Literarishe bleter · 1930-05-23 · 21 (23.5.1930) · p. Seite 397

/"3 7?׳3 זיסעדץר'?? ב?סםסר £12. 21(316) פוז וואד צו וואד םעאסער א*ן קונסט ןןןן דעפ פאײיקן פײיטיכן איז אין קאמינסקי־ טעאשער פןןרגעקומען די 25־סמע ױביליײסאי־ *צטעדונג סון דוד בערגעלסןןנס ״דער םויבער״. ןןןן א רײ באװופםע יידייסע אימיסםן פון אמעריקע קלויבן זיך אויף זומעי קײן א״רןן־ פע. א״ניקע װעלן אויך קומען קײן פוילן. ןןןן סיזענען געװען רײד, אז מאריס *גװארצס קונסם־טעאמער זאר קומען הײנםיקן זומער אוי,* גאסםיגםילן קיין סוילן, װאײסע. א־ע־ װי סיװײזם זיך אױיס, וועם עס וזי־־יאי נײםמ גע״גען. מ*ריה *םװארץ איז איצם אין דעפ ענגדייםן םעאםעי״ די םױפע £$רמ ארופ אדײן איבעי־ די גרעפעיע אמעײקאניעוע יםםעם. ןןןן צו דער ״װילנער םרוסע״ (אנס. מ. םזאה) איז צוגעקומען דער ארםיסם דניאר *גאםירא. װאס האם רעצםנס געיםפילמ מים עיסארג אין ריגע. ןןןן דאס ליבע פארל ז. מאוד און י. קאם־יע־ מעלסע האבן פארבראסם אין פוילן אין ע־•*.•• און אין סבוד עםלעסע חדיםיפ און זענען אװ-־ געפאין םים זייער ״קאםאײנקע״ או; ' ם זײערע ווונדערבארע לאלקעס איבער דעש ײדי.6ו פוילן, זענען א£געפ>ןרן צוריק קײן אמעײקע. זײ האבן חיםק געהאם צו סארן קײן ראםנפאר־ באנד, נאר... געפארן קײן נױ־יארק. ןןןן אין ל>ןדז קומם פזןר אן אויסכזםעלונג פון חײם סהנאם סקולפםור־ווערק אין מעםאל. ןןןן די ״הבימה״ איז צוגעםראםן צו *רגאני־ זירן אין חל־אביב א םעאםער־ביבדי&םעק און א מעאםער־םוזײ. דער ״הבימה״־קןןמיםעם הזןם זיך נדםםעלט אין פארבינדונג מיםן כעאםער־ מוזײ סון ײד. װיסנים. אינסםיטום אין ײילנע מנת א םויים פון דובלעמן. ןןןן אין מין איז, מי באקאנם, געגרינדעם נעװזןין א ײדי־םער ארםיסמן־סארײן. פאי־זיצער — א. װײסמאן, סעקרעםאי — מדך העי־דקא־ װימיס. דער פארײן צײלמ בײ אן 80 מיםנלײ דער, ער •גמײמ אין סארבינדוננ טימ דעם דײכדד־ עסמרײכייםן בינע־פארײן. צוליב דעם, װאס די דאגע םון די ײדישע ארםיסםן אין װין איז נייםט קײן נומע, בעט דער סארײן נײםם צו קומען קײן מין צו יספילן >ןן א פריערדיקער פאריסםענדיקוגג םיטן פארײן. דער אדרעס פון פאר־ין: װין 2, פראםער־יםםראסע 33. ןןןן די באקאנטע ײדײםע זינגערין הילדא דאליצקא איז אײגגעלאדן געזוערן דורך דער װאר־?יעװער פלימן־םירמע ״סירענא־עלעקטרא״ קײן װארשע, וװ דאליצקא הןןם ארײנגעזוגגען 20 ײדישע לידער אין 20 פליםן. ןןןן ם. ןןשעראװיטש, דער באקאנמער ײדישער זשורנאליסט, האמ ארויםגעגעבן א בוך ״דוד קעסלער און םוני װײזענםרײד — צװײ דורות ײדיש מעאםער״. דאס בוך האלם 246 זײםן. ר ע ד. נ ח ם ן ם י י; י ל בער״. סזענען ארויסגעמראםן םיט רעדעס זרובבל און נ. םײזיל. ןןןן די פיאנערישע ײדישע װעכנמלעבע צײ־ מונג ״זײ גרײמ1"׳ װ&ס דערשײגמ אין ס&ר־ קאוו שוין ד$ם דריםע יאר, גײמ ארוים אין איבער 30 םויזנפ עקז. ןןןן דער לעמבערנער ״מארגן״, װ#ס איז געװען זײער אײסערזיבםיק, הלפאי די ״לימ. בלעםער' פארשװײגן די קודםורעל־קינסםלערישע אויפ־ םוען פון גאליציע, פארשװײגם דערװײל דעפ פיוװ פון די לעמבעינער ײדישע קולםור־םוער צו שאפן דארם פאי־ נאדיציע א צענםראלע ײדישע קולםדר־געזעל־םאפם. דובם זיך, אויך די שריפם ״ײדיש' איז נישם דערמ*נם געװארן אין ״ס^רגן״. מיר םאנען בײם דעמבערגער ״מ>)רנן" ארמ און אויפמערקזאמקײם פאר לעםיערגער קולמור־סראניק. ₪ פיאיז דערשינען א שראבםפולער אײנבאנד פון אסהר שזמיאםשערס ״אין שעהן פון ליב־ שאפם״, געצײבנם פון דעי־ מאלערין אומע אל־ קעניצקי, די פארװאלםערין םון םעאםער־מוזײ בײם ײװא אין װילנע. — דער אײנבאנד צײכנם זיך אויפ צװישן אונזערע ײדישע אײנבאנדן. ןןןן מוקצה מהמת מיאופ: אין פארלאנ ת. יא־ קובסאן, מ. גאלדבערג איז ארויס א ״נײ װיסנ־ שאפםלעך פרעמד־װערםערבוך״ םון אײנעם א גר#בן ױגנ, װ$פ האם זיך באטיפלם מים א דאקםאר־םיפל. אויף יעדן זײםל עם־הארצות, םפשות און גראבױנגישקײמ, װאס גײען אריבער אלע גרענעצן. אזא מין פארלאג, װ$ס ק#ן ארויס־ געין אזא מין שמאםע, מוז געשםעמפלט װערן. דער ליםעראםן־םארײן דארף אײנמאל פאר אדע מאל אפרײניקן דעם ײדישן ביסער־מארק םון אזעלכע מיאוסקײםן. און ד>ןס דערשײנט אין סאמע װארשע. ןןןן אין דעס פארלאנ פון ב. קאפלאנסקי אין ארגענםיגע ווערם איצם געזעצם א נײער ראמאן פון מרדבי אלשערפזןן ״אויף איגענםינער ערד״. דער פהיר ירעננפ ז״נע העלדן םימ דער ערש־ םער ײדישער אײנװאנדערזננ אין לאנד, פידם זײ אװעק אין דער ײדישער קאלןןניזאציע, סון װאנען זײ װעין פארםײבן און פארװארפן אין װידדן םשאקא. עפ נעפינם זיך אויך אין דעפ ראפאן א שםיק ײדיש לעבן אין בוענ^ס־אײ־ רעס בײם םסהר און בײ דער ײדיש־פידאנם־ ראפישער נעזעלשאסםלעבקײם. ןןןן דער בילדוגנפ־קאמיםעם פון ארבעטער־רינג אין נױ־י^רק האם באשלאסן ארזיסצזגעבן גע־ זאמלםע װערק פון ײדישע שיײבער םאר דער ױננם. דאס ערשםע בוך, װאס איז ג>)ר וו$ס ארויס, איז א זאמדוננ לידער פון סאני לײב, באלאדן ״װונדער איבער װונדער״. צום בוך איז צוגעגעבן א הקדמה ״א םעשה וועגן זיך..." — א קורצע אויםאביאנראסיע״ געשריבן אין פראזע. דאס בוך איז שײן ארויסגעגעבן, סיט א בילד פון דיסםער און צײסנונגען םון ב. קאפמאן. ןןןן אם>ן ריהלעם בוך ״קולםור־געשיבטע םונם פראלעםאריאמ״ װערמ איצם איבערגעזעצט דורך ל. ג$לדין. ד#ס מערק האט איבער 1200 זײמן. דער ערשמער באנד איז שוין פארםיק צום זאץ. די איבערזעצונג איז אויםארױירם.— אין בוך קומען #ר״ן חונדערמער אילוסטרא־ ציעם/ קולטור־חיסמרישע בילדער.?יסעד־#ע?ד $ון קןלט^ר ,ןןן דוד בערגעלם$ן קוממ צופארן פרײמןןג דעס ,י:2־מן פאי קײן װארשע. די ײדישע ליםערארישע װארשע איז סוד מיפ פארהערלעסונגס־געפילן צוש דיסםער. די נעענםערע באקאנמשאפמ פון דעי ־ידישער װארשע מיםן םײסםער פונש ײדישן *.יארם װעם נעװיפ זײן באפרוסבערנדיק פײ פאי װארשע, סײ פארן דיכפער. ןןןן מען האדם אין אײן קראנן אויפן אונםער־;אנג פזן ײדיש אין פזילן... אם א פ$ד ציפערן: אין יאר 1024 זעגען פאי״שפדײמ געװארן אין -,־ארשע ארוס ססס7 ײדישע םאנ־צײםוננען, איצמ, אין 1030, װערן פארשפרײם אין װאר־ שע אינער 40.000 א מז>;. די זעלבע פראפ#ר*ך־־ אויך אין גאנץ פוילן. — צוריק סימ א יאי זענען געװען אין װארשע 2 ײדיש־פוילי־ שע נןןסטימאג־צײמונגען. זײ זענען בײדע אונ־ םערנעגאנגען. דערפאר האבן םיר איצם אין װאר־ שע 2 ײדישע מיםאנ־בלעםער, װאס װערן פאר־ שפײים אין װארשע גוםא אין איבער 20.000 עקז. צוריק מים א יאר האם די ײדישע ״ראדיא״ געהאמ אין װארשע א 3.000 עקז. געשװוירעגע פעסימיסםן, לײגם אש אויף אײערע קעפ1 ן^ ױליאן ב$רבארדס — ״וויאזוי צו דערציען ק־נדער אן קאנםשיק״ דרוקם זיך און דערשײנם ד־ םענ אין ״ביבליאםעק סארק ראקאװסקי". ןןןן דער אנסקי־קרײז פארן ײװ# בײ דער ײד. געז. פאר דאנד־קענםשאפם אידנם־אײן א 0־ װאסעדיקן איגסםרוקםןןרן־קורס םאר זאמלער פון פאדקדאר. פיװעלן געלײענמ װערן לעקציעס אי־ יעי אלגעמײגער, ײדישער אזן פוילישער עםנא־ גיאפיע, װי אויך װעגן ײדישער פאנעטיק. סיװעלן אויך דורבגעפירם ווערן קאלעקטױוע פאלקלאר־ארבעםן. פרעלעגענםן: נח פרילוצקי. ד״י י. שיפער א. א. ןןןן דער קראקעװער שטאםיאם האם באשםימם פאין ײװא 500 גילדן. א סברא, אז אויך די ק-אקעװער ײדישע קהדה זאל םויסידײן דעב •־װא מים דער זעלבער סומע. ןןןן די קאמיסיע צו פארשן די ײדישע אד־ םעיםימלעבקײםן בײם ײוו$ אין װארשע האם :אשלןןסן צו פאםאגראפירן די ײדישע אנםיקן, י אב געפינען זיך בײ פריװאםע פערזאנען און אין די נישם־ײדישע סוזײען אין װארשע. מען ראם שוין אפגעפזןםאנראפירפ בײם באקאנטן ״דישן אנשיקװאר הי ב. פינץ אייער 100 אב־ע־מן, װאס ה*בן א היסשארישן און עמ־ *-אנ־אפישן ווערט. ןןןן די ײדישע דיכטער אין ליטע האדטן אין אי,ז אפפאין פון לימע. דער באקאנטער ײדישער דיכטער נח יצהק גןןטליב פארלאזט אויך קאװ־ *-ע דסבוד זײן אפפאר איז אין קזןװנע אײגנע־ אײנט געװארן אן אװנמ. ןןןן ״ד&ס נײע װארמ״, אומפארמײאישער ״עננםלעסער *רגאן פאר געזעלשאפמלעסע און ־•־םזיעלע אינטערעסן, זזאס זזעדט אדזיסגעגעבן אי; א־גענמינע, האם צו י. ל. פרצעס 15־םן ־א־צײם נעװידמעמ א ספעציעלן נומער. דןןס איז זײער יפײן. אבער פתם איבערדרוקן נאר־ אדםע ארטיקלען און אפילו נישט *נװײזן דעם 1י״ייי דאס איז שוין גןןרנישם פײן1 1111 אין דעם ווארשעווער ״אונזער הײם״ איז פי״טיק דעם 9־מן מאי פארגעקומען א דיסקו־ סיע־פמנמ װעגן ד. בערגעלסמגס ״דער מוי•