Literarishe bleter · 1930-05-16 · 20 (16.5.1930) · p. Seite 365

ליעערז/דישע בלסם/ר נזם. 20 (315)? זײכ 365 4 ש.'.$7רפז$ן1 3זד38סשם * משוכה־געדאנײען הײ די ײדיש-אונגאדישע שדײפעד ני׳עט אונזערע ביכער, םען אײענט נישט אונזערע אירער, מיט א״1 װ$רט — עם איז נאאיי!״... אזוי באקצאנן זײ זיך און באװײנען זײער םיגםטערן נורצ םון דעם אמאציק, אמאציקן זוניקן מזצ, װאס האט בא׳םײנט דאם פעצר םון ז״ער •עאםן... און די נישט־ײדישע ׳ערײבעוץ — ׳םטעצ אין־ א םראגע. — װאם הײסט ני׳שט־״דיישען דער נאנצער אוננאריש־ קוצטורערער פארמענן איז דאך נעצעגן אין אונזערע הענטן — בא־ קום איך א תשובה. — מיר, ײדי׳םע ׳שרײבעד, האבן אמאצ בא־ זונגען אוננארנם הימצ און אוננארנם זיםע ראמאנטיק, און אויך מיר, ײדישע שרײבער, באװײנען יעצט אוננארנם ביטערן נורצ, װאס איז, קודם־כצ, אונזער םערזענצעכע בראךן — תכצית? — — אט ראם איז דער קארדינאצער םאקט, װאם באיעעפטיקט זינט א צעננערער צײט אונזערע מוחות — פאצט װידער א תשובה אויוי מײנער א פ־אגע, װאם האט, װײזט או־ם, נעטראםן אין ריכ־ טיקן פינטצ ארײן פון זײער עצמדיקן פראבצעם. — יא, תכצית — װערן אצע ערנםט און מיר טראכנ׳ן זײער םיצ מכה אט װאס: מען מוז אויםרײםן מיטן שור׳ש אפיצו דאם טראדיצ'אנעצ,אםימיצירטע מערב־שאפן, און זיך װענדן מיטן פנים קײן מזרח, צו א״ך קײן פויצן ןן).״ דאס איז אײגנטצעך נישט קײן בא׳םצום פון א בארא־ טוננ, נאר פשוט פון א סטיכישן דראננ םון יעדן, װעצכער װיצ נישט פארוועצקט װערן אין די בציענדסטע יארן פון זײן פראדוקטױויטעט. עס איז א ביטערע־ װײטיק, אז אזוי פיצ יםאפנדיקע ענערניע, אזא יטםע פון בחות זאצ פאדטריקנט װערן. מיר װײםן נאניו נוט, אז פויצן, אמעד־קע. רום־אנד דארט איז דער א־מפוצם פונם יידישן ״באפן. בב;, זוכן טיר יעצט דעם קאנטאקט. דעם פאדעם, װאם זאצ א־נז פאר״ניקן, צובינדן צו דעד ײדישער ׳שר־פטשטעצער-משפחח. דער נאענטםטער קרוב אונזערער איז פאיט דער ײד־שער ׳שרײבער םון פויצן. צאמיר קודם־כצ זײן חברים, צאמיר אנערקענט װערן נישט אצם מױחםים, נאר אצס פשוטע קרובים און דאם װעט אויםהאצטן אינזע־ קױם... ׳ נעמט אזעצכע יםטארקע זײצן, װי עס זענען די ״דיש־ אוננארישע דיבטער: ניםקאצאי (צעבט יעצט אין טראנםיצװאניען), טיװאראר פעקעטע צאםצא יאנאש און צענדציקער אנדערע, אצע זענען זײ אזוי ײןראריק יטטיצ נעװארן . ר־ התחצה צו דע־ פארברירע־וננ? נ־שט וױכטיק איז אין דעם פאר װער — װעמען עם װעט דער עריםטער אײםשטרעקן די האנט צו דער נ״םטיקער פארברידערוננ צװישן דעם אוננארישן מערב און דעם פויצישן מזרח־ברידער אבעי ־אם נעבעט פון א בעצ־תשובה דא־ז דערהערט װערן... יודאפעיטט. ןקאאפ• ■פי־כעי׳ — װארשע דערשינען אין א נײער אויפלאגע דןןס בארימסע נוך ל. שאפירא די ײדישע מלוכה דער!8ם, שםוך חפתך און אנד. פרײז יאין פראכס*$3נד —,18;׳?ז/ ב כהענדלער — ראנאט. אין צ״טן פון התבודדותדיקער םארטראכטוננ, װען דער ײדי׳ע-אוננארי׳טער שריםטשטעצער איז מיט זיך אצײן, פארט־פט עי זיך גאר-אפט איבער זײן נורצ און װענן דער א״נזאמער צוקונפט פון זײן ׳םאםן. דער צאזוננ פון קאםמאפאציטישער אםימיצאציע האט אםאצ .און טײצװײז נאך איצטן פאדכאפט דאם ײדי׳שע צעבן אין אונ־;ארן, אינם צאנד פון ראםאנטישער צוםרידנײט, װעמענס אידעען־ טרענער עס איז נעװען, בעיקר, דער יידישער זשורנאציםט, פאעט און בעצעטריםט. דער זעצביקער ײדיש־אוננארישער פען־מענטש האט דערפיצט די שװערע צאסט פון זײנע אםימיצאטארישע חטאים צנבי דעם ײד־שן יחיד און כצצ און ער װיצ װערן א בעצ-תשובה.. דער ײדיש־אוננארישער שריפטשטעצער, װאם האט זינט צענדציקער יארן נעשאםן פאר א פרעמר פאצק, און געדינט מיט זײן טאצאנט אויף אצע נעביטן פון אוננארישער ציטעראטור. ה״בט יעצט אן תופם צו זײן די טיאנעדיע פון זײן א־זאצירנדער אײנ־ זאמקײט,- ער שטײט םאר א טיפן תהום, װאם טײצט אים אפ פון ־עם ״נײעם אוננארן״ בצויז דערםאר, װ״צ ער איז פון ײדישער אפ־ שטאמוננ... האט ער, הפנים, נאכנעקצערט דעם סוד פון זיין מענטש־ צעכער טראנעדיע און איז נעקומעז (אפשר צו־פאמעצעךן צו רעם תשובה־געדאנק. עם איז שוין הײנט קצאר פאר דעם ײדיש־אוננארישן שריפט־ שטעצעד אז אזוי װי ביז איצט, קאן עם צעננער נישמ פארבצײבן. מען מוז עפענען דאם פענםטער צו דער ײדיש־שאפנדיקער װירקצעכ־ קײט. ױאס איז אין א משך פון פיצ יארן געװען פארהאננען מיט א נעדיכטן פארהאננ, מודא־האבנדיק פאר א מזרח־ײדישער פאר־ קייוננ... און כדי אויפצופרישן דאם מאדיאריש־נוםםדיקע חױת מיט ײדישער און דװקא מיט א ריין־יירישער צופט. מוז מען א בציק טון אין די צענטערם, פ־נװאנען עם בצאזט דאב מחיהריקע ׳״נטצ פון ״דישן רענעםאנם; מוז מען צעברעכן די מחוצה, בדי עם זאצ קומען די גענארטע התקרבות, די פארבענקטע דערנענטערוננ. אין דער נעװעזענער אונאנר־שער אימפעריע, װאם איז הײנט צעטײצט אין מערערע חצקים (צו טשעכאפצאװאקיען, רומעניען אין ײנאםצאװיעז) צעבן עד־הױם עטצעבע צענדציק זײער באגאבטע א־ן טאצאנטפוצע ײדנשע פובציציםטן, דראמאטורנן, עםײאיםטן, אין פאעטן, װעצכע האבן נעשאפן נאר א־ן דער אוננארישער שפראך. און באטש ז״ערע שאפוננען זענען אין נרעםטנטײצ געװען פון ײדישן צעבן און מיט א י־דישן אינהאצט, האבן זײ אבער נישט נעװירקט א־יף דעם אוננארישין פאי^ק, עס זאצ פארשטײן די ־דיב־ק פון דער ײדיש־אוננארישער שאפיננ. אט די דאזיקע ײדישי־איננארישע שרײבער־משפחה, ײאם איז א־צט נעאנראפיש צעריםן, מחמת די פארטײצוננ פון אוננארן, צײדן א־צט פון א ג״סטיק־קוצטורעצן דצות. אזוי־ארום א־ז דער נרעםטער ט״צ פון דער יידיש־אוננארישיער שרײבער־משפחה נעװארן אפנעריסן פין זי־ערע חברים און איז סירוב פארבציבן צונעשמידט צו זײן דײב־נעצעצט, ײאם האט נורם נעװען ארויםצורופן דעם אינדױוי־ ־יעצן איבערדרום אויפן נעביט פון זײן שאפוננ. איז כאראקטעריפט־ש׳ די שטימוננ פון דעם יידיש־אונגאר־שן פאעט, נאװעציםט און אפיצו פון דעם פובציציםט, װעמענם שאפוננ עם איז באהויבט מיט דעם אטעם פון נידערנעשצאננק״ט און מע־ 'אנכאציע... מען מערקט נישט מער אין זײערע צידער דעם מונטערן פערז, די טיף־שטארקע בענקשיאפט צו דער צײדנשאפטצעכער ־אמאנטיק פון דעם שײנעם אוננארן. פאמע קבר-אבות-צידעד, ני־ ־ערגעשצאנן און ־אושדיק-שװאר׳ז איז א־צט באדעקט דער הימצ פין אונגארן... ״עפעם שאפט זיך נישט — באקצאנן זיך פאר מיר עטצעכע ײריש־אונגארישע שרייבער, מיט .ױעצכע א־ך האב מ־ך נעטדאפן אין בודאפעשט — עם פעצט צופט, װן, אטמאםפערע, און אויפ- ־יבטיק גערעדט, פעצט אויך דער חשק צו שאפן... אין פאר ײעמען זאצ מען שאפ;? װער װעט צײענען אונזערע שאפוננען? מען קויפט