Literarishe bleter · 1930-05-30 · 22 (30.5.1930) · p. Seite 403

7'םסר$ר שס ב?עסער;.?ס. 22;317) ■/י־ס 463 ^9■ :פ?7 וןןן׳פז/חןד׳ן,! בעדגעלםאז (נײשס קײ/ קריעי^עד עדסיקן־*) * * * און װ־דעד אנםקעגן דעם, װאש נעדנערפאן דארף םיר, קויצ ז״; זיצאנר, ז״ן דער פרעםדםטער: עש פאםירינ• ר־ר נ־יעע א״נ- םאר, דו געפירפורער אין םענטיםענטאיעד םענטיט, אז דו קוקסט ארויס דורך דיין פערטיעטאקעדיק פענפטע■־ א•; א יע״נעם פר־ל־נג- פארנאכט און דערזעסט יטװארב;. ז״ פריעז או; פריע; און ז״ער צ־ל איז צו פריע; און צו פאר; זיך און אויפצוציע; ױננע, און םיט זיי אײעקצופריען א־ן װארעםע יענדער, אז; אל־ן זאה ז־ך װידער א־; א ־אר ארום איבערחזר;. או; דעםארט דע־םאנפטו דיך א־ן ד״ן א״נענער ױננט או; אין די ׳טװארבן-נעסט; הינטער ד־ בעלקעס פון דיין זיידנס ארטפדענק״עער פאט׳ט־נע, און דעםארט טדאבטסטו, אז עפ װארט נזט געװע; צו האב; די נרויסע קראפט או; ראס ארץ אויפצויםרייבן אזוי, עס זאר נייטט זיין באנאר און ד־, װאס װערן רעזן, זאר; דערזען ראס םריעז פון רי ־שװארב; אפירו דא;, װעז זיי װעק די װערטער רעזן אין א װינטעד-פר־םאדנ;. אבער זערט;, זערטן איז דא אזא קראפט, װאס םאבט אזו־ יטר״בן * * * עפ םאכט ז־ך אםאר, אז דער דאך אין דעד יטטוב, װז דו װוינסט אויןז דעס פערטן יפטאק, װערט קאריע. דעםארט באפארט ד־ך עפעס אזא װ־רדע אוםבאהארפנק״ט. װארוס א־ן דער אםת;, װער װעט עפעס װאנן צו קריכ; אויף דעס דאך: דו געװיפ נישט. אבער רער םער-םלאכה קוםטי, און בארד הערט אויף צו רינען דעד ראך און אזא טיפע דאנקבארק״ט צום באצװיננער פו; הויכן דאך באפארט דיך. אין דיין אוםםאכט האפטו דערפ־רט יענעםס םאכט.— אין רער אוםםאכט פון דער ״דייפער ליטעראטור לגבי געװיסע נרויםע םאםענט; אין ״דייס; רעב;, דערפיא איך םיט עררײכטערוננ די גרויםע קראפט בערגערסאנם. א, װי נוט, װאם ער האט נייצט די טבע פון קאפינזװינדר, װאם עד גייט אזוי פריי ארוס אין רער דאזיקער קאפ-פארדרײענד־קער הױך פון זיינע טעםעס םיט אזא ערדייטער זיכערקייט. א, װי נוט, װאפ ער או; ז״נע געיטטארמן או; זיינע טעםעם און ביריער זענע; ניעיט װי די צװיי אטרעטן א־ן דער רעצטער רנע פון קאמף. א. װי נוט, װאס י״ איש גאיי• ניי״ט די נודר-פראגע: איך, אדער דון נאר ׳עמענדיק או; זיבער איךן און װייר עפ װירטי זיך אזוי יטטארק, אז אונזער יידייטע ר־טעדאטור זאר זיין קאםפרעט, זאר זײן װי א כאר, װי םע; זאנט עס אי; באנאק רינייו;, און װייר םע; װייפט עם גאנץ גענוי, אז װען בער- נערםאן װארט נעפערט, װארט נעפערט דער גרעםטער ק י נ ם ט- רעד ןאיך יצטרייך אונטער דאס װארט דריי םאר, הנס אין דרוק קען םען דאפ ני׳פמ ארויםברעננען..) פון רער ײד־יטער פראוע — דעריבער װערט פון דעם, װאס װארט אויט זיין זיעאנד נעדארפט םיר זײ; דער פרעםדםטער — ד ע ר נאענטפטער. רי נרויסע קונםט, װאם נייט איבער יםיס פון םענטשהעכער און חברי׳צער פארפרעםדק״ט, ר״כט און ה״ריק און פדאסט, אזוי װי בדיםטוס איבערן ים — האט דא געטון דאם נרויםע װונדעד זי האט נעזינט. בערנערכא;, דער קינםטיעד-זיגער פון דער ײד״טער ־ראזע זאי זיין באנר־םט ה״נט און ארעםאר א,־ן דא און אוםעטוס 1 _פארראנ ב. קרעצקי;_ די באװוסטע װערק פוז פ. קאגאז די געשיכטע פון די מעייב-אײראפעישע ריםעראטירן םור׳טטענדיקע נעשיכטע םון די אייראפעישע ריטעראטורן, איהויבנדיק פון םיטארטער ביז די נייסטע צייט;, ״די׳ט — פ. היירפערן. איז 3 נרויםע בענדער. ב. 1 — 10 גילדן, ג. 2 — 10 גילדן, 3. 3 — 12 גילדן. לויט זיי; זיצאנר װאלט מיר בערנעלםא; נערארפט ז־ין דער פ־עםדםמער צװישן אלע נרויםע קינסטלער פון יידייצ; װארט. או; א־ך װיים אר״ן נישט פארװאם — ער איז םיר דער נאענטםטער. אזוי װי קינדער, געניטע נא׳נזערם, װאס װע; מען ניט ו״ פאר־ציידענע ניאבריס, ראזן ז״ זיך שמענדיק איבעד או־ף צולעצט ראם זיםע, ־אם װאם זיי האבן צום ם״פטן ריב, אזוי ראז א־ך מיר איבער בערנערםאנס א זאך אין א זיטורנאר צום םאםע סוף. פריער פאר- יבל־ננ איך די װאםערדיקע ארטיקרען, יטפעטער לעו איך די טרער;- א־בערנעזארצענע רידער, דאן עם איך אן אפעטיט דערציירוננע;, און עד׳נזט צום פאםע םוף — אפט יטוין אין טיפער נאכט — ־ערעקמירט זיך םיין קונסם-נעיטםאק םיט בערנעיסאנם א נאװערע, א־ער ראםא;. ק״ן םירקייט נעםט םיך דא; נישט מער, איך רייעז א־בער א זייטר און קער מיך אפט אוס צוריק צו רעס יעוין איבער- נערעזענעם. איך פארנעס א; ארץ, איך פארגעם כםדך ״ײן איי־ נענער נאטור, רויט װערכער בעדנערםאן — װאלט םיר א״גנטרעך נערארפט זיין דער פרעמדסטער צװייטן איע נרויסע קינםטלער פון יידי׳צן װארט. * * * פארװאם דער פרעםדםטעח װייר םיר זענע; נאענט יענע דיבטער, װאס די טעםע, װאפ זיי באארבעטן און דאם בירד, װאס זיי באיכרייב;, זענע; װי יאאקאאן םיט ד־ ׳צראנגען, זענען װי צװיי אטיעטן אץ דעד רעצטער רגע פון לאםף, צחאמענגעפלאכט; אץ גרויסער און װ״פולער אנשט,־ענג,־נג: איך ארער דון זענען װי צװיי בוהייעם, װאס יעטעכן זיך םיט די הערנער אין דער פעל, בשעת דאם... פובריקום (א גאיאנטע פאר• ב־ינוננ: זייט םיר םוחרן) ׳טטײט און װארט און אױ נרייט און נל״כנירטיק צו ביידע. און בערנעלסאן הארט ז״נע טעכעם און זיינע בילדער און זײנע נע׳טטארטן אין גרייטע און א״זערנע שטיינן, ער װארפט אריין פארביקע טאנץ-קעםטעלעך אין אט די שטייגן, ער נייט אליץ אפילו אץ די שטייגן אר״ן, און זיינע טעמעם און זיינע בירדער און נע- שטאלט; טאנצן לויט זיין װילן, און טרייםרען םיט די גרױועם, םאכנ- ״ק א; אנשטעל פון שטארקע. אבער א״ן בליק — אץ ז״ טוע; ־עס װילז פון זייער נרויםן באצװיננער םען קען ל י ב ה א ב; נעטרײע, נרויסע און קודלאטע הינט, װאס לינן יײ רי פיס, און זענע; םקריב זייער שיץ און הינטיש לעבן פאר פרעםדע באש־ע- פעניש;, פאר פענטש;. מע; קען פ יי נ ט־ ה א ב ן װעלף, װאם לוים; ־וננעדיקע פון װעלדער אדוים אץ באפאלן פי אץ װארעםע װינטעד- שטארן. םע; קען אבער נישט פיינט אץ נישט ליב האב; רייבן אין א״זערנע שטייגן. און איך װייס אליץ, אז איך זינדיק, אבער מיד ־אכט זיך, אז דאם איז די באצױננ בערנעלסאנס צו זיינע העלדן * * * װען איך זע אםאל װי א דאקטאר-םעדיצין האט צערטלער ״ב זיין פרוי, אדעד זיינע קינדער, בץ איך אפט פארחידושט. ײי ־ען דאס מענלעך זיין? ער קען דאך אזוי נוט די עקלהאפטע סודות פץ מענטשלעכן קערפער, די באדייטוננ פון אלע פונקציעם פון דעס ־ערפער, און רערצו די פארוים-באשטימטע צייטן — א,ץ דאך ער נרייכט דאך געװים נישט אין קיין ״נשםה-שרייער;״, װי די פאעט; ״פ; דאם, ער קען דאך פרוידם נשםה-סקארפידנדיקע טעאריע — אץ ראך און דאך האט ער ליב. און דאך — הנם ער קען אזוי נוט — האט בערנעלפאן ליב "־נע הערד;? איז דאם גאר מעגלעך אין דער װעלט? איז דאפ ־.יענרעךי דו זעםט דאך װייר װי װאלםטו נעקענט פארענטפערן די ״כע פץ יענעם דאקטאר? םען מוז טאקע זיץ א דאקטאך כדי די .שםה פון יענעס ליבנדיקן דאקטאר צו פארשטיץ. םען םוז זיץ א בעדנערסאן, כדי א בעדנערםאן נרינדלעך צו קענען פארשטיץ...