Literarishe bleter · 1930-05-23 · 21 (23.5.1930) · p. Seite 382

4?ישעדזןד״שע *?סם^ר גוס. /2 (316) זײס 382 * װ ע נ; נ װ 8 ר ט - ט א מ 1 בעת יאדבים זעצט זיך צוריק אװעק, װערן אלע אױף א װ״ל פאי־עװינ; פו; זײן טעכטיק; ענטוזיאזס. דעדנאך רעדט װעלס טיט א שטים, פוי הוסאר, װעלכע אונ- טער־ב״דט זיך לנמרי פו; בארביםעם ׳שטי□: — הייסט עס, אז לויט א״ער מײנונג װערן די מיטלען נע- כ׳שרט דורכן צי?? א־ך דענק אזוי. דאכ איז דאך אבער א ׳שרעקיעך-געפערלעכער פריגציפ, װאכ בארעכטיקט אלע גװארט-טאט;. — װאפ קע; מע; העלפ; דערצו׳ א־ך;עהער גי׳שט צו די, װעיכע פארראמע; בכלל יעדער גװאקדטאט, ביויז דערפאר, װאפ ־אם א־ז נװאיט. םיזעגע; פאדא; פאר;, װע; א גוציעכע אידעע קען ז־ג; נאד אדאנק א נװאידטאט. דאפ דאזיקע פדאביעם האב איך אויך אדומגעדעדט מיט דאמען דאיא;, װעלכער טדעט ארויפ קעג; יעדעד גװארט, װאפ װערט אויפגעפירט אין נאמע; פון דער הערהעכפטער אידעע אפ־לו. אויף אן עניעכן אופן זאגט זיך אויך ארו־ס נאנדי. — דער דאזיקער מעטאד האט זיך אי; אינדיע ארו־פגעװ־ז; צ־ ז״; גאד ני׳שט ־שלעכט — ישיאגט איבעד װעקס. באדביפ ־עפ־ונגט-אויף: — א־ך האב טאקע נעװאהט זאג;, אז אי; אינד־ע האט די טעא־יע פו; דעב פארבהענדטן פאעט ׳טװער זיך אפגערופן אויפ; פראהעטאר־אט או; ז• האט דעם האגד נע׳טטערט אינם דעראבעד; די פד״ה״ט. פון דעם אפזאג; זיך פו; גװאהדטאט; גענוםט נאד בהויז די תערשנדיקע ארדנוננ. — נישט אויף לאננ, נייעט אויף לאנג — זאנט װעלפ. א־; דעם נדויםן ענגייש; ׳ערייבער פיהט זיך דאפ גהויב; א־; דעד ׳עטאדקייט פון דער גערעכטיק״טם-א־דעע, או; דאם דאזיקע נהויב; מאכם א־ב ענהעך צו די רא־ציאנאהיפט; פו; או-נז; ־אדהונ- דערט. — או; איבריקנם — ניט װעהם צ מיט א סקעפטי׳ע; טאן — יעדעד א״נער באטדאכט פאד ריכט־יק אבער באמיט ז־ך צו בא- דעכטיק; די פאדים״דענע נװאהדטאט;. נ״;, נ״;, מ־דארף אבעד אויפהער; זיך צו באנוצ; מיט נװאהדטאט;. אויך די סאװעטן זענעז צופ־י גענויגט דעדצו. — ריכטיק, — זאגט באדביס, — אבער סיאיז ניישטא ק״; יעום אנדעדע עצה א־ך בין הנמרי מםכים מיט די רוס;, אז די װידער- אויפהעבוננ פון איידאפע קע; פארקומען נאר דורך א רעװאלוציע. איר האט נאד װאס נערעדט װענן דעם, אז די אינטעלעקטואליםטן דארפ; פארהייג; א פהאן פון רעאדנאניזירן די װעצט אויף הערהעכע יסודות. דעד זיג פונם דאזיק; פהא; איז נאר םענלעך אויפ; װענ פו; א דעװאלוציע. — צ• האט איר דעם פהאןץ — פרענט װעהס. — סיפאר׳עט״ט זיך, מיר האב;, אויב מיר פיר; איב דאדט אדורך. אויב מיװיה זיך פארנעמע; מיט נעזעהשאפטהעכע פראבהעמען. מוז מע; אדאפג״ן פו; די װאלקגם. זאנן עפעם — איז גאר לייכט. אלע ארנטהעכע מענטיען זענע; פסכים, אויב םיהאנדהט זיך װעג; פהענעד םיאיז אבער נאר פארא; בלויז איין א״גציקער נעזעליעאפט- העכער ״אמת״, א־ן װעלכן די לאניק און די ״נערעכטיקייט״ איז פארקערפעי־ט אויף א נאטירלעכ; אופ;. אבער טון עפעפ — איז ז״ער יםװער, װייל םיזענע; פארא; אפט פיל ׳עטערונגע;. נאך א װיילע ׳עטיליעװ״נן ג־ט בארביס צװ — ניט א קוק, װי סיאיז העריאטן נישט געלונגע;: ער האט גארנ־יםט אױפנעטון. — און ראמזי־ מאקדאנאלד: דאפ איז ממיע ׳ערעקלעך — יעהאגט איבער װעלכ. — אבעד פארװאס׳■ פרעגט בארבים — דאם איז דעדפאר. װאם קיי; יעופ פהאז װעט זיך ני׳עט לאזן רעאליזירן אי; א קאפיטא- ליסטי״עער ארדנוננ, אדער פ׳עוט דערפאר, װ״ל ז״ האבן נייעט :עהאט קיין יעיב פלאן, נאר בלוױ גוטן װיל;. או״ה דעם פונקט קומט נל״ך פאר א פאדיעטענד־קוננ. נעדאנ נל די דיםקוםיע קערט זיך צוריק אום צום ״פלא;״. װעלם פאר- יעט״ט דעם פלאן אלפ פרוכט פון א צוזאמענארבעט פון אינטעלעק־ טואליםטן, װעלכע זאל; פאר׳ע; די פאליטי״עע און עקאנאמי׳עע רער- נוננע; פ־ל פעלקער האב; נעה״נט אויף דעם ארעמע; װיהםא;. װאם האט אבעד דאכ אהץ נעמוינט, אז מיר האב; ני״עט געהאט ק״; ״עום פאסיק; פדאיעקט. װו א י ז ד י פהיכס; װעהס ל״נט דעם הויפט-נעװיכט אױף א געװיפע*־ אידעע. װאפ איז, אזוי צו זאנ;, דער הויפט-פרינציפ א■; ז״נע אניעױאוננע;. ער האהט נעמהעך, או די פה־כט פו; די אינטעהעקטועהע איז צו ׳עאפן אזעהבע עטי׳עע, פאליט״־עע או; םאצ־אהע פאדמוהעם, װעלכע זאהן דייטהעך קאנקרעטיז־ח די אכפידאציעפ פו; די מאם;. פונקט אזוי װי פיל פסיכאהאנ; באהויפט;, אז א חיה. װאפ פיהט זיך נע- קװעהט, ג.ייט נייעט־ נאך דעם אינפטיגקט או; ד■ צ־ה;, װאם זי האט ז־ך קהאר געמאכט, נאד װארט בהויז או־ף דעד ננאד פונם צופאה, — אזוי האט אויך װעלכ דעב איינדרוק, אז אהע פאהקם-באװענוננען קומען פאד כאאט־־ע, אויב עפעכ א פידנדיקע א־נטעהינעניז װעט זיי פדיער נייעט אנצייכנע; קי־; װענ. מידארף דעדיבעד די עװא- הוציע פו; ״צופאה״ פארבייט; אויף א געמאנטע, ״א נעפאדע־טע עװאהוציע — או־ף א ציהבאדעד ד• דאזיקע באהויפטוננ באטדאכט װעהכ פאד דעד װיבט־קכ- אין זיינע ^גיעוױגגען. אבער די דיסקוכיע קערע זיך צודיק אופ צום פונקט: .ױ$כ איז נועגעעך געװעזן אין י' ־אין 1918 און 1919? באדביס זאגט: — א־ך רעכ;, אז אויב די געזעהיעאפטלעכע מיינוננ, לויט װי א־ר זאגט, איז דא; געװעז; דעזאריענטירט, האב; אבער דאך די מלוכות נעהאט ז״עד א קהארן פהא;, װאפ איז באיעטאנע; א־נב דערתאהט; און פאדבעםע.־; די קאפיטאהיםטייע-א־מפעד־אהיםטייעע ארדנוננ. דער דאזיקער פהאן איז טאקע דודך ז״ פאדװירקהעכט נעװאר;; אבעד צי דעכנט איר, אז די, װעהכע ־עטייען כײם רודער. או; װעלכע — װי כ־האב; עם ־עפעטעד באװיז; די נע־עעענייע; האב; געהאט פאר זיך אזא קהאד; ציל, װאלט; באט־ע אויף א ־נע גענומע; א־; באטראבט ד• מ״נוננ פו; דעד א־נטעלעקטואליפט;- ־עהענאציע- די פדאנצויזייעע דעגידונג, װעלכע איז באנאנגע; דעב פעלער, װאם זי האט נעלאזט א־דרוק; מ״; בוך ״פ״ער״ א; יעום ענדערוננע;, נייעט אפגעבנדיק זיך ק״; דיז־וח׳עבו;, װאם פאד אן איינפלום דאב ב־ך קא; האב;, איז שפעטער דערגאננע; אזוי װ״ט, אז ז• האט נעיע״קט א פפעציעהע מיליטער״עע מיסיע קײן אמעד־קע, כדי צו א־נאניזיר; א פדאפאגאנדע קענן מיר — א־ר ניט מיר טאקע אדנומענט; — ענטפעדט װעלכ מיט א יעמ״כל. -— איר זעט דאך אליי;, װאם פאד א קראפט די אינטע- לעקטועהע שטעל; מיט זיך פאד םיפארשטייט זיך, אז מיפדענט ני׳עט ביי אונז ק־ין מיינונג, אבער אויב מיר װעלן האז; א־; נאננ עפעב א ריכטיקע א־דעע, װעט וי טון דאב איד־קע. — ...טדאץ דער דיזיק-גרױסער פרעםעץ — יא, אפ־לו טדאץ דע־ פדעסע, װייל די ריכטיקע או; פד״ע נעדאנקע; נעפונען קיינמאל קײן פלאץ נ״עט אין איר, או; איך בין לאננ יעוי; ביי דעד מ״נונג, אז םיעקז־סטידט בכלל נייעט ת־י; פ־עםע-פד״ה״ט. דאם איז ענהעך צום קאמף פו; דוד; מיט גלית; — שר״ט אוים ותהם. דאס איז נעװעז; ׳עטענדיק או; עכ װעט װ״טער אזוי ז״ן, דאכ איז אפהענגיק גי־עט פו; דעד קאפי־ טאליכטי־עער ארדנונג, נאר פונם א״ביקן מענטיעלעכ; קאנםערװא- טיזב אין דעם באיעטי־מ די ־עװער־ק״ט פו; האזן א•; גאננ די נ־יע אידעע. װעהכ װענדט זיך צו בא־ביס מיט א לייכט; יעמ״כל או; זאגט װ״טער: — מיפאדזיכערט מיך, אז א■; סאװעט-ר־כהאנד איז די יעװעד- ק״ט נאך גרעםער די רויטע אדמ״, דער רויטעד דעכפאטיזב, רויטע דיסציפלין... דאם אלץ מוז באדביפ פהוצל־ננ, מיט ־עד;אנצער קדאפט פארט״ד־ק;. ע־ שטעלט זיך אויף, צ־נדט זיך א;, או; בעה עד רעדט, לויפט דורך א צ־טער איבער זי־; גאנצ; קעדפעד ז״; האנג װ־ז־א- נעדיש פנים װערט צעהעלט. ער רעדט װעג; די באװיעט;, װעלכע זענע; די פא,־שטייער פון א נייעד װעלט-אנשויאוננ, װעלכע מוז; זיך אל״; פאדט״דיק;, אז אונטערשיד מיטי װאם פאדא מיטלע;. אב־ זיך צו דעױזאלט; ביים העבן או; צו קענען פארשפד״ט; דעב אידעאל. םון װעלכן זיי זענע; די פארקערפערער.