Literarishe bleter · 1930-05-30 · 22 (30.5.1930) · p. Seite 406

'ם 406?'םסר&ר^שס 3?סםסר 013. 22 (7\/3) ,תפילה, דער קו׳כ — אין א נעפליםטער, רי צײרנשאפט — אין צארטקײט... מיר נלויבן דעפ דיכטער, אז אויף זײן װעג באנעננט ער דעם געקרײצילןטן י׳טו, ארעמעלײט און פרומע אורחים — םימבארן פון זײן מענטשנליבע. אבער נענטער וענען אונז די מענטיטן די טאג-טענרעכע, די ׳טטילע און הארציקע, װעיכע דער דיכטער ־טירדערט, ט״למאר זײער רירנדיק, אין דער אפטײרוננ ״באקאנטע״. ער באזינגט אין א״ן ליד אן אלטע דינםטמויד, װאב איז נוט און מילד, װי א מאמע. ער בענט׳טט אין א צװײטן ריר א מיטפחה, װאם רעבט פרידרעך און ליכטיק און נעמט־אויף מיט װארעמער גאםטפרײנטרעכקײט דעם װאנדערער. ער דריקט אויב ז״ן מ־טרײד די קאריקעס און ארעמערײט; ער איז זײ ׳טיער נייטט דאנקבאר, װאם ער קען פירן צו זײ אזא טיפע און װארעמע רחמנות ער יטרײבט אפירו אן דרײ תחינות פאר זײן מאמען — אויױ איד מאמע-ר׳טון... אין די פארטרעטן פון די קינםטרער זוכט עד או; נעפינט ריכט, פרײד, געדאננר און יענע רײדניטאפט, װאס נ״ט צו- זאמען מיט גערײטערטן א־רעאריזם. צום ער׳םטן מאר האט דער דיכטער אזוי צארט באזונגען פרעמדע רעבנם. — דערפאר קומט ער אונז פאר פרעמד און װ״ט אין די נעצײרטע פאעמעס, וװ ע־ ׳טטערט זיך מעשה-נביא זאגן א תוכחה דעם פיריסטער;״די ׳טראנג אין דער מדבר״). דעדפאר איז אונז אויך פרעמד דער ״נביא א־ן יטטאט״, װערכעד אנטפרעקט זיך אונז ני׳טט פון זיין אינטימע־ זײט. און אויך די ייטו-מאטױו;, װאם זענען אנט׳טטאנען אין ד־ צ־יטן פרן עקםפרעםיאניזם, ברײבן פאר אונז פרעמד, — װײר אי; זײ איז רא װײניקער יטטירע באנײםטערוננ און מער ״מאדערניסט״- ׳טער״ פאטאם. פונרעםטװענן ברײבט קלאר, אז די דערפארוננ האט נייטטי פאדםמט רעם ד־כטערס ניטמה. פון יעדעד איבעררעבוננ קומט ע־ ארוים א נאנצער און פור מיט נ״עם בטחון. אמת, אין די רירייטע רידער פון צװ״מן באנד איז פאראן װײניקער ז א ר נ ר א ז ע פר״ד אין װייניקער נאױוע פיטטות, און די עכטע ׳ט ט י מ ו נ נ פון ״מ״; ה״ם אין די בערנ״ א־ז נעװארן צו עכטער איבערצעבוננ; ראך זענען נעבריבן כאראקטעריםטי׳ט פארן דיכטער די ׳טײנע, יידי־טע פערזן פון עדיטטן באנד, אין װערכן עם גיט א ׳טימער, װי א ריטיטקערע, דער פרעכטיקער נראנץ פון ױננטרעכ; אומעט-. םיהאט מיך ארוסגענומען דער פרויעד, װי די יוננימיםקע, גרינינקע םמערעקעס דער יםניי פדיח... ״ גיאבן •בײערן׳ מיצ זײן ישט ווי;״ ייר גאר; טוט ט הוץ רעמ סרויערליד״) (״מ״ז אמת. אפיר־ - עפ איז ײצט װיי־• - יר גאי־נ• יזןי• י׳*י ,הוץ דעם דער ועאבער אויס כייט װאם צײכענען ויך ידערי־, ״דרחכיה־ל אײננארטיק־יט און אמת, קייננט ניכער דער טאן פון נעפ״ניקטן קינדעריטן צער, ײאם טוט װ״, אבער פאדסמט נ״טט דעב ג״םט, — אײדער די יםורים פון א טי־-דער׳טיטעדט;, פארמיטפטן און פאררוירענעם מאן. מען פירט בהויט אין האראװיצעם יעדן ריד, אז זײן נעװאר- טיקע װיטאריטעט באיטיצט אים פון דעם טראניזם — פון יענעב יטװארצן ראב, װאפ פראטעדט יטוין הײנט — נייטט נאי־ א־בע־; קאפ פונם א״נזאמםטן פון די דיכטער, עדגאר איאן פא, נײע־ב איבער דער טונקערער קאמער פון כמעט דעד נאנצער ײדי׳טער איו נייטט-ײדי׳טער דיכטוננ. .4 און װערםמ ׳טװ״נזאם, געזעננמ ער זיך, װוירטיטיק, ביעבמ אפ א פרוטיע פון א װערבע :ייפ ׳סטראז און מא:מ זיך אװדאי א סופירקע, דען :אלד העימפו א דומקע — אי נוי-ד איז זי, אי יידיימ... (״דעם װאנדערע־ י) רער אויבן-ציטידטער אייםצוג באװייזט, אויד װי װײט ־' ד־כטונג איז מםונר זיך אויםצומ״דן מיט איר ציר א דאנק דעי אומזארנעװדיקער ׳טפדאך. בעת האראװ־ץ ניט זיך רחרוטין נ־״-יב ד־ מ■ — ני־טט צו יטר־יפן זײן נעדאנק, ני׳טט צו ׳טלײפ; ••־; װארטי. זינט רעם עקםפרעםיאניםטייטן פעריאד א־ן דעד ײדי״-־עי פאעזיע, איז װידער איבערגעריםן נעװארן אין דער ריטעראטו? " טראדיציע פון אן אײנה״טרעבן ריטעדאדי׳טן ל׳טו;, װאם איז כיב פלעקט; ער האט אים אבער (און דאם נײט-מיט אזוי גוט מיטן ר־כטערס נאטור, ם־ט זײן כאראקטער-פאטאם) — נעװארטיק אנ- נערעגט מיט באװונדערונג פא־ דעם דאזיקן םוד, װערכער ברײבט פאר א־ם, פארן ריבטעד, און אויך פא־ אונז, בױן םוױ אומ- א נ ט פ ר ע ק ט... ראם װערט נאך בורטער. װען מ־רײענט אדורך די ״רענענדע פון דעד מאראנע״ -— א מע׳טה (יצזוין ני׳טט װעגן בעע״ט), װאם װירקט ז״ער יטטאדק און איז אפיטר קינסטרערייט די בעסטע פין אלע פיר דערצײרונגע;. דא װערט פול׳טטענדיק קלאר, אז רער קינםטרער האט ויך בלויז באגי־םטערט פון זיין יטטא־ אבער נייטט אדורכנעררוננען געװארן פון ז״ן א י נ ה א א ט. ער נוצט א־ם טעמאט״ט נ״טט אוים, ער פארברויכט אים נ״טט ווי א רוייטטאר אץ דער פראדוקציע פון זיין װערק. האדאװיץ איז נ״טט אפהענטיק פון זײן אינהארטרעכן ׳טטא־, נאר — אזוי-צ־-זאגן — פון זײנע עקספרואטאציע - מענרעכ- ק " ט; א-ן רעם זין פון פאטענצ־ערער קראפט, פון ׳ט פ א נ ו נ נ ם- מדרנה. די פר״ד פון נרויב;, דער נרויםער און זיכערע־ בטהון — און דאם מענטיטרעכע, דאם דערפרייענריקע און טרײסטנד־קע — קומען בײ אים צום אױסדרוק נ״טט װי ר ע ב נ ם-פ ר א ב ר ע מ ע;, נאד ברויז װי ריינע נאטיוו - דעריט״נוננע;, װי דער בארג, װי דער בין-היטכרטות, װי דער באגינע;. בער האראװ־ץ נעמט- אויה אין זײנע בר״טע רוננען רעם ריח פון ״רײם-גראז״, און אין די פרײע בערג און טאק קומען א־ם אנטקענן ארע װאנדערער און גאט-נעבענטיטטע, װאס טדאנן-מ־ט זײער ״האדצגארד״ אויה ארע זײערע ײעגן, — םײ דער גרויםעד ײר און מענטיט, בעיט״ט, ם״ די קדיםט-מוטער, מר־ם״. און פון דעם ארעם קומט ארײן אזויפיר נ־יע פדײד און בטחון אין זײן הארצן, אז עד פארגעסט אן בער- ׳טמם םודות, און עם ראכט ז־ך: — ער װארט אװרא- אויך די ״װונדעררעכע מע־טות״ צום ריבםטן פארענד־קט מיטן נאױון, זערבםטזיכער;, פיטוטן אויםנעיטר״; איך הא: נאך פיד צו האפן.'־' ןי.. צװ״טן רי צװײ ביכער ״מײן ה״ם אין ד־ בערג״ און ״ריח פון ערד״ ריגט א מהרך פון — דערפארוננ. רערפאר פירט זיך אין ״דיח פון ערד״ ד• ר״פק״ט פון א רערװאקםענעם מאן און פאעט, — רערעיקר אין די ט־ירן ״עורם-הזה״ און ״אנראנטע״. איבערן דיכטע־ם געמ־ט האט זיך נערײנט א יטאטן פון ׳םװערע מחיטבות,— רע־מאנוננ און בארו־ערונג, צ־יטיקע בענקיטאפט און יטטירעד או- מעט האראװיצעם טרויער א״ז נ״טט פאדבנרייך און נ״טט ניואנםנ- —ך, ע־ איז אבע־ ריכטיק און רויטעד, װי א זומערריקער זון- פא־גאנג. ־י איבערגערעבטע, ײ״טע ר־בע-יטכרות האט אפגעטרעטן פא־ן אויפײאכנדיקן אידעאריזם צו א פרוי, צו ר ע ר פדוי. װאם קאן פא־גריכן װערן צום זיבעטן טאג ־טבת. און ציזאמען דעדמ־ט— ד• אידעארע בענקיטאפט ״צו נרעטן נירדערנע פ־דות פון בראנדע קינדע־-קעפרעך־, ד■ פאטעירעכע צארטקייט צו ז״ן צוקונפטיקן קינ־ —;—נעד נארי־ פון א מענאעכן חרוב אין זײן ר״פקײט און דערװאקםנקײט — ײאם ׳טראנט-אן אין דעם ריד ״איך װארט יטו־ן הײנט געװען א טאטע״ דעם טאן פון א הכר-הבאימדיק;, הארבםטיקן, אבע־ נארדענעם און צײטיק-נריקרעכן קהרת, צום ער׳טטן מאר ראזט דע־ ־יכטער פיאן, אז אן איבעררעב־ננ האט נעראזט א יטניט אוי־ זײן ניטמה ער זינגט יטוין נ״טט התפערותריק און נאױו; ,איך האב נאך פיר צו האפןן״ — נײערם.- •■איז איך — איך קען גאך קעמפז :אי־ מייז אייגן גדיק — ס־װ-מ :עםער ז״ן, עם סוז : ע ם ע י זייז!" ד• דאזיקע יטטירע האפנוננ, אין ײערכער סיאיז פארוואנדרט געװא־ן דער אמאריקער פעסטער נרײבן, רערנעענטערט האדא־ װ־צעם ריד צו א תפירה רי ׳טטירםטע און ריר״טםטע פון ז״נע פאעמעם זענען נאענט צו קאםפראװיטיטעם קריםטאר-ד״נעד תפ־רה- ר־ריק. אזוי וױ א ברױו ממעמק־ם צ■ א נאענטן ארער אײנציקן פר״נט, נע״טריכן א־ן צאפרדיקע, הײכע, כמעט פארמראזע ׳טורות, איז האדאװיצעס פאעמע צו יאצעק מארטיטעײפקי, דעם אײדערן מענטיט און גרויסן פויר״טן קינסטרעך אין די ארע דערמאנטע אידער און פאעמעם האט דער ׳טטירעך יטוין אנגעװ״טיקטער רי- דיזם גובר נעװען רעם פאטאם פון זײנע ער׳טטע ױגנט־רידעך דער גאויבן האט זיך פאתואנדאט אין האפנוננ. רער געזאננ — אין