Literarishe bleter · 1930-05-30 · 22 (30.5.1930) · p. Seite 408

?יםסר^ריםס 3?סססר 11ם. 22 י317) זײש 468 דעד צו דער יידישער איטעראטור און צו אירע שעפער. װי א םעכ־ טיקער קװאי שאאגט די הארציקע איבע פון אונזערע קינדער צום ״ד״ן ׳עריפטיעטעיער דאפ קענט איד זען פו; דער פינקטאעכקיימ און זארנעװדיק״ט, טיט װעיכע עפ ז״נען אויסנעפירט געײאח די כיא-ביכייאגראפ״כע טאכעין פון טענדעיעם, פרצים און שצופ- עי־כםפ יעאפן — אן ארבעט פון דער װיאנער רעאי-גיטנאזיע. קוקט אד״ן און די אפהאנדיונגען װענן די יידייעע אדכעטער- דיכטע־ ט. ־אזענפעיד, ט װינטיעעװסקי, א. רייזען, ז. עדאיכטאט און כאװיכאװע־-אפהאנדיוננען פון יעירעד פון 8 קיאפ פון ״טפיצי ה־ככיה״. י״ענט איכער א ׳כריפטאעכע ארכעט פון א תאטידה פון ק־פע־יעט״ן-יפוי א.ד ״אפרהס ר״זען כ״ אונז אין יעוא״; אויפן שער- כיאט א פ-יד פ־ן פאעט, װעיכער האט פאדאיארן פארבראכט א־ן װ־ינע עטיעכע ױאכן און פאזובט אונזערע שולן. װי נייקלעך זי האט זיך נעפ־יט, װען זי האט דעציטירט פארן פאעט זיין באדיטטן ״צ־ריקקע־ אהייפ״. און האט ט־ט איר האדציקן לייענען ארויםגערופן ט־עין כ״פ ד־בטער, װעיכער איז אזוי ״א״ננעבאקן כיי די קינ- דע־ אין הא־צן״. און נישט נאר ד■ יידישע שריפטשטעלער זענען אזו• ט״ע־ און נאענט אונזעדע קינדער; איץ, װאפ איז שיי;, נע- פינט אן אפקיאנג אין זייערע נשטות. י״ענט און שטודירט דעם װינדע־םארן קאטפיעקם ״די טוטער״, צו דער פייערוננ פון טוטער- טאג אין גיטנאזיע פון פ ט. נורעװיטש. אין דעם קאטפיעקפ געפ־נט אי־ טעטיעפ: די טוטער ב״ די יידייעע קראפיקער (אש, שיום-עייבם, יי־ץ)• די טוטיעד פיי נייטט-יידייעע יעריפטיכטעיער• ביאגראפיעפ פון ד• טוטעדפ פון איע תיט־ד־ם-ות פון קיאם. שפדיכװערטער װיעגן טוטיער-ייבע, פאיקםיידיער, א פאיקפ-טעשה װענן א טאטען און א שטיי־-טאטיען א א. װ. פיארא שפע פון נייסטרייכיע איבער- יעכוננען אנטפייעקט זיך אין די דאזיקע ארבעטןן א־נטערפ־רנדיק דעם פך-הכל פון דער לעצטער שור-אויפ- שטיעיונג, שיטערט זיך נישט װירנדיק ד־ פדאגע: צ־ א־ז כיכוית א װעיפע נישט איז אנדערע שור צו נעבן דעם יידישן קינד אזוי פיר ריעפנפ-טוט, אזוי פיר יעבנםפר״ד, אזוי צו באװאפיענען אים צום קאט־ פא־ א פעפערער צוקונפט, װי דאפ טוט די יידיש-װערטרעכע ״ול 2 דאס רארימסע װערק פיז מאמאם מאז דער• צויבערבארג א נו א ן> ד״=-; יצחק באשעוױס (י ז• ן עצ- אייערגעז קציע פ,-ן ד״ד ט. װייכערט יעדא דעי־ אונצער ז ט ב ו ד : ש ר ע נדמעי־ 1•►:; אין ייעםםאראן. אנ־ום; ע־*דם קאפיטד: ו צויפ״צאד און פון דעם זײדן י דעב פו| צװײב קאפיטד: ךריט קאפיצי: נבבודיקע מ־־ה״דהורה.—פרײכטיק.—א ^סיצד. — װיאטיקום. ־־־ פאי־־בטעיטע ־נמחה,״־דער *בטן. — געדאנקען־יבאי־פקײמ.— אײן אינעריק װאי־ט. — נאטירלעך, א פרוי. — הער אלנין. — דער *בבן דאבג• נארײדיקנדיקע פאייבלאגן. — פעיט קאפיט*: נייטיקער אײנקויף. — אן עקבקורב אינעין הויב פאי־ צייט. — עי־ פי־־װוט די בוחוה אויס פ־אנצויזײג. — ־אדיטײב פא— דעבטיק. — היפ־ע. — אנאדיז. — בפקות און איבעי־טראבטענײבז. — •טמועםן נ־יב טײט. — *בטײגנדיקע *ביעק. װ״עגן נײדע זײדעס און װענן דייר נביעה מיט א דויפד אין ביץ״הידמיטות. — דער צערמאמעטעי־. — — ײײז 8 גיאדן. — צ רר ײ ס ב ר ־ : פינפט קאפיטד: אײביקײטט־זופ און פ־^וצדונדיקע קלארקײט. — מײן;אט׳ אי־־ זע! — פ־־־ײהײט — מערקורם קאפי־יזן. — ענציקדא־ פעדיע־ ־ הומאניאיא.—פארזװנגען.—טויטנטאנץ.—וואדפורגים־נאבט.— די אייבעדיקע צװײ ביכעד װערן דעחטײנען אין די נאענטסטי* " ־א" וודיביב. פארלאג ב. קלעצקין, ווארעע פזן נוטע איבערזעצוננען פון דע• אונװוערבאלעד איטעדאטוד, װעגן װ$ס כיהאב *עוין אויבן דערטאנט. ס־װא?ט דאך נעװען א גרויבעי טעות צו דינען, אז ״דייע װעיט נעפרענט אין אוגזער יבוא אויביעאיפרעך װי א פארקכ״־פיאך. א״נדעיאנותן האט טען זיך געקאנט או־ױ דע־ אײביעטערוננ א־בער- צ־יגן, אז אױױ ײדייב װערט אויך גערערנט ־י איניװעיבארע ריטע״ ראטור, אז ײדײע איז נייםט נא־ יע־ נאצ־אנארעד פונדאבענט פין א־נזער כיאדערנער יטור. די ײדײבע *טפיאך הויבט אן צי *טפירן ד דארע פון א ניעבטיקן װעיקצייג פא־ דע־ אונװועיבארע־ אנט־ װ־קרונג פון אונזערע קינדע־ א־ן פינקט אזוי װי ארע װיכױטאפט־ רעכע דיפציפרינען װע-־ז געגעבן ארב רבודיט אין אונזער יטור אין דער ײד״צעי *טפ־אך. אזוי דאי־פן אויך געגעכן װע־ן אין דער ײדי־ כין דע־ ארװערטרעכעי י־טע- װעדק קלאב״צע שפיאך ארע יצע פרט א־יפגעטון געװא־ן. אוי־ ־; ־עב ־ז יעײז א ־י עטװאב א־ ראט ׳צריפטלעבע ארבעטן פון רע״ געװעז; זענעז אוײ־יצטעי־ונג דער ־, לטיצל, ״ב־אטעטעוב-טאטױון ױ*, װי ליטע־אט אלטער קי־אבייצעד;;״עד ריטע־אטו ־ע־ א־טע־ א•; איז : דיטאראגיע•; אײך איז געװע; אן אדגעט א ד.ט. — — י * < א■ ״ד• יױגדע־כא־ע פדויען-געשטארטן כלן דעד נ־יכישע־ ט־אנע;״<— אנטינאגע אין איפיגעניע״ כין אייפכיראפ א צידונג כאר דער אװפ־ שטעריננ איז אויך געװען ד• דעקאדאציע צו ״ױריופ צעזא־״, װערכן די שיאעד כין דע־ דעא־-גיטנאזיע, (װו די אויפשיטערזננ איז א״ננעאדדנט;עװא־ןן האכן נעשפירט ט־ט אזא דעדכאינ אין װילנע, אין װא־שע טיט עטלעפע יאד צזריק. דאפ א־ז אכע־ װ״- ניק. א ראננע צ״ט האט זיך אין ד■ דע־עדשיע קד״זן דעפאטידט ־י כ-־אנע װעגן א״נשריפן ד• אונױועדפארע ריטע־אטוד אין ״דיש־- ריטיד די טערה״ט פרן דע־ דערער-קאנכע־ענץ אין ,־)<-1!(-טן יא־ האט נאך ריידנשאכטירעכע דעפאמן אנגענוטען א כאזיט״וע שטע- י:יננ צו דעד כדאנע. אכעד כאר די כי־ יאד איז גא־נישיט נעשיאכן נעװאד;, און אױפער דע־ קריינעד בדעפטאטאטיע ״דאפ נ״ע װא־ט״ פון פאפטאטפק• און ח״טפאן, איז אויף דעפ דאזיקן נע- כ־ט גא־נישט געש־אפן נעװארן. טי־ איז נאװופט א פאר, ײען א —ע-יע־עד האט זיך אװעקגעזעצט אל״ן א־כע־זעצן כ־אנטענטן כון שעקכפידפ ״קענינ ריד״״ זועריעד א״ ,״״ ז״ן ט״נזנג. ז״ער ציגעפאפט כא־ די קינדע־ אכע־ א־ז נאך עד ה״פ נ־שטא אין אן אנשטענדיקע־ ״דישע־ איבע־זעצזנג דאפ איז אגפ א צ״גנ־ש■ נישיט כדן אונזעד איעטק״ט, :א־ פשװט — כוז אינזע־ אכגעיאזנק״ט. אט איז, לטשיר, ״האטרעט״ איבעדזעצט אין ״דישי, הגכ ע־ איז כאר שװר־קינדעד רהרוטין נישיט צוטדיטרעך :אך א ג־עפעדע אכגעיאזנק״ט אין פיט פון יעדן- און הירככ-ביכעד דאר־ טען כעפיעטערן בנוגע אזא װ־בט־קן רטוד, װי יידישיע דעטאגדאכ״ע, ױערכע איז ז־יע־ שיין פאדנע- שטערט געױען אויף אינזע־ א״פשטערוננ. כייעד כרענט זי אדיינ- ג״ן אלפ א כאיעטאנדטי־ר כון נעאגדאכיע, ה״-־א־ האט דעטאגדא- כ־ע כאדנוטען א נאנץ בכביד־קן און זערכפטשטענדיקן א־ט; די יערע־ האבן זיך שיטאיק כא־ינטערעםייט טיט דעם נ״עכ ריטי־ און האפן נעשיאכן כא־ דע־ א״פשטערונג א פך אינטעי־עפאנטע עקפפאנאט;: דיאגדאטעם ױענן דעי צאי יידן אין ז״ע־ע םא- שעכטיק־ננען אין כאדש״ידענע יענדע־ און אין די גיעפטע װעיט- שיטעט. ־־ ־אזיקע אפטיירונג איז נעװען אן איםע־דאש־נ:, װ־ אזיך ־ע־ צ־טע־ פא־ הײטקענטענישי אװטע־ן נאטען ״אינזעד ױירנע״. אםעד װ־כיר א־םעדיקע א־םעט, װיכ־י א־בעד־קע ענעדגיע קאט דא באיא־כט אװעקכטח דע־ רעיעד, װעיבער כא־טאנט :־שט א־ן זיין רש־־ת קי־ן א״ן איינצ־קן ניני ק״ן א״׳ א״נצ־רן אנױייזער; אויז העם־עאיש א־ז שװין טיט היישע עטיעפע יא־ צו־יק ארויסנעגעכען נעױאדן א יערנםזך כא־ ״ד דעטאג־אכיע. ם״ אונז קר־יבט טען זיך נאך ארץ, אזן טען האט זיך :א־ איץ נישיט אװפנעקריבן, הנם טי־ כא־טאנן אזא כאםטאז אי־כן געביט כ־ן דעטאגראכיע װ־ יעקפ רעשצינפק־, װעריעד .״ט״י״ אי־ע־שי ־אך נאנץ נאענט צי א־נזע־ שײר-ײעז;. ראטיד האכ;, אז ד• אנגעױ־זענע בר.־זן װערן נא־ א־ן ניפן אויפנעכירט װע־ן אזן איכעט טאר שװ אזנזע '> '> פארלײכטעין די איבעב פון? ׳ < ■1 טע• ניט בדאגן דעב בא*אקטער פלן א קיבבאי״טער אײנצי-בראבה ־עב אעיע־ב צײט דארױ געיעאנעװעט ױעד;, ער טאר נ־ט פטרן זיױ ט־ או־? א־יבצוזובן ציפערן אץ פאקטן פין בא־יטײרענע טיץוד־ב א־ז פרעטדע ׳גיפי־אבן! פארענריקנדיק טײן א־טיקא, האאט איך פאד טײן חיב נאך ציציגעבען עטאעכע װערטעי־ װעגן דער באציאוננ פון אונזערע קינ־ 48532348235348235348485353482353232353534848234823