Literarishe bleter · 1930-06-08 · 23 (8.6.1930) · p. Seite 423

זײס 423 לייססר&ריש;! ג.7 גןב. 23 <318) קאנע; נאד זעדטן א; אדט געפינען אין די קאדג־אױםגערעכנטע סצע- נעס או; בילדער, אין װעלכע דער געניטער טעאטעד-קענעד יװיה זײ דװקא ארײנפאםן. אבער עד טאכט ני־עט קײן ״פעדות״ מיט דער ליטעראטור און ער פאר׳סטעלערט ק״נטאל נייעט ז״ן גײסט־קן באדנעס, כדי צו טאכ; אים פלאץ אי; רעד אנגענוטענער ליטעדאד״עער פארם. עד א־ז טוחל די ״וזארטאניע״ און װאגלט א־וס אן רו ט־ט זײן גע- דאנק, טיט זײן אויסגעטדוימטער װעלט, װאנדערט ט־ט א־ר פון פא־ס צו פארם, פון ליר־ק צו דראטע און צו דער קעדנדיקער בעלע- ט־סט־יעער פראזע פו; ז״נע ״מלחטה-זכרונות,•, װו עס יעטײען בלו- ט־קע ־אדן פון יעאנד און װײטאק און צע־וליעט; פ־נסטעדן יטנעו;: רע־ געפײנ־קטער טענטע. א־ן די דאז־קע ״טרהטה-זכרונות״■ האט יעקב טעסטל גע- קאלטן ז״ן טלחטה ט־ט דעד צ־־ט, האט עד זיך א־אפנע־עדט פ־נס הארץ איד װ־פטע יעאנד ע ר האט געזאגט א י ד װידוי. או; ־אס א־ז אײננטלעך ז־־ן אײביקע ־עאפער־יסע פארס און צונל״ך או־ך דער צענטראלער טאט־װ א־ן זײן ד־כטונג; װ־דוי. די ז־נד און ד־ ט־אוסק־־ט פון דעס לעגן ברענען א־ן זײן נ־סטה, פאדװאנדלע; ז־ך בײ א־ם א־ן א נעפ־ל פון פערזענלעכער ־עולד, פון פערזענלעכעד אהדױת פונס ד־כטער — און זעגען ז־ך טתזזדה אין זי־ן ד־כטוננ. זײ לאזן זיך קײנטאל נ־יעט פא־טר״בן פון דאנע;, יטר־־ען אדי־; א־ן יעדן פון זײנע װערטעד, זוכן א תיקון א־ן אלע ז־־נע נע־טטאלטן דאס א־ז ־עקב טעסטלם װענ, זײן נײסטיקע ־אוטרו. ער האט זיך אײגנטלעך יטוין א־ן נאד ־וננע ־ארן, בײ זי־ן ער׳טטן דיכטעד־׳ע; ארויספאר, אויסנעקל־בן דאס דאז־קע ״עלטערע פאךי■ פון וױדו־- זאנעד עס א־ז פארא; א געװיסע צונעלאזטק״ט א־ן זײן נ׳עטה, װאס האט עטענדיק צוגעצוינ; צו זיך די גאנצע עלנטקײט םונס לעב;. קויס האט ע־ אויסגעטרויטט זײנע ױנגע ״פאדחלוטטע עעהך, ז״ן ״ליבעםליד״, האט יטו־; געװארט ה־נטער זײנע פל״צעס ר־ פ־נסטערע פראבלעטאט־ק פון דעד ב״זער צעװײטאקטער װעלט, װאס קנוילט זיך אװי יעװעד א־; זײן ״װיטא חײזד״, אי; זי־נע ״רטױנות״. ־עקב טעסטל האט א־בערגעה־פערט זײן אײגענע ױגנט א־; דער ל־טעראטוך ױגנט א־ז נעװען פאר איס אזויצוזאנן א ״טכיסול״, װאס טען דאר־ א־ס גובר ז־־;. און עד האט דאס נעטון באצײטנס א־ן א־ין צײט מ־ט ש. י. א־טבעך דעס דעטאלטיקן פאעט־שן ״װונדער-קינר״, האט זיך באװיזן אין דער ײדישער ליטעדאטור יעקב טעסטל, א ט־ן ״װונדער-זק;״, א פאעט, װאס האט אנגעלאדן יעװער- קײט און עלטעד אויה זי־נע ױנגע ל־דעך װאס א־ז ראוי געװארן פאר דער צײט, צו הבדן זיך ט־ט דעס טרו־ער פונם לעבן, װאס א־ז נעװארן ת ה ו ב - פעיק א־ן א צײט, װען אנדעדע דיכטער װי־סן נאר פון גל־ק. פארלאג נ. קלעגקין, װארשע— װילנע 8 שויז דערשינען דאס בארידהע װערה ר. ה. שעריף סור< פוז װאנדערונג פיעסע אין 3 אקטן, 6 פילרער. סון ענגליש מ. נעלענבערג ,״מ014£׳\8,, 11113:״12)1ס<ן5 .23 ס1*י31£א ,3*31523^ _פארלאנ ב. קלעצקין_ ד$ם באװוסטע װערק פוז פ. ק א ג א ז די געשיכטע םון די םעייב-אײראסעישע ליסעראסורן פולשטענדיקע געשיבטע םון די אײראפע־שע ליטעראטור;, אנהויבנדיק פון מיטאלטער ביז די נײסטע צ״טן, ״ד־׳ש — פ. הײלפער;. אי1 3 גרויםע בענדעך ב. 1 — 10 גילדן, ב. 2 — 10 גילרן, ב. 3 — 12 גילדן. עס ראוי, אויפצונעמען אין זײן באש״דענער ארעטק״ט די טא- יעםטעם פון דער לאנדשאפט. די װערטער זענען אלט און אפגענוצט און ז״ שטײע; אלײן, אן דער אדיעקטיװישעד קאפעליע, װאם האט װי באקאנט, די פונקציע איבערצושרײען דאם הײזעריקע דיכמע- די׳סע קול און אים צו געבן אן אײנרעדעניש פון גבודה — אבער די דיכטערישע איבערלעבוננ, װאס איז אלעטאל נײ און עריטט- טאליק, צװינגט דאס אלטע װאדט, צו פארױנגעדן זיך טיט דעס כוח פון דעם נײעם געפיל-א־נהאלט, װאם דער ריכטעד האט אין אים ארײננעפרעסט. דאס איז דער סוד פון שאם;. דער ״לויטערער תיטל, דעו װאלד און דאס פעלד״, װאם די פאעטן האבן יעוין אפט נענונ טטריח געװע;, אלם ״באשײנערס״ פון זײערע לידעך און װאס האבן זיך טאקע דערפאר ׳עוין אויפנעהערט נאר אנצורופ;, אפ־לו װען מען פרװוט ז״ פארנארן מיט די יסענסטע דיכטערייסע הניפה• לעך — זײ האב; דא רערהערט זײער רײנעם אורשפדינגלעכ; נאטע;, דאם תמימותדיקע שאפעדישע װארט, װאס קלינגט טיט הער יעטאך קער עלעמענטארער פשטות פון ברא׳םית, זענען ז״ נאכגעגאנגע; נאך דעס דיבטערישן רוף, האבן זיך דערנענטערט צו ז״ן װארט, האבן זיך אװעקנעשטעלט אין זײן דיכטונג מיט זײער פולער פלאסטיישער נעשטאלט, טיט זײער אוטפארגענגלעכער שײנקײט. דאס איז ראם קאנטעטפלאטיװע װאדט, װאס שטײמ א־ן מיטל- פונקט פון כמעלניצקיס דיכטוננ. דאס װארט ד־אטינירט אין אלע זײנע שורות, ברײט און בילדעדיש, אויםגעצ״טיקט פון דעד ״זון פון דרום״, װאס נליט אין זײן אוקראינישן הײטראנך אננעפילט, וזי א זומערדיקער שײעך מיט דער שפע פון די געבראטענע, דופטיקע זוטערס, מיט דעם שװערן שטימונגם-אינ־אלמ פון די העלע שטילע פארנאכטן, װאס שפינען זיך איבעד דער װעלט פון ז״נע לידעך עס שפרײט זיך אידילישע רואיק״ט איבער ז״ן דיכטערישעו לאנרשאפט, איבער ־ער אײנזאמקײט פון זײן לעב;, װאם איז אזוי שטיל װי א ״שטראם פאדן סזף״. דאם זענען די לעצטע װעדטער פון מלך כטעלניצקים ביכל ״אויף א שטילער סטעשקע״ און זײ פ־דן אריבער פון דער ר״כער באװענטער שײנקײט פון דער לעבע־ י־קער נאטור צו דער װײטעך פאשטארטער טרויס-לאנדשאפט, צו ־עס שװײננדיקן פאר-סוף פונם לעבן, אויױ װעלכן עס װאקםן, װ־ ניאטעסקע קארליק-נעװיקםן, די לידער פון ז״ן טארנער נשטה- עקזאטיק: ״קיבאנגורו״, דער ״קארליק״ א. א. עס א־ז גלײך, וױ יעד טויט װאלט פלוצים אד״ננעקוטען און זיך אװעקנעשטעלט א־ן זײן אידילישער לאנדשאפט — האט זי םיט אטאל פאדענרערט א־ר פנים, האט באקומען אן אומהײטלעבע גלױוערדיקע שרעקעװד־- קײט אין איר טינע, די שט״פקײט פון א טאםקע. ראם א־ז די א־דיליע אויף דער אנדערער זײט, איר גרימאם. ״אויף א שטילער סטעש־קע״ האט כטיעלניצק־ נעזוננען ז־־נע ע־־עטע לידעך ױנגט-חלומות, טרויעד און טויט, דעד אוטעט פון ־זעבן און די ״שײנקײמ פון שטארבן״ נײען דורך זײן ריבטונג, שטעלן זיך אפ אין זײן אויפנעטערישן װאדט װ־ א־ן א פ־״נטלעבער רירבהדיקער גאספאדע, טוליען זיך צו זײן װארעטקײט און רײסן ז־ך קײנטאל נישט אריבעד איבער זײנע נאטירלעכע נדעניצ;. ״א רוף פלאטט אויױ און װערט פאדקאש;•,. דער נעדאנק אבער ברענט װי אפענע פ״ערן א־ן דער צע- שטורעמג־ער שפראך פון יעקב טעםטל. אין זײנע לירער און רראטאטישע פאעטעס דאמינירט דער נעראנק, יאגט ארײן װי א בײזער װינט אין זײן װעלט, שרײג־ אוי־־ א-ן זײנע פערז;, קערט איבער די דיכטער־שע פארטען, װאס דער פאעט האג־ צוגעגד״ט באר ז״נע פראבלעטען, און װארפג־ זיך ארויף אויף זי־ן װע־ק כ־־ג• ־ער גאנצער שװערער טשא פון אן אויפנעברויזטן עלעטענג־. װארוס יעקב מעםטל גײג־ נישט צו טיג־ קײן ״װ״כע רירישע ־־־די צו זײן געדאנק. ער פארנעטט זיך, צו באצװיננען א־ס ט־ט נ־־סטיקער געװאלט, םיט דעם הארטן װילן צום אבסאלוטן אטת, צוס לעצטן סוד; ער כאפט אים אן בײם סאטע עיקר און צער״צט נאך טער די א״ננעשפארטע נבורה פון דעס חומך דעס ״שונא״, :־־ג־ װעלכן ער ראננלט זיך אין זײן נאנצן שאפן. עם איז אין מעםטלם װערק גאד זעלטן פאראן ני־סט־קער שלום - בית צװישן נעדאנק און נעשטאלג־. דער פארטאג־ און דער א־טפעט פון זײן דיכטערישער קאנצעפציע זענען אלע מאר גיעסער פון די קורצע פאעגײשע שורות, װאם װערן אזויצאיאגן אויפגעריםן פון דעס עקםפלאסיװן עטישן פאטאס, מיט װעלבן זײ זענען איבער- נעראדן, און זײנע איבערריטענםיאנירטע דראמאטישע נעשטאלטן