Literarishe bleter · 1930-05-16 · 20 (16.5.1930) · p. Seite 367

זײס 367 *ניסשד^רישע בלעםסר נום, 20 (5\3)* ד.?עדעד / ב ר ' ס? א מערקװירדיק פאלקס-שפיל אין א בעלגיש שטעטל־■ •סוי;, װאס טראנס ד• ריזן א.",־' ספעציעלע א־יזנס או; דראצ;. װאס װעח נעװיקאט אד־ס רי סל״צעס ביי א הל״נער עפענוננ פון קלײד, קויס צו טערק;, זעס עס דער סרענער ז״ן װענ. ״דער טרענערי• — דאס איז אויך א יחוס־א־נעס, אפססאל סוס ראס רער אנגעזעענםסער בירנער פון •ססאס. ביסעוז א נרויםן װס־סוב װען רי ריזן דארםן ארויסנעפירס װערן פון ז״ער ״פאלאץ״, סאר קײנער דערבײ נ״סס זײן. ק״נער סאר נייעס זעען, װי דער טרענער באהאלס זיך אונטערן קל״ד און נעסס ד• דיזן אויך ד• פל״צעס ז״ קוטען טאקע פלוצים אינסער, און עולס ־ע־יסרעקס ז־ך און צעפלאטס זיך טערער נאך, דערזעענדיק, װי עס קוטען אן די ריזן. טיס געזאננען לויפס טען אים אנטקעגן. ראס ה״םס אויך, אז דער ריז ״הויבס אז נײן אנסקענן זײן באפעלקערוננ, כרי צו באג־ים;״, ני׳סס אלע •עסעסלעך אין בעלנ״ע האבן ריזן. אס רי דאזיקע ריזן-פאי־װײלוננען קוטען פאר אין רעב •ססעסל אס. דאס איז •סוין אן אלסער טנהג. בראניקער פין דער •ססאס דערטאנע; יסוין פון רעס צענסן יא־הינדע־ס א־ס אז אלסער טנהג ״ױען מיהאט ד• ריז; ארוטנעפיי־ס איבעיז יססאס אלס סנולה קענ; דער טנפה״ דער ױם־סוב קוטס פאר אין די אטוז־הײסע זוטעי-סענ נאנצע אבס סענ רוס דאס •ססעסל. רי נאנצע באפעלקעי־וננ ארבעס נייסס אין די סענ װעיז סיר און טויעי־ן צעעפנס; סיװעח אפנע־ װ-סס אלע ני־ענעצז צװ-ס; •ססוב און נאס. איע ס״לז זיך טיטן ב־ס;. די נאנצע באפעלקע־יננ װערס א״ז ס׳ספהה באלד אי; ע־יסס; סאנ יסיקס א״נער צים אנדעח טתנות נא־סע־ײען או; נעבעקסן. די נעבעקםן האבן א־; ד• סענ א ספע־ ציעלע פאי־ם פו; א ־־״־עק זעס טען דא;, א•; ד■ נאס; פון אס. טענט׳ס; טראגן צ־נעדעקסע סעלערם טיס װ״סע סיבלעך אי; די; ז־ר צ״ו״ס ראנט פאנאנרע• יתנזת, זואב בייט סעלערם ליג; עס די ס ,ב'^ח־ביניתז. :זע־ע פוריטדיקע אינגאנצ; ענלעך צו אונ ר״כע אלע זיך פא־נעטע; דיט רעב מוזן אינטערעבאנט צזנע־ ־גן רי עס סי־וב ס־א יבטאט. זײ דוזן א־ן פא־טענלעבע פו; ע אזן א־עטי ־י גאס;, צ• - טתנזת איבער; רעקטע טערערב ט*ט ״ײאש ריז;, ױעי־ס נעסון לויסן באפעל פו; רי איטפא־טענלעבע ראס װער; נאס, ב־ז װאנעס אלע קענען זיך פדיער נייטט באזזײזן אין . - * אי ן <* ע;אקל״. בפעקב ־ דער ״ייד״סער יאנ קוכזט עב פאו אזיפן ציזײטן ט די גאנצע באפעלקערוננ זאטלס זיך או־פ; פלאץ, פאר; יססאס־הויז רא באװייז; זיך ־־ פאפילערססע ריזן-העלד; פון אס — נלית אי; ריך או; עס ה״בס זיך א; דער באקאנ״ער נעפעבס, ײאס ה״סס א״ך װיצ־ק ״קאכזי' צװ״ס; ײדן און פעלקער״. ג־ית איז נרו־ס. ־יזיק, טיס א בייז; או־סזען. הינטער אים נ״ס נאך א נרױסער עולם. פו; אנסקעג; באװ״זס זיך רוך ק־ענעי או; *סט״בלדיקער אויפן פנים ע־ ס־אנס א װ״ס; טלבו״ס א•; א בלו• סוך אר־ם האיז. הינ״ער אים •סוי; א קלענערע־ עולם. ב—ע צדד־ם •ססעלן ז־ך א״ס ד• נ״סס־זעעװדיקע ס־ענעד קענען •סו•; גיס ז״עי־ע ־אא;. א־ום איז פא־זאטיס דער עולם פון אס ט־ס סראטפ״סעד און טיסקה, און ײא־ס; טיס אוטנעדולד א״פז אויס־ גאנג פין רער ״•סלאכס״ יבתח־לה •ספ־לט אויס דער א־קעססער א ״ססא־ק־פאפייער; היט; פ•; אס. װאס רופס זיך סאקע ״נלית־סאנץ״. דאס װערס בא־ נלייט דיט א פרידיטױון טאנץ ארים די ריזץ. דערנאך יז״דט פאר גאית ״ייע-ט,״ באיטײיענער העלח בײדע איז דוד ־ער פדײאעכעד דיאאאנ ־־ציהדדיה, נייט פױסטץ, גליתל דזיבשיסיקעי• ד.ינט דו,. זזי־כט מיך גאי־ פא־סא״גןי׳ :יזע, זוי־םט סזנם ־עבץ פטזיי זוערן •עזטד. עליינע־ סא־נא־טעי־ דיין ־א** זזי *בטזי* זוײט פאלז נזיגז ד״נע לײין־אויגן. •דטאיק :ין איך :א־ •דטאיקע־! דוד: א:י, דער:ע:טעי זיך :אי. דער באריטסעד ענגלי׳סער פאלקלאריםס סי־אצער באהאנדלס א•; ז״נע װערק בד״ס די םאריסײדענע םאלקם־םארײײלוננעז אי; יא-נאװאל-ארניעס אין פאי״ס״דענע יססעס פון אײראפע, װאס ״ערן נאך ביז ה״נט נעפ״ערט טיטן נאנצ; נלאנץ און פראכס פון אטאל. דאס זענען נאך די א־בערבלײבעבצ; פו; אלסן לוססיק- א״סנעלאסענעם און נעצנר־נער״ס; רוים. או; פרןלצער באטערקס א״ך דערבײ: ״..נעצנד־נער״סע •ספו־ן א״ אונזער ה״נסיק; לעבן קע; טע; נאך נענונ סרעפ;. טיראײ עס װ״ס נ״סס זוב;, טיזעס דאס אפס פאר אונזער סיך טיס א טאדנער ליבער עק־סנות װערס דאס;עקעכלט און אויכגעהאלסן א־ן באזונרערע ׳ססעסלעך פון א״ראפע. ־אס לאזס זיך באזונדערם טערקן אין די דרום־נידערלענד״סע בעלנ-סען פראװינצ;. דא קעז טע; זיך נאך אנ׳ססוים; אויױ אלס־ איסע טנהגים או; אבערנלויבנם. פאראנען נאך דא א פעלד צוב פא-ס;. רא קוטען נאך פאר פאלקלאריםס״סע ׳ספילן א־ן ז״ער י״נססער אלס־נעצנדינער״סער פארם, טיס א טאדנעם נעט״ס פו; טו־חדיקע און ביבלייסע טאסױו;. דאס קען טען דא זעען אפ־סד טע־ער, װי אין װאסערע םיאיז אנרערע •ססילע װינקלע; פון א—אפע״ פראצער סרײבס טאקע נארנ״סס א־בעך ראס ראזיקע צפונ־ ־•קע לענדל, ראס קלײנע בעלניע, טיס די קרוב סגמיי קל״נע ״סובים, צ־נויפנעדרעננס איינער נעב; דעם צװײטן, איז באטת א רײבעד היזאר פ>ןר פאלקלאריבטייטע פ$ןר*טער יעדעס ״בטעטר רעבט זיך ז״; א״נן סויזנסיעריקן לעב;, .ױאס די נײע צ״ס האס נ״סס בא- יױז;;אך ביז ה״נס, צו צעיססער;. אויפ אײנעם פון אזעלכע טיני פאלקם־פארװײלוננעז איז בראי *י<וײ.י<• באד;רע*ס זיך אפצױבטערן. זי יןוטט פאר אין ראטאני־טן טײל פזן בע־ניע. א•; װאלאניע, א•; א״נעם פון ר• נרעםערע •ססעסלעך װאס ־ פס זיך אס. די דאזיקע פארװײלוננ א־ז איינע פון די אלסססע א■; א״ננארסיקפסע פון ד• אלע אין בעלניע. זי א־ז אויך באזונדערם אינסעי־עסאנס טיס דעס ״יידייס; ספעקסאקל״, װאס איז סאקע ־ע־ הויפס־נערװ פו; גאנצ; ױם־סיב. א■; דעס ראזיק; דאלב- ־עליניעזן ױם־סוב באװײזן זיך עס, אין ד• נאס;, די באריטסע ..־׳"״; א צײכ; ווי באליבס און פאפולער דער ױם־טוב, װײל ריז; באױ״ז; זיך נ״סס טעך ווי צװ״ טאל א״ יאר. קורב־כ,^ זזאס אןן *ןער זענען ראב די ר*זן? ־יז; זענע; א״נס פ•; ד• א״ננארס־ק״ס; פון בעלנ-ס; פאלילאך די דאזיקע פא-סוינע; זענען פו; א; א־בערנעטריבענער ־•— סאקע ריז;. זײ פארקערפער; טיס זיך די לענענדאר—סע פאלקס־ ־<־־; פון דעס יסטעסל, או; ז״ װער; סאקע נעי־ופ; טיס זייערע נ״טע;. ב״ם נאטען נעבן פו; א נ״ נע׳סאפענעס ריז איז פא־- ב-:ח א באזונדערע פר״לעכע צערעטאניע. ראס נעיסעס, װען א ריז ״ע־ס ״פאר״סװונדן״ (אלס געױאר;...) או; װעז טע; טאבס א נײעם — ־•״ װער; טט״ס פארגעסעדס, ז״ ווערן טיס פא־בסיקייס אפ־ נעהיס; פון א ספעציעל־באיססיטס; ־סוטך דער ראזיקע־ יסוטר ־־ס ר■ ריזן פאר דער הויכער נעבײדע, װאס װערס ספעציעל פאר — אויפנע״ססעלט. ד• ר־זן זענען ר• בא״סיצער פון ־ער ״ססאס. דער־ ־א־ ט׳ז טע; זײ סאקע נוס אפהיס;, בפעציערע לײמ גיבן זיך בייט די ריזנב כזרבזיביב, זזאב ־א־פן תטיד ציכטיק זײן. זײערע פניטער רארפן תטיר ״גזט־* אזיב־ ־־;־ אזן רי, זר?*ב ניבן זיך אפ נייט דעם, װי אזיך רער יג־זטד, ״״ען טענט״בן פזן א ספעציערן יתזב־ראנג. רי ראזיקע עזברא נײט האבן אזיך ״חתונה״ צז א זוײב וזאס איז אויך אזא חתזנה איז א פרי״צע אנס״ל די אפיצ־עלע יסטחה פו; דער בא־ -יאקע איבער בי־ו״סה פין דור צו דוך ריז :•יס רער צ״ס קלו־בס טעז פאר איב;׳;;■טען פון פאלקלאריסס״ס; אוצ "״בע צערעטאניע. אין דעם נעטעז אויך ״-■סאס־טנהינים טיס די רענירוננם־לײט. ד וערס פא—סר־ב; ע־קעױנג דא; איז אין ל״סעך דע־ חתונה־אקב ׳ין ארכיזו פוץ רער ״טטאט די דאז־קע ריזן װער; נעקלײדס אין די אלסע היססאר—סע ׳־ב״סים פו; זײער צ״ס. אויך רעם ניבן נוט אבסוננ ספעצ־עלע ׳•ביסאריקעך אונסער די לאנגע קל״דער נעפינט זיך עם דער פאר־