Literarishe bleter · 1930-05-30 · 22 (30.5.1930) · p. Seite 402

סעדעדיישע ב?£םטר נ?ס. 22 (317) /ײס 402 ׳י װאס ק״ן יטוש אגדערער ײדיעער קיבוץ אין גאר דער װעלנז איז צו א־ב אויף אזא אופן נ״טט נעפרװוט.—װעקן בערגעיסאנען, װ■ אונז, ריב און ס״עד װערן ד־ איע פרוװן, אויפטוען, נעװינסן,אקסױון, װאס סיר האבן דאך צו פאדצ״כענען פאד די יעצסע יארן אין א־נזעד איעסענם באיססדעבונג צו א פור-פוי׳ססענדיק ״דייט-װערס- רעך יעבן. װ״ר א־ן יעדן אויםגעקעספסן יסריס פון אונזעד קויסוד- יסאפנדיקן רעבן א־ז אונז בױדעיס און ביא-בױדעיס באהירפיק די באיססרעבונג פון די ארע שאפנדיקע ײד״צע כוחות, — װו ז״ זאין זיך נ״סס נעפינע;. אונסעד די פריגיען פון דער יסאפנדיקע־ ״ד״סעד יסכינה טוריען זיך םוד-בר-סו־ ארע ״די־סע אקסױו-רעבנ- ד־קע קיבוציס, — און פויק, װאר׳סע, ער אהת בסה וכסה. די קורטוד-פאקטן, די ׳סאפנדיקע ווערק און װערסן װאדפן איצס אוס די קינססרעך-אויפגעיססערטע סהיצות און גרענ&ו;. און יעדעד נרויסער י־ד״סעד ׳סאפנדיקעד בה איז איצס אר״ן דעד יססא־- קעד קורטוד-פאקסאד, װאס ׳סרייס אריבעד ס־ס זיינע װעדק איבעד די אנגעיסיסע פאדצויסוננס-בעדנרעך. עם איז דאך נאנץ-סערקװידדיק דעד נדויסעד עדפארג פון בע־נערסאנס ״סויבןי■ אין װאד׳סע, װאס א־ז געקוסען נאך ז״ן ער- פארג אין סאסקװע, סיגםק, װיסעבסק, האסער. אין יעדן ראנד איז ד■ פיעסע או־פנעפירס ססתסא אויך אן אנדער אופ;, ס־ס אנדעדע סיסירע;, ב״ אנדעדע סיסואציעפ, און דאך סיס דער א״ן נרויסער כװנה — דעדהויבונג פון ״די׳סן ׳סאפן, סצענ״סע פאדקעדפערונג פון ״ד״סן יעבנם-יסס״נער, נע׳סטארטוננ פון א ס״ססערס א װערק, — סייססער און װערק, װאם געהערט די ײדייסע סאס;, װו ו״ זאק נ״סס װוינע;, אויב נאד זיי רעבן און רעבן זיך או־ם סיטן ײדייטן װארט׳ מיטן ײדײען יעאפן. — ־— — * * * דעד ״ד״סעד יסרײבער, דעד ״ד״סעד רעזעד האס נאך נ״סס באװיזן וױ סידא־ץ צו זיין אויפצונעסען בעדנערסאנס ״סידת הדין״, ״יססורעס סעג״ און ״ײערס-אוים װערס-א״ך, און דוד בעדגערפאן איז יסוין פאדנוסען איבער א יאד צ״ט סיט א נ״ נרױסארטיק און פאדסיפס װעדק, װאס איז אױסנעדעבנס אויך א פיר-פיגץ נרוי- סע ב׳בעד. װייניק פון די ״ד״סע רעזעד האבן נעהאס די סענרעכק״ס צו :אקענען זיך סיס די קאפיסרען ״פענעק״, װאם דרוקן זיך אין ניו-־אדקער ״פדייהייס״ ןדעד עדיססעד קאפיט׳ר איז נעװען נעדרוקס אין די ,ייס. ברעסעד״, אינס ױביריי-נוסעד פון דוד בעדנערסאן). יסי־ן פון די עריססע פאדעפנטרעכטע צען קאפיטרען װאקסט-אוים פאד אונז בעדגערפאן אין א גאד נ״עד קינםסרעד״סעד הויך. עס א־ז א דעסראפפעקסױוע פא־סיפטע אויפאסוננ פון דעס נאנצן פאגאנגענעס דיבסעדי׳סן רעב;, — אננעהױב; פון דער סאסע ױננס אן ביז דעד צייס פון דער װערט-דעװארוציע. די פאדנעפרסע קינ- דעד-יאדן, די יססוב, די ה״ם, די ציסערן, הפציס, די ערטעד;, די ארע אדוסיקע אי-ן ׳סטעסיר נייען אדורך דודך רחרוס׳־ן א נ״עד, ביז- אהעד ביי אונז נ״סט-נעדאבסער פ־יזסע, ריכס און נע׳ססארט. דער קינססרעד, דיכטער, ס״םסעד און פסיבאראנ אין בעדנערסאנען נ״ען דא האנס ביי האנס, ז״ דעדנאנצן דא א״נער דעס אנדער;, און ארע צוזאסען דערנרייכן אזערכע װונדעדבארע אויססעדר״סע נע׳ססארסן און ׳סירדעדוננען, בירדעד און סיסואציעס, ײאס זענען :אר א נייעס אין דער ״ד״סער ריטעדאסוד און אויך ביי בעדנער־ סאנען. בערנערסאן איבערראיסס אונז פונסנ״ סיס ז״ן אייגנארסיקן סא;, א״גנאדסיקע סאס׳ױו;. א נ״ער בעדגערפאן, אן אוסנעריכסער, א סי־-פאדסיפסער און דאך הער-באהערטעד סיט דיכסערי׳סעד פקחוה און ס״ססעד״סער נעװאנקטק״ס. — דער אנהויב, דעד פינדאסענס פון דעס נ״עס נרויסן װערק יססעקס אין דעס זאפטיקן •סװא־צערד פון בעדנערסאנס ׳ססעטרדיקעד הייס און ערטעדן, און די װ״טערדיקע ׳ססאק;, זיינע הויכן װערן ברי-ספק דערנ״ן, דער- גר״כן צו די הו־כן-יספיצן פון דעס גרוים;, קאספריצידסן יידי׳סן זײ;, דעס ז״ן פון די רעצסע צװאנציק יאד, ײען אונזער סראנ״ס- נריקרעכעד דור האס אדורכנעסאבס אזא ד״ך, ׳סאפנדיק רעב;. ׳בעדנערסאן קוסס איצס צו אונז, װען ער איז רײױ, צייסיק, און װען ער איז אזוי פור, אנגעפורס׳ סיס די װערטן, געיסטארסן, פדאברעסען און געזאננען, װאס עס ׳סס״ט איס איצט פאר צו פאדקערפעין אין װערק, אין װערס;. ז״ן באזוך אין פוירן, זיין נעענסערע באקאנסיסאפס סיס ד• רעבעדיק-יסאפעדייסע כוחות פון פוירייסן ״דנסוס, די פאדהעדרעכוננ, װאס עד װעס ט׳רעפן דא צו אים און צו ז״נע װערק, — דאס ארץ װעט איס נעװים צונעבן נייעס מוט, נייע אויפפרייסוננ צום װײטערדיקן פראדוקטױון ׳סאפן. אז אין זײעדע די אסות זאק עפעס געזונטס, רעכטס גע־סאפן װערן... און דאס האס נעבראכס צו דעד אפהענס־ק״ס, אפגעראזנ- ק״ס פון דעס היגן קיסעדארייסן צענסד נ״סס דער קינססקעד האס ע־געץ געפירט, ני׳סס עד האס עפעס נעװאקס, נאד ער איז גע- װאדן געסד־בן פון קעב;, גע׳סר״דעדס פון אוסיססענדן. און נדאד דעד רעזעד האס געזובט און פאדקאנגס סואונג, אידעען און זעקכםס-אחיױת. דעד קינססקער האס ער פי דוב זיך נאבגע׳סקעפס, נאבנעקדאכן סאכסראז און פאדרוידן און אפירו נ״סס תופס געװען די צייס, די תקופה, די געבאסן פון דעב סאסענס. די ייד״סע ר־- סע־אסי־ איז דא דעדנידעריקס נעװא-־ז, אננעװױדן איר חױת, איד היספעה, איד פאדבינדוננ סיסן קעבעד־ק;, ׳סאפנדיקן רעבן. די רעצסע יאדן א־ז פאדגעקוסען אן איבעדברוך אין דעד ה־נזיכס. דער ״ד״סעד קינססקער האס אננעהויבן ׳ספידן ז״ן אפ- געריסנקײס, אײנזאסקײס, און געפדװוס זובן װענן צו דעדהויבוננ, צו אויסרייזוננ, צו זעקבסס-באיססיסונג. עס האבן זיך באװיזן ״ס־ײבער, װאס האבן אנגעהויבן ׳קייגן או־ך זיך קאססן פון צ״ס, פון קעב;, פון געזעייסאפסקעכק״ס. דעד פאנאנדעדװוקס פון דעד ״ד״סער קיטע־אטור אין אסעריקע, די הירכיקע ראזוננען פון דעד אייפגייענדיקעד קיסעדאטוד אין דאסנפאדבאנד האבן נעטריבן או־ך דעב חיגן יסד״בעד צו נייע פאדסעססוננען, צו אחדױת-נעפ־ר פא־ן א״גענעב ׳סאפ;, צו עדנססע קינססקעד״סע אויפנאבן. מען סוז אויפהעדן צו רעבן אפנעס״רס, אפנעדיס;, װי עס האס געסוזס ז״ן אין ד־ סרתסה- און בירגע־-קדיג-יאד;, און סען סיז װערן א יסות־, א סיס״סאפער פון דעד גאנצעד, גרויסעד ײדי־סער קיסע- דאיסוד, װו זי זאר נ״סס געיסאפן װעד;. די ״סאסאסטינאסס״ ןאק״נהעדיסער״, אק״נזייעריי) סוז אפסדעסן דעס בח פון א נע- מ״נזאסען, פעדעדאסיװן קעבן פון די ארע יסעפעד און בויער פון די<׳־ אײנהייסקעכעד, נ״סס-צעסיירבאדעד ײד״סעד ריסעדאסוד. און פאר״ספיקס סען װאסעד סיאיז א״ן סײר, בדענגס סען יסאדן דעד נאנצע־ ״ד״סעד ריטעדאכיוך װ״ק װער װעס ג״ן איצס און פאנאנדעדס״ירן ״סדײבעד, װעדק אויױ װאדיסע, בעדרי;, נױ-יאדקק די בקוס-צידקוראציע פון א״ן קאנד צוב צװ״ט;, די קעננז״סיקע ה״ספעות פון א״ן ריסעדאסוד אוי־ דעד אנדערער, ־אס בסדרד־קע איבערװאנדקען פון די ״ד״סע קינסס׳רעד, דעד װעקסקענדיקעד יססא•־ פון ז״עדע װעדק האס די יעצסע יאדן יססאדק פאדס״סס די גדענעצן פון ר־ענדעד און סדינות. דיד בעדנערסאן יססייס איצס איבעד אין או־סעד װאסעד סיא־ז מדינה אין דעד ארװעריסרעבעד ״דייסעד ריסע־אסוך או־ב ז״ן ״ארוב ײאקזאדי, און ז״נע קינססקעדי״סע די אסות פון צוד־ק ס־ס א 15—סצ יאדן האבן נעהאס אדוב זיך סחיצות פון א באיסס״סטעד נעגנט, — איק־אינע, װאר•;, — א־ז יסוין ױין ״סידת הדין״ און זיינע נאװעגן אין ״ײערס-אויס װעײס-אײ;״ װ־יס א־יבערנעסדאסן די גרענעצן פין ז״ן אוקדאינע, אפירו פון ז״ן דוסיאנך — דאס איז דאס גדויסע, װיבסיקע, װאס קוסס פאר אין ד• הויכן פון דעב ייד״סן יסאפן פין ד■ רעצסע יא־;, און אס דעב פיאצעס האס געסוזס אויך אדורבסאבן דע־ נדויסעד ״ד״סע־ קינסטרעך האבן ד• ״ד״סע פארקס-סאסן אין רױױ פון א צװ״-הד״ צענדריק יא־ באװיזן אויפציבו־ען א קאראסאר ״ד״ס רעבן אין די פאדייניקסע יססאסן, חו־בס זיך אן צי יסאפן אן א״ננאדסיק ״די׳ס ילעבן אין דאסנפאדבאנך קוסען-אויױ ייד״סע י׳סיוב־ב, קיבוציס א" א־נענסינע, רעסראנך דרוס-אפ־יקע, סעקםיקע, האס זיך אויסגע- ׳ססארסיקס און אויספאדסירס א דיזיק ״די׳ס רעבן אין פוירן, װאס נעסס אדיין א ׳ססיק נאריציע, װארין, װ״סרוסקאנך ריסע, זענען ד■ ארע ״די׳סע ׳סאפנד־קע קיבוצים צװייסן זיך נעאייניקס, נעבונדן— סוז דער ״ד״סע־ קינססרעד סיססאבן דאס נרויסע, ׳סאפנדיקע רעבן א-ן ער סוז אר״ננעסען א־ן ז־ך אס ד• ארע סאסױון, פדאברעסע;, אידעע;, אידעאר;, װאס רעבן-אוי־ אין גא־ דעב נייעב ײדי׳סן רעבן. האבן סיד דעדיבער ז־יער נוס פא־׳ססאנען די דעדהויבונגס- נעפירן, דעב א-ספעס, די הדחבה, װאס דוד בעדנערסאן חאס אדויס- געפ־רס בעת זײן דערנענסעדונג אין באיידונג ס־ס דעס ״ד״סן רעבן אין נױ-יארק, און סיד זענען זיכעך אז דער עספינדרעכעד קינםכיקער בעדנערײא; ,ױעס אויך דע-־׳ספידן דעב חױת, װאס עס יסראנס א׳־וים אין דעד דד״ און א הארב סיריאניקעד ״ד״״עד באפעאקערונג אין פוירן, און דעס נרויסן װיקן פון רעבן, אױםרעבן זיך ארס ײדן און סענס׳סן. עד װעס אויך א־יפנעסען דעב יסװעדן געדאנגר און קאסף, װאם דאם פויר״סע ״דנטום פירס עקיסנותדיק פאר זײן עקאנאמי׳סן און קורטודערן װוירזײן. א געדאננר און קאמ־,