Literarishe bleter · 1930-05-16 · 20 (16.5.1930) · p. Seite 366

?'ם3ר$ר'שס 273ססר ג*ם. 20 (5\3) ׳״: 366 *?־עע פ'גקע?שםײן / װ $ ר ש ע ױעגז מלד דאױיטשעם ״פלוט אויף דעד סאז״ דעם אאנעמײנעש ענטוזיאזם מיט זײן אידעע־פיקס פון ב?וט, װאס דאט םאפרעקט די פאן פון סאציאאיזם. אט דער ׳עאטן טרעט פון אים נ״סט אפ אײפ קיין רגע נייטט תמיד ראט ער פאר זיך די וױזיע: ״געײעזן — א נוי״ א װ״סער, פון זזרעק געזװואדן — פון א צעריםן העמד אפירגעקװאדן — דיאב איך נייםט געיםאשן אוי? אים —״ רי ־אז־קע װיזיע פײניקם אים אוכיאויפהעריעך, םײ בעת ־ע־ כיא־-דעכיאנסםראציע, סײ אויך יטפעםער אין תפיםה. ס־מוז ק־כ־ען דאס נרויסע זון־װארס, װאס װעט פאר׳סעדע; די אאע׳ װאס ראבן פארנאםן ברוט. ס־דוז קוטען דער אעצטער אינסערנאציאגאר פון ברוט קעגן טױט. * * אויך דעס יסעד-ביאט געפינט ױך אן אדנטערקעפא: ״סאציאיע דדאנוע״, און ד• דאז־קע באצײכנונג איז דאך צו עפעם מחײם. סיאיז דעייבער געװען צו דעדװארטן, אז םיװערן ־א נעיסירדעיט װערן םאציארע קאנפריקטן און םיװערן דראמאטיז־רט װערן ־אנגרעני׳טן פון עקאנאמ״ס-קענננעזעצטע יטיכטן. רײדעד, איז אין ראװימיעעם דדאמע נ״בטא ק״ן ובר דערפון. צ• דערפאר, װאם ניאטע ׳סטעערב א־ז אמאר נעװען אן אדבעטעד-םאציאריםט און אװ יטפעטער ארס מרהמד-געפאננענעד מגרגור נעװאדן אין א דויט-ארמײער, איז יטוין זיך אר״ן ״םאציאר״? םיקאן דאך ני׳טט געמארט מע, װאם װ״כט ממ׳ט פון װערכן סיאיז םאצ־אין אירוסטד־דט נ״טט קיין ׳נזוב סאציאאן צוזאמענ- טראסטירטע קראסן, זאא זיך נראט אין דער װערט- מיט א פירזאננדיקן נאמע;: ״סאציארע םירעבן מוז אפנים זײן נרוי און הארב, אז סיהאט באװיזן צו פארטרײבן ־עט צעזוננענעם מרך ראװ־ט׳ט פון דעם הויכן פארנאם, װו ער האט אומנעיטטערט נעפראװעט זײן ״נאקעטע״ דיכטוננ, און איט געצװוננען א־אפצונירערן א־־ר דער ׳טװאדצער ערר פון ניכמערער פיאזע. עריטט נײשמ ראנג איז אונז אויםגעקומען צו ־עדן װעגן זײנס אן אורטרא-רעאייכטייטע־ נאװערע ״פופצן מינוט״, און א־צט?יגט פאר אונז ׳צוין דאװיט׳שעס א כמו- .־עאריסטישע ־־אמע ״ירוט אויה רער פאן״. ר■ עיי עטאפן פון רער ראז־קער רדאמע זענען אײננטרעך א פירם-רענטע פון הארי-פארענדיקטע בירדער, װאם יצפיגרען אפ באזונרעי־׳ע פיאגמענטן פונם רעצטן צעניריק נאך-מרהמה-־א־;, װאם האכן צעטרײםאט די פונדאמענטן פון דער אאטער פא־- כרוטיקטע־ װערט. צװ״ען רי ארע נעיבטאיטן צײכנט זיך יאזונרער אװם מאטע יצט׳עערב, װאם פא־קערפערט מיט זיך כינעװיםן פונם רור, אין דעד גאנצעד קנויר פון נעיטעענ״צן באקומט אזױ-א־ום אן אינעײײניקםטן זינען. צװ־יבן רי אפנעריסענע א•; אפגעיצריסענע עסטר״כ״עע קריגס-נעפאנגענע אין רוטראנד געפינט זיך דער אמאריקעד איבעטעי-סאציאריםט מאטע יטט׳טערב פין נאריצ־ע סיא־ז איס יעוין נמאכ געװארן צו איגן פוסט א־ן פאסט אויױ ־־ פארהזירטע נא,־עכ אהײס ציט א־ב :ייטט, װײל ריאױ נ־יבגיא צו װעמען, די ברה האט ױך אויך א־ס נ״סט געקאנט רערװארט;, און זי האט חתונה נעהאט מיט א צװײטן ער יטריםט זיך אן רעדיבער מיט גרוים עמחה אן רע־ רויטער אי נאויבז — ענדרעך א כװ־ מאכן צו ו ער קאן אבעד א-ן רער רו נסױן נ״יסס ביי*טסײז *לב ציי^ט כײז ער־באױעגונג עפייט איצט אין דעם ײדייען יעבן יארע, זי װערט אבער, ר״דע.־, םירוב אפגעיעאצט *ריטיעער זײט און דערפאר אויך אויבעדפרעכרעך. ,ןד זײן — אזוי צו זאנן — די אמביציע פון יידיען :עך צו אנטפרעקן דאס סאמע װארהאפטיק-מיםטער- יעזע, װאס ר־נמ אין דעד דאזיקער כאװעגוננ. דאס כרויזע פרא- טערן מיט א צוגעטדאכטעד פאן איז אביםר צו-קנאפ. פון אזא דיכטער, װי ראװיטיס, האט מען געקאנט פארראננען, אז עד זאר זיך דיכ- טערייט אײנהערן אין ד־ אינעװײניקםטע װײ- און פר״ד-נעפירן פון רי. װאם האבן ד• פאן דערהױבן איבעד די קעפ פון דער קעמפנ- ריקעד מאסע. װענן דעם איז אבער אין דער ראזיקער דראמע קנאפ װאס פאדא;. רעי ארנעמײנער צונאננ צו רער טעמע איז בײ ראװיטשן א הומאנימאר-א־רעאריםט״טעד דער מהבר נעפ־נט אוים אויף א ריכטערי׳טן ׳עט־ינעד די נרונט-סתירה, װאם סיא־ז פאראן צװי׳ען -ער א-רעע פון רעײארוציע און אנכריק פון בקוט. דאס איז דאך אן אײב־קע טעמע. מיהאט דעריבער דערװארט פון אויטאר, אז ריזאר רא עפעס מחר׳ט זײן, און רערהויפט בירדערייט פארטיפן עם. דאוױט׳ש באמ״ט זיך אבער אויסצומײדן יעדע פאדטיפוננ, נאי קרײזט ארוס אריז ארוס דער דאזיקער טעמע. רי דדאמע א־ז אויסנעבויט אביסר נאױו, דער עפרוננ פון אײז ב־רד צוס צװײטן צו האםטיק. אמת, עס זענען דא גאנץ פײנע בירדער אבער סיװערט אין זײ נ״צט פאדפראםטי׳טט םיװעזנטרעכע, נאר גיאד םיזײטיקע און עפיזארייטע. ייי דעס ארעס באױצט רי דראמע א סך םצעני׳טע מערות, אײניקע בירדער קומען ארויס רעבעד־ק און פארביק. אויף ׳טריט און טדיט יטפירט מען ארויס דעס באנײסטערטן ׳טרייבער, א בא־ הויכטן מיט נדויסער ריבמערייטער קורטור מער ני׳טט, דער וועג פון א ריכטער״טן נעזאנג ביז דער קאנםטרוקטױוער דאמאטיזירוננ פון א־ינעס פון די טיפסטע אעבנכ-פ־אברעמעז, איז װײט ני׳טמ קײן ר״כטעך פון ײ דראכיע ־־ רויט זײן װעט - װאם דרא זײן, אז א דניםוגנ :אוט-בא און פיאברעם גר״טטן ׳טוין רעס < אדמײ קאני ־בםוים פון װאס םוחר׳ א צ* ־ ביקס ארײן קרוינען צעױ- דעם פיז יאז. : רעיצי ר ר א מ ע״.. -יטרעק טויטי פיז :ם סוחרס די אדבע: װאלט י ער , װ י'**ח פון א דע א בארײטנ;ינ־ער ינע ר קא־ פון טאטן נר פ נאד פון רי טאקע חאט ע בלוט. מאט יער•: עם ךאר־ ר ב״לך קיגסםרער,;עריבט אין רייטן רעס ארויס ייך או סענעב העמר אפער ׳טטארי אויפגעקװארטעד בױך. ־עי זיך נעבעט;: רערבארעמט און פא־גיכט נ״טט קײן אובדטואריק : נ״טט געיטאסן ער װערע רערפאר געכדטפט דורך װעיט פאי־יטײרט איכ דעסטױקט־װעד ערעמענט אין ׳טעדרעבעי רעזארנאניזאטאך הױת אבער װי ער װערט אנערקענט פאר אן ׳ו.יריאט, פארט דער פסק או־ס אביםר מירדעך ער װערט געראזט אוײ־ רער פדײ בהנאי. אז ער זאר צו-פוס אויפן אהײס, קײן נאר־ציע. רער ײעג אהײס א־ז א נארנאטע-צוג, א צעאײטערטער ער מיט דיעס ברעז-צ״בן פאר רי אויגן. רי באפר״אוגגס-פאן א־ז ־אך באפרעקט געװארן מיט באוט, און די ראזיקע ׳טטים פון ב?וט האט ב־י איס א־ץ אװעקנערויבט, און ז״ן נאנ׳ן װעזן א־ז באד- װאנדרט א־ן אן א־נעװײגיקסטן װײטיק-נע׳טרײ. עי װאיגע־ט זיך איבעי קערערס. װו ״דן באהארטן ז־ך אוים מורא פא־ א באנראם פון רי ײײה-גװארדיעך עד יטטערײ זיך ׳טפעטעי מיט יטדעק אפ אוײ א גאריצ־אנער װאקזארכר, װו םינעפינט זיך א קיפע ײדן, ײרענעם מיט קינדעך נעהיאט אין יטמאטעס, דאס זענען מאחמה-פריבטאיננע;, װאם װארטן האפנונגם- ראז אויף א באן. מאטע אייפט ווײטעך ער ק־מט ענראעך צוריק אין זײן היימאט-יטטעטר, וואס האט ז־ך בעת ־ע־ מרחמה ־טטארק אויסנעהוננעיט נאך דאראר;. או־ך זײן נע־ועזענע כרה מײטע האפט ארויסצובאקומען פון מאטען ־ארא־ן, אבער רסוף איבערצײגט זי זיך, אז ער א־ז ארעס — און זי בארטרײבט איס מיט ביעס־ בעת מיאיז מקב־ מײטעס מא;, הא5ט מאטע א כאאטי׳טע ־ערע װעגן מענט־טנריבע און ״אינטערנאציאנאר פון ברוט״. יטפעטער זעען מיר איס ׳טוין א צעפאטרטן איײ א פארזאמאונג פון א װאד־טעװער פדאפעסיאנערן פאדײן. אויך רא צע׳טטערט עי *)' מלר ראוױנזזו: ״באוט אויף דער פא|", טאציארע דראט־ ער פארלאג פון ב. קלעגקין, ײילנע, 1929.