, װאס איז פארשװינן געװארן... און װאפ א־ז ״דער נרויםער כיטוף״, װעלכער האט אונזער ארעם ליטעראר־ש װעלטל אזוי װ״ניק פארכשופט?