Literarishe bleter · 1930-05-23 · 21 (23.5.1930) · p. Seite 384

?1'םסר$ר' £2 20272ד סס /2 /ס)?.) דיס 384 7 אונעזר שוצ-ארבעט. סיזענען פאראן אויך קריטישע ארבעטן פו• ׳טייזער אוױ־ דעם נעביט; אט הענגט אויפן װאנט אן אאטער נומער פון אמאליקן ״פרײנד״ — און דערבײ א ׳עריפטרעכע ארבעט — אן אפדזאנדרוננ װעגן דער אנטשטײאונג פון רער ערשטער ״דישעד טעניצעכער צײטוננ, װענן דעם א״נדרוק, װא□ די ע״טוננ טאכט אויפן ױנגן מחבד, א שײצער פון 8־טן קיאם פון ׳עול ״כופיצי חיטכלח״; און אט זעמ איד אוגמער דעם א הרענערע צײטוננ, דוכט זיך ״ד• פאהעסיעד יעטימע״ — מיט א םך אונטעריטטריכיוננע;: ר• קינדער פון דעד דארטיקעד ״•וי חאט זיך געװארפן אין די אויגן די נ־ויבע צאר א־טאנראפי׳טע נײיזן פון דעד קר״נער פדאװינץ־ צײטדנג, חאבן זײ די צײטוננ קאדענירט רויט די כ?רים פון דעי־ :ײע־ א־טאנראפ־ע און די יעוק האט ראפ צונע׳נײקט צו רעי אײכ־ •טטעלוננ איס עקםפאנאט. .3 אכע־ ר• פ־עכע חאט :־־טט :אר נעהאט א היטפעח אוי־ דעם -ט־י-טור א•; אונזערע •טוין אומדירעקט, זי האט נע־טאנקע; אינזער ׳טור־װעזן אן אוטיטאצבארן אוצי־, א טײערע טהנח, װאם װעט פארבר״בן א•; ׳טוי, כר־זטן זי וזעט עקזיסט־ר;. — דאם זע־;ען ד• ארכאטע;, ײערכע זענען צונדיפנעיטטערט פון ד• א•־ רייםטיירטע בײיאגעם צו די צײמוננע;, באזונדעי־ס פון ״פאר־ ■וערטם״ און אנדעי־ע די התחרה צו דעי ארבעט איז נעטאכט גע־ װאדן ט־ט ך יאי צוריק צו דער צװײטער ׳טור־אויסיטטערונג אין וװלנע דורך דער יטוי א. נ. ד קופעדיטטײן. פון דער דאזיקעד יטור זענען ז״ פאי־טפרײט געװאדן איבער אגדערע װימער יטולן אדן איצט איז יטוין, דוכט זיך, נייטטא קיין אײן יטוי װו די דאז־קע איבעט זאל זיך;••טט האבן אײננעבירגערט. רי ארבאטען זענען װיכטיק נייטט נא־ פון עםטעמ״ט;, נאד אויך פון פשוט;, אוטירי- טארן ׳טטאנדפונקט; דאס זענען דאך די בעסטע און די יטענסטע יײענב־כער, װאס די ׳טור פארטאגט. צו רי אירוסטראציעם־בירדער גײען צונעפאסטע ארט־קרען, די ארטיקרען זענען םיסטעטאט־זירמ רויט ד• רטודים אדעד װיםניטאפטס־געבימן בכרר. םיאיז כדאי אנ־ צװוײזן אוי־ עטרעכע מער װיכטיקערע: זן ״די טיטפהח פדן אונזערע ׳טריפטיטטערער״: א זאטיוננ 1*1■,׳־״ ײדישע •טפראך און דיטעראשור עוד־אויפיטטעױנג פון בירדעד, ארטיקרע;, נאטיצן פון צײטוננע;, — ארץ, װאס א־ז פאדב־נדן טיטן?עבן און ׳טאפן סון אונזערע ״די׳טע ־טריפט■ יטטערער דעפ אויבנאן אין ארבאם פארנעמט פרץ, דער באריבט־ םטעד ד־כטער בײ די יטיוער פון רי ערטערע קואם;, דערנאך גײט ׳טירוב-עריכם, דער ויבויננ פון דעד ײננערער חברה. דאן דער ״ז״דע״ טענדעוע און נאך אים די אײניקועך. טן ׳טריפטיטטעוער פון אנדעדע פערקעד״: דער דאזיקער ארבאם איז צעטײרט אויך צװײ ט״רן: פריער נייען די פוירייטע ׳טריפטיטטעוער, װעלבע זענען ׳טוין םער אדער װײניקער די תרמידים באקאנט פון פוירי׳ט־רמוד, דערנאך נײען ׳טרײבער פון אנדערע פעוקער-. רוסי׳טע, דײטיטע א א. װ. 3) אובאמען, געװידמעט בארימטע פערזענרעכקײטן. װי קעמפער פאד פרײהייט־אידעארן, צװייטן ז״ טײרט זיך אױס דער מיכארעװיט׳ט־ארבאם פון דער מעדעם-סאנאטאריע. 4) ״ײדי׳טע טיפן״ בבװ און ײדי׳טע קינדער-טיפן בפרט — 2. אין דעם קען מען זיך רײכט א־בערצײגן, װען מיר קוקן זיך צ• צום ריטוד פון ״די׳טער שפראך און ויטעראטור, װי אזוי ער איז פארגע׳טטעוט געװען אויף דער רעצטער אויםיטטערונג, א־ר נײט אד״ן אין צ־טעד פון ײדי׳ט און איר װערט איבעדרא׳טט פון די ר ע ק ט ו ד - ח ע פ ט; פון קינדער פון א 5־טן אדער ס־טן רערניאד איז ערטע־ םון 13—12 •אר; װענן יעטװעדער גער״ענטן כוך װערט אפנענעבן א קורץ־נעפאםטער באריכט, סיװערט איבערנעגעבן דעד א־נחארט פין װערק און דערבײ װעדט באטאנט דע־ אײנדרוק, װאב ־אם יועיק חאט נעטאכט אויפן יונגן רעזע־ — און דאס ארץ װע־ט נעטײ אז״ א״נפאך, אזוי רײכט, אזוי א־טטיטלבא־ סיאיז פא־- •.(י1 .ניגי. ׳.־ י:* * ׳,- טץ -ור־אויסיגעעױנג אין װילגע פר״ע צ״כנונגען ׳עטענדרעך, ׳סװער צו זאגן, אז דער רײען־טאטעריאר פון די קינדעד א־ז א דורכוים-צונעפאסטער-, עס פעק נאך עד-הױם א•; ײדייע א םך ער״בט־קראםיקע ריטערארישע װערק, און דער רערעד פירט ראס אטיעטארקםט;. אבע־ דאם א־ז דאך ני׳עט רי יםורד פון דער יעור, דער פארװורף רארף נעטאכט װעדן אונזעו״ע פארראג;, װעלכע האב; :אך ארץ נייעט באװיזן אײנעו־עטעק דעם;•עהעריקן קאנטאקט מ*ט רער ועדער׳עאפט, טיטן ציר צוצונרײטן דעם פאפיקםטן רײען־ יעטאף פא־ אונזע־ע קינרער. רי רערער טוען איץ, װאס ז״ קענע;: זײ פ־רן א; ט־ט רי ׳עור־ביבריאטעקן, זײ באמיען זיך נייעט צו דעריאזן ב״ ד• ק־נרער די אנטװיקרוננ פון ג־אפאטאניע. זײער בא־אקטעריםטייע פאר דער רעצטער אױפיעטערוננ א־ז רי נ־״םע צאר קינרעריעע וו אנט ־ צייטונגען. דא נ״ע; אר״ן איט״קרען ■ועגן די פא־׳עײדנסטע גע־עעענ״ען א•; ׳ע,יר א;; אויבער רער יעור כיזענען פאראן א־טיקרען אויף פופריציםט״עע טעמעב, װעגן ענ־נים פון דער ק־נדער׳עעד זערבםטפא־װארטוננ, װעג; ־י הב־־עע באצױננע;, סיזענען פאראן צײטוננע;, נעװידטעט א גערענק־טאנ פון א ׳עריפטיעטעיעך אדער א ׳עור־טוער די אױם־ ׳עטערוננ חאט נעגעבן אזא ׳ערר טיט טוםטערן פון װאנט-צײטונגע;, אז ביאיז נייעט געבר־בן קײן אדט פאד זײ אױף רי װענט פון צי- טעך און טען חאט זײ באדארפט אויכחענגען אױף די קארידארן; אין דעם פ־ט חאבן זיך אויםנעגרײכט ארע ׳עורן, םײ פון װילנע, ם״ פון װאריעע, סיי פון ראדז — םיי פון די גרױכע יעטעט בכלר, ם״ פון רי קל״נע •עטעטרעך. אין פארנוײיך טיט ד• פריערדיקע אויםיעטערוננען װאדפט זיך אין די או־נן די נייעטיקע צאל פון קינרעי-זיעורנארן און די נרויםע צאל פון מאנט-צײטוננע;. אזוי- ארום חאבן ט־ר חא א פוריטטענדיקע אפיעפיגרונג פון יעבן פון די דעדײאקסענע: פונקט װי בײ אונז, נרויסע, איז כמעט װי פאר־ ׳עוװנדן דע־ טיפ פון אן עדנסטן ז׳עורנאר, װעלכער א־ז אדויפגע־ יעטופט נעװאר; דודך דעד צײטונג, אזוי האט ראם זעיבע פאסידט ב״ אינזעד ױננװא־נ, און נ״עט נא־ או־פ; חיעבון פון די ערטע־ע קלאסן רארף פא־צ״כנט װערן רער ראזיקער אױפטו; מיר באנע־ נענען װאנט־צײטוננע; גאר אין די ױננעדע קראס;, אנהױבנריק אפילו פון ן־ט; יערניאך אין דעם טאטענט אױ אוטטעגרעך צ• נעבן א נענויע אפיעאצוננ פון אינהאלט פון די װאנט־צײטונגע;, מען רארף דאך זײ דויברײענען און דורכ־עטודירן; דאס װערט א־צט אויסנעפירט דורך דע־ פעדאנ. פםיכאראנ״עער םעקציע פון ״ך װ־םנ׳ע. אינםטיטוט. ־א האב איך נאך געװארט צונעב;, אז דעד־ מיט אלי■; בארענעצט זיך ניישט די װירקוננ פון דער פרעםע אויף