Literarishe bleter · 1930-05-30 · 22 (30.5.1930) · p. Seite 405

זײ9 05♦- ־*ו^?יעעדיעדי״עע ב?עסעד נזם. 22 (17?.) ד• ״װונדערעכע כעיעות״ םון בער־יעס זאל עס זײן ד• נעזונטע ׳טטרעבוננ צו םארם. דער אינעררעכער רראננ צו ׳םאפן א װערק, אויפצױסטעצן א נעבײ? — נ־בער פון אאץ א־ז עס ר• ׳שטרעבונג םון בעי האראוױצעס ׳עטא־קעד, אידפורסיװער נאסור צו זוכן א ׳עטיצפונקט, א דעדנערוננב-יטטא־ פאר זײן באנײםטע־ רוננ, — אין אנרערע, צו א*ס נאענטע, ׳עטארקע נאטורן, אין אנ- רערע נרויב־קע און פ־אסטע בערי-בטהון. פון די ר י ר י ׳ע ע רירער ״ײײן הײס א•; רי בערנ״ צו ר• ע פ י ׳ע ע ״דעיעות״ ציט זיך א גרײכע, קרארע רינ־ע. ביי רעס גאנצן עפ״ען טאן פון ד• רערצײרוננע;, בײ דע־ נאנצער טברוטר״עטער רואיקײט פון רער פאיס־קער, פא־פארקסטיטרעבטעד ׳עפראך. א'ז ־אך קאאר אז דער איריקער האט א*ן זײן נײעס ריטע־אר״ען נרנול, אין רעד פ־אזא־׳עע־ פא־ס, אחאוטין נ״עט נעענדערט ק־נסטאער״ע זי•; טהוה נ״עט נעקוקט או•■־ רער באט־ונג צו יעאפן אז עבטע פאיקס-טע׳עה א•; א בא׳עט״טט;, נ א נ צ ן סט־ר, — ׳עײאט ז־ך ראך נ״עט א־״ס פון ר• טע־עות די נע׳עטאאט פונס בעא-יעס, טען האט בסדד דעס א״נדרוק, װי דע־ ר־בטער װאאט א־ס דע= בע״ע״ט פא־יעטעאט טיט ז״נע בריימע אקסאען, — גראר רעטאאט, װען ער צעיעפרײט די הענט אנצװוײזן דע־ װעאט אויך זײן דיזן-נע׳עטאאט... ז״ן א״נענע פר״ר א־ז אזוי ׳עטא־ק א•; א־טפואסװו, אז עס װערט אנט׳עטוטט ראס קור פ־נס ״הײריקן טא;״, און נא־ פון ז״ן פנ־ב ״עטראאט א־ויס דאס איכט סון אייײעדער הרווה. ״און אז עס אװ ענדאעך געקיטען דער טאג פון ז״ער נע- זענענען זיך, האט ז״ בעיע״ט אאעטען נעבענט׳עט און נעזאנט: זעט תטיד, טײנע ר־סע. רעס בירא-עורס צו דינען טהוך יעטהה, טת־ך יעטחה״... ו״דע־ גירגול״). זאאן די דאז־קע קא־נע װע־טעד ז״ן ר• אפיעפ־נאוננ פ־ן בער־ יעטס רעבנס-פ־יאזאפ־ע. זארן ז״ עס באר״טן — ר• אנטפאעקונג פון זײן טיעפ־ נעבענטיטײער נאטור? ראס איז א פרוװ צו סטיא•- ױרן א פרעטד;, הנס אויבנא״פיק נוט באקאנטן, ניעטה-אינהאאט— א פ־וװ, פון װעאבן עס יעאאנט א־ײס רי א״ננארטיקע נאטור פונס ר־בטע־ נהפעא צו װע־ן צו נאפן, צ• עפענען טויא-א־ן- אײע־. יאבע־ — נ״עט א־״נצ־ק־יבן אין פ־עטרע ניעטית רי אינ- ײיק און ני״עט נענ־אטט ןארע־ נאך ערנעד — יערעבט נענראטט), א״ סיאיז אײפן העכסטן אופן אוטבאהאאפן אין דער פארס אבער — א קוא פון די בערנ איז עס באטת. א קוא פון פרײר עס א-ז ״עטארק. װירקט. און אפיטר דערפאר, װאס עס איז א ״קוא״. א פריט־טװוער :יײאננ, אײדט האדאװיצעם ריד אזײ יעטארק אויז א טאננא א•; יע־טער, אין דיכטער״עע און איטעדאר״עע פארטוא;. בע־ הארא- ״ין איז פונקט דער היפוך רערפון. װאס טען װא־פט פאר דעד -טע־אר״עער אוטפערזענאעכקײט: פאראן ביי א־ס קראפט — עב פעאט דאס װ א ר ט. די פערזענאעבע ז א ר נ א א ז י ק ײ ט װערט ־עס ריכטער כסדר און נאבאנאנד םארװאנדאט א•; א ו ט ז א ר- װדיקייט בנונע רעס אײסררוק. ביי א־ס א־ז ה״ריק ־אס נע- פיא, די פרייד, די בארוייעוננ. — דאס ווארט איז א טפא עס אװ טע־קװירדיק, װאם האראװיצעס ״עפראך פאסט, אװ פאונ, אזוי גוט פיא־ באאסע ״עטיטזננען, קדענקרעכע, אבסטראקטע :•;-ה״עט״עות- ט־״טערײען, פון וועאכע טי־ האבן ײך אין די רעצטע •ארן קײס :אפ־״ט אראנק דעס צופאוס פון נייע. יעטארקע טאאענטן א־ן רע־ ׳••עעי ריכטוננ. צו מ״יי״ב״זייט״ בײם דזאײיזאננו. בלאנדזידעמ?זצום מײן בענוןען או: און האלצ איז •גויה האיזויר,, מי מ״נע פארלאנגען ע״נמאל געהוהיל (״•ענ״ען״) ױעיקע־י דאס נײנעיצטאנען טיאיציע איז־נײכט א*ן דעד נ נוסען פאטראװע פארן י•****, ײבטעד בעתן דארן די;ע״טטארט ^יז כע״צײט, וױנארד דער ךאי א ר, א*ז ע־ אפטױ ױעיט אזױ אפט געביאכז פ־ן ר• פא־כטיקע רע־צ״אונגען פ״עב־ טיפן פון פ־צעס ׳.*"<׳ ײא־ט. עס א־ז טײאטאא ױאכעדי־ן. בראכז. איטע־יאדײכן ז״ערע :סװו־טעט — ין פא־; דער דיכטע־ א־ועקנעיטטעאט ײך פאנאנרערצ־קא״בן. צ• האט ױעט״ חסיד ודע' אדתעד חטיד דע־צײרער-שרביעקמ דעס אדתן װאס קען זײן ארעטער, װי ד• ראײקע ״דרוקפע־קע״ אידאעך; ־עס טאיצה-פעריאד• די מעכםיעע לננה איז ארויהגעמװומען, ווי א גאלדע־נע ־כי־- פון די ־דױא־צע װעידע־... ,־• טעכטיקע אבנה״ — צ• דע־טאנט עס נ״עט יע־ע־ א• טא־־ס ראזענפעאדס: ״די זאנע ט־ט אירע עקיפאזיעע״?... הא־אװײז איז אבער אן עבטע קינםטאער-נאטור, װאס פא־- ־אט ײך בײס ער״עטן פרװו צו רעדן טיט טאיצה.. ע־ װײס אפיאו :״עט. װי אזוי טען ״באארבעט איטעדאר״ע״ אן עבטע *עטיט־ננ, :־׳ צו טאבן פון א־ר ד• װויא״עטעקנ ־אבט זיך, נ״עט רעדן ט־ט אזא עפ״יע-פ״עראעבע־ טײאטאא ניאט- ערענאנטער ״עפ־אך), — ארער גאר ־עס א־טע־אט, דעס סטיאיזאטאר... אײב ט־ר ־ערן װענן רער ריכטונג, װ• װענן בדײט פא־ אונזער נײסט, װ״ן פאר אונזערע ה״ט״ס א•; יע־״סטי פא־ן נע- ט״ט, — ראן רערן טיר קירס-בא וויענ; ־עי־ עבטע־ רײנער ר־בטוננ וואס רע־ איטעדא־״עער ״ספעצװס״ האט נ״עט פא־גוואיט״קט א•־ •***ק**ר* ^ן•* ן******•■^ ** ** **** רן** ••* * **״♦ןקן *^*• * ** ~*ק יעטאז אװ ײבע־ — ריבטוננ פ•; דע־ צװ״טע■־ טררנה •א, װאי6:- רע־ בעיע״ ט א־״ננעפי־סטערט הא־אוײצ• אזא באר״טוננספ־ר; ס•־, װ• רער טה־״י האט. א יעט״נער, אײננערײטט אין אייעד א־״; טאקס ב־ארן א•; ז״ן ״ט״קא ב־אהעס װענ צ• גאט•״. — װאאט עס דעבט נעװען. א•; ט־־ װאאטן אײפנענוטען טיט פר״ד ־י ־אײקע יע״נע אענענדעס, װאס זענען פוא טיט פא־בט״קע א•; ק״י־קע בװנ־ה. ־אד — בע־ הא־אװ״ז פא־טאנט די ירבה פ־ן בא- װוניערן א־ז א סך א נ־עסע־ע־ טיאס א״דע־ ד• ברבה פ•; דערצ״אן... א־בע־ איע עטוריס פון ד• יעיײע, אנדעננ—קע ״ײונדעראעכע טע״עית״ ג״ט-אר—ך רע־ ציטע־ פ•; אטהע־ בא- נ״סטע־־ננ, וײ ־עי נעבדוס פון א װײטן דונער הא־אוײין א־ז א״ך ־א געבייבן רעי פ־״ער באזיננעי פ*ן ז י ן א י נ ע נ ע ס װונדער אן אז ע־ר טעד. אײדע־ פ•; בעא-יעטס. רער :ע״ט״ט קאט א־ב נערינט נ י ׳ע ט ו ו י א ט ע ט א ט י ׳ע ע ך נייעיט װ• א ז ע ט י ק ו נ ג ס - ״ע ט א יי צו נערן ראס פײער פון זיין א י י - נענער פרײך פון זײן איינענער התפעאית אין די ״װונ־ע־- אעבע טעיעות״ איז פאינעקיטע;. אין קינסטאערייען זין, א ט־ספאד- ׳עט״עני׳ע: זײן סוד האט דער בע׳ע״ט בער האראװיצן נייטט אנט- א־בע־רעבוננען טאכט ״טטוטען זײער צוננ... מיד מםויגען: זומעיפ״געלעך זומעיפ״געלעך — מיר פיייען זיך: •דםויעם — םיר לאכן־אויק: דונעי — ו״ײה פון עיד״) ־אס א־ז א טערקװ—־יהער בבר-פה-א״טון פון אן אאטן, פי־- :״ט•״; טין דיכטוננ, װאס פא־טאנט נ״טט-רע־-עדך טע־ א״ס- —י איידער ראם פ״ן-נעפארעטטע װארט. אין ב״רע בענרע־ יי־ע־ פה יער הא־אװיץ. פ־נקט װי אין ז״ן יטטארקעך בר״ט- כ־יבטיקעך טב״ט דערפר״ענריקעד פיגוך האט צ*ס ׳טטאיקסט; נעצ״נז דײן אויפטערקזאטקייט רי טארנע א־טבאהאאפנקייט. :טעט א־טנעיוטפערטקײט, װאס ג״ט צוזאטען טיט האסטיקע. יאננײקע איניפי־סױוע באװענוננען און װאס יטטייט אזו• צ־ס פניס ז״ן נוט- כ״'-״־:. עבט;. אפנהא־צ־קן נעאעבטעך אפיט־ אװ עס ר• ־עאקציע ־יסצ־פי•־ ־ער 1 ■: 1 א־נזעי ג״סט, װאס װערט ״ט ע־ און כטעט א כ ת ח א ה- א ו י ם ג ע י עכ נ ט ע ר קונסט — א־נזע־ פארטאטע־טן גײסט, װאס רע־פ־אט ײך אפנעפי״טט נעקרעפטיקט ב״ס אנבאיק, אטיטא פון א ױננן. נייטט א״סנע- .״-—יטן בינע-אקטיאך װאס טיקען ביי איס ק״ן ״ט־ס באװענונג ײי ..פארײסזען״... יערנפאאס פרײט אינז צו זען ב״ א ריבטער; נ״טס-א״סנע־עבנטע נעט־ט-באװענונג, װאס קוטט ארײס פ•; ״״' קײאא פון דער אויטערער פר״ך װאכ הלומוה, װאכ געדאנקען? •'^^*מ**,* ן♦* *• •** זיי£~**י*ח*וך**£ ײאס די באבע זוגז״ר *דפינב״ און איך גיכ זיי מים דעכ וויגם... (״ייח פון ערד״)