Literarishe bleter · 1930-05-23 · 21 (23.5.1930) · p. Seite 396

$4רר27ס בלעססר נ*ס, '2 *316־/ * 396 7 פון דער װעלט־ליטעראטװ אויטאמאבילן. אינשערעסאנט איז די בוילחירונג פון די קאוםעוק־ :זיאגםאציעס אין בראזיליע, וװ םיװערט נאך םײלװײז אנגעװענדם דע- בוקלאסן־םיפטעם. קענן עמיל לודװיג פיאפעסאר פון קונםם־געיםיכםע אויפן ־עלנער אוניװערסיםעם. ע א ב־ינקמאן, איז ארויםגעטרעםן מים א שארפער קריםיק עעגן עםיי לודװיג און אים פארגעװארפן אומפינקטלעבק״טן אין ז״נע היסםאדישע מאנאגיאפיעס אינטערעםאנטע םטאטיסטיק. א פיאנצויז״דע ג״םונג האט לעצטנס פארעפנםלעים אן אינטע־ יעבאנםע בםאםיפםיק װעגן ביבליאםעקן אויף דעד גאנצער װעלם. אויפן גאנצן עיד־קוגל זענען פאיאן 1038 עפנםלעבע ביבליאםעקן מים 181 מיליאן בענדער. אין דער עדשטער ריי גייפ ד״טשלאנד מיט הונדערכ ביבליאםעקן און 29,6 מיליאן ביבער. דאם צווייטע ארם פארנעמט פראנק־ רייך מים 19,8 מיליאן בענדער. דאם דריטע ארט פארנעמט ענגלאנד. די גרעםםע ביבליאםעק אין דעד װעלט איז די ״נאציאנאלע ביבליאםעקי' אין פאריז, אין וועלכער עם געפינען זי־ 4,5 מיליאן ניבער. די *ווייםע ביבליאםעק איז אין לענינגראד, ווו םיזענען פאראן 4 םיליאן בענדער א ױננט-ראטאן פון בערנארד ש$ו אין די געזאמלםע ווערק פון בערנארד שאו. וואס דערשיינען איצם אין ענגראנד, ג״ם אויך אדיין א ביז־איצט נאך נישט אפיעפנםלעבםעי יאמאן, וואם בערנאיד שאו האם געשריבן אין עלםער פון פיר און צ־ואנציק יאי דעי דאזיקערראמאן איז מים פופציק יאר צוריק אפגע־ •ואיפן געווא־ן דודך די פארלעגער. דעי מאנוםקריפם, וואס איז אין א פא־שימדםן צושםאנד ארויבגענוסען געװארן פון שאוס אדכױון, איז שםארק אדורכגעגעסן פון מ״ז. שאו האם צום מאנוםקריפם צוגעגעבו א״ניקע הערות, איבערלאזנדיק דעם ראמאן אין דעד פארם און פטיל. אין וועלבן ער איז אנגעשריבן געווארן. ראם דאזיקע בוך ווערם מים אומגעדולד דעיויאים אין דער ליםעדארישער װעלט. א ניי בוך פון אלבער לאנדר סיאיז דערשינען א ניי בוך פון אלבער לאנדר ״שווארץ און װייס״ ־אנדר. וועדבעי האם זיך באקאנט געסאבם מים זיין בוך ״דער װעג ק״ן בוענאם־איירעב״, שילדערם איצם אין ז״ן נ״עם בוך דאם לעבן אין אפרי־ע עריםטע פראנצויזייעע איבערזעצוננ םון יעקב װאסערטאן יאקאב וואבערמאן, דער װעלכדבאריסםער יידיש־דייםשער שריפם־ שםעיע־, איז אין פראנקר״ך לגמרי אומבאקאנם. לעצםנס איז צום ערשםן מאל דעישינען וואםערמאנם א בוך אין א פראנצויזישער איבערזעצונג פאטיליע-לעבן אין רער נ״ער ליטעראטור צװישן די אקםועדע פראבלעמען , װאם אינפערעבירן איצם די שייפםשםעלער־וועלם, רוקם זיך ארוים אויפן ערשםן פלאן די פראגע פונם מאדערנעם פאמיליען־לעבן. אן אומגעה״ערע צאל ביכער און א־־ בעםן זענען דעם דאזיקן פראבדעב געװידסעם. עס פארנעסען זיך דע־־ מים שייפםשםעלער, עקאנאמיםםן, פובליציםטן, פעדאגאגן א. א. וו. םיזע־ נען אפידו פאראן ספעציעדע צ״םשײפטן, וואס פארנעמען זיך אויםשליב׳ לעך מיט דער פאמיליען־פראגע. צװישן די ערנסטע שפודיען אויף דעב דאזיקן געבים פעלן אויך נישם ק״ן םענםאציאנעלע און פארנאגראפישע א פויאישער טארקסיםטײט-ליטערארײשער זיטורנאל סיאיז דערשינען דער נומעד 6 פונם פוילישן ליםערארישן חודשי זשוינאל ״מיעשענםשניק ליטעראצקי" אונכער דער רעדאקציע פ־ז אלעקסאנדער וואם. דעד דאזיקער זשורנאל ראנצענםײדם ארום זיך רי פ־ילישע פיאדעםארישע שריפםשםעלער און קריטיקער. צו די נאענםכבע מיםארבעטער געהערן: וול. בראניעווסקי, אנד. סטאװאר, םט. רישאײ םםאנדע, סטניםלאװ וויגאדזקי, יאן העמפעל א. א. נעשטא־בן װיאריפלאװ אדקאן אין עלטער פון 54 יא־י איז אין קי־אקע געידבאי־ן דער גלענצנדער שוילייכע* דיכמעי װלאדיסלאװ אי־קאן. עײטט מיט א חודזז צוריק האט ארקאן כאקומען דעם ליטעי־אי־ײדן פיייז פון דער •כטאט װאלזוע. אין די לעצםע יאין איז דער גיויסעי פוילישער שריפםשםעלעי אינגאנצן אפגעייסן געװעזן פונם אלגעמ״נעס ליםעיאיישן דעבן. װ״ם פונס שםאםישן געפילדער, אין א שםילינקן ראיף ב״ די קאיפאםן, איז עי זיך געזעםן און געשריבן ז״נע ווונדעיבארע נאוועלן און לידער פונס פויעישן לעבן ■ נאך ר״מאנםן איז וולאדיסלאװ ארקאן דער שטאיקסםעי באזינגער פון דאיי־ און פויעיםום אין דעי פוילישע־ ליםזייאם-ר. װד. א־קן האם א י״בע ליםע־א-ישע פאיגאנגנהיים. עי האם זיך אמאל אקםױו באם״ײקם אין דער באװעגונג פון ״יונג פוילן״, צו װעלבער סיהאבן געהעים די באד״םנדסםע פוילישע דיבםער. װי: פשיבישעווסקי, םעםמאיעי, זשע־ ־אמסקי. ר״סאנם, קאספיאוויםש א. א. איקאן האם איבע־געלאזם א גױיסע ליםערא־ישע ירושע. וואס באשם״ם פון עםלעבע ראסאנען, א פאי בענדע־ נאװעלן און לידעי פון אלע ז״נע ווערק םיאגם זיך דער פשוםער און געזונםער ריעא־ ליזם פונס דארפישן לעבן. אין די לעצםע יארן איז װלאדיסלאװ א־קאן ססדר קראנק געװעזן און געלעבם אויך אין נוים. ערשט דער ־ריז. וואס ער האם לעצםנם דעד־ ״י־ם; ־זאם בארא־פט א-י-י דע־ •~םעי לינדערן ז״נע סאםעײעלע דאגות. די "״טה פין אנאטאא פראנס די ע־שם נא־־װאס פאישםא־בענע אלמנה פון אנאםאל פיאנס האם א•־ גאנצן פא־מעגן צױאסען מים דקײ ביבליםעק און דעס מאנס ליםע־ ־א—שע ײושה פא־שייבן דעי פאייזעי גמינע. פאד״ב״דענע ט״ניננען ־י סאוויעם״שע צענזוי תאם פאיבאםן אײסצושםעלן די באײמםע• ד־אמע פ־ן אייעקסאנרע־ בייקנע- ״די פא־ביעבעי״, באםיאסםנריק ז■ פא־ א קאנםייעװאליציאנעיע א־:מע־עסאנם איז אז די זעלבע דיאמע װאס אײ אייסגעשםע־לם געװאין דורך ל שילע־ן אין לארזשע•־ פײײש־ םעאםע־. אױ דויך דע־ פוילישעי פיעסע פאישײגן געווארן אלס קאמו־ ניסםישע אויך אין וואישע האם ד• אײפידונג איויסגעיופן א שם־־ס איי יעי נײגע^ע־ע* פי־עכע פיאפאנאנדע ב־ז לאטיינ״טז אא־פ-בית ראככיענקא. דעי הויכעי־ באאמכע״ פונכ מאכקװעי־ בײדונגכ־ ־א״ינא־יאכ, פי־אפאגײ־כ *ככאיק די אידעע פון אײנפירן אין י־וכלאנד דעכ *אכי־ני״כז אל־ע־כית. דעי־ •4אכייני״כע* אי**־בית — כאחויפכעכ קא־ ככיענקא — איז לייככעי־ און?כװניעי־ און עי■ קאן פיל צוהעיפן די :—װנכע־ינג פוץ רוכלאנד צ־כ מעי־כ. אהוץ דעכ קען דעי א־ינציקעי־ אינכע־־נאציאגאלע* איה־בית זײן א כאדײכנדיקץר צו״ככײעי־ אינכ זיג פ־ן דעיי ו־עלכ־י־עװאלוגיע. נא־־קי ציײק אץ רופאענד מאקכים גארקי קערכ זיך צוייק אום קיין רוסלאנד און װעם אויפכנײ איכע־־נעסען די י־עדאקציע־אנפירונג פוגם ז״כו-נא״ ,.פאיי״כייכ״. דעיזאאזציאנזגדע אפעדע אין מאכקװע האכ מען אויכנע״ככזךכ די עי״ככע רעװאלוציאנעיע א*ע״ע ..אייככײך״. װאכ ״כילדעיכ דעם כײגער־קריג. די העלדן פון דעי• אפע־ע זענען פויעי־ן, ארכעכעי־ און זעלײך פון דע־■ ױיכע־ אימײ. אין דעי־ אפע־־ע איז אין א גרויכע־־ טײל פאי׳אז אייד פילם־כילדע־ ,־אס לעבן פרן אויטאטאפילז״ איליא עינבורג האמ פאיעגדיקמ א נייקס יאמאן א נ ״דאס יק:ן פון איימאמאבילן״. דעי דאזיקעי יאמאן שילדעדם דאס אגמשמײז פון אײםאמאביל. איז די פארש״דענע גלגולים. װאס עי סאבמ דויך. ביז וואנען ע־ קעים זיך צוײק אום א צעביאבענעי אין פאבייק אי״ז דעי יאמאן האמ א סאציאל• אונמעישלאק און שילדע־מ דעס גאנצן מע־ דאגיזם פון עקכפלאאםאציע, ײץם װערם אנגעוועגדם ב״ם אנםשם״ן פון