Literarishe bleter · 1930-05-16 · 20 (16.5.1930) · p. Seite 363

/״פ 363?'סער^רישס 2?עסער גים. 20;315) זי/. .$ ל ם ' / ג י? - י # ר ק צ װ י ש ז ײ ד א ו ז וו ע יל ט (װעגן דר. א. א. ראנאק און ז״ן נײ װעדק ״דער ״דײגער אײנפלוכ אין כאדערנעם געדאנק״) א ך; יטט;עװוככ װ־ דאכ צוצעקײע;, אננעכוע; ו־אם װי א קיב■־{, אדעד װי גאיװיטעט, צי גאד װ־ א פכ־כאראג־יע; ״טעכט״ א־בער טײ; װײגיק־יט. װארום װ<ד א־ז גאך אװ־ ״ױאדוקכ־װ, װי כאקע ער, דד ד$באק א?״;/• אז ט ג־ט א קזק אוױ־ דעד דײ ד־קע ב־כער זײנע — צװי׳טן זײ ״די פכ־באױאג־ע ״,־;;אדאקטעד•־, ״פדאב/ע־ טע; פו; פערזעגלענק״ט־׳, ״ביבי־אגראפ־ע פון כא־־אקטער או; פערזעגילעכקײט־״, ״פאפויערע פכ־באראג־ע ,, ״ד־ ׳עטעדוגגע; פז; די וו •:;-איטפויכ;״, ״בע־ײװיאדיזכ או; פכ־נאדאג־ע או; אגרעדע— און אז טידעטאנט ז־ך בעת-טע־בה, אז ז״ע־ ט־כ־ האלט כטעט טאג-טעגרעך רעפעראט; או; יטד״בט צענרק־קעד אדטיקרע; פאד זיטורנאר;, באקוטט ז־ך דער אײגדרוק, אז עד א־ז יטוין א זק;, אבער װי װעדמ טע; א־בעדראיטט צו זע; פאד ז־ך א ױנגנטאן א־ן די פעדצ־קער. װארט א־ך ראבאק; גייטט געקעגט אדוכ פופצ; ־אר, װארט א־ך זיכער נעװען, אז ז״; פג־כ פאריבטערט די ־ארן, גארט- אפ, װי כ־טדעפט אפט טיט די גראט-געדאז־דטע אטער־קאגעד כאטת, א; או־כעדגעװײגרעכע פדאדוקטױויטעט, או; צו זײ; פדא- דוקט־װ א־; פכ־באראנ־ע, װאם איז אזוי קאטפריצ־רט און פאדעדט אזױ פ־ר פאריבוגג און אגיבטרעגנוגנ, איז א טאפרט װוגדעד. איז טאטער א־ז דאכ גאך װײגיק געװען, דער׳בײגט רעצטגם א גיי װעדק פון דר. ראבאק; ״דעד ־יד־יבער אייגפרוס א־ן טאדע־געכ געדאגק־י) — א בוך פון אייעד ״סג זייט;, װאם האט ׳בוי; ב־זאתער אדוים- גערופ; א םך יבבחים. אט דאם גייע װעדק טאקע האט טיך באװו־נ; צו יבדייב; דאם דאזיקע אדט־קר, כאט׳ב דער מהנר האט יבוין ראגג פארד־גט אן ארבעט — או; א טער קאמפעטעגטע װי ט־יגע — איבער זיין טעטיקייט. יבדייבט טע; דאך בײ אוגז אזוי פיר װעג; יעד; ״ר־׳בן כערעטדיסט א־; װערכעד-םיאיז אײדאפע־יבער יבפראך, איז בװדאי כדאי אטאר צו יברייב; פכח א ײד־־ב; גערערגטן, בפדט אי־געכ, װאם יבט״ט אזוי גאענט צו אונז און א־ז דעדצו ארײ; א יידי׳בער יברײבעד. אי; אגדעדע ר׳בוגות — דײטיב, פדאגצויזייב, ׳בפאני׳ב,— א־ז ׳בוין גדאד א םך גע׳בריבן נעװאד; איבער זייגע װערק, װאס ט״ר פון זיי זעגען אויך א־בערנעזעצט געװאר; אי; ד־ דערטאנטע יבפדאכ;. אויך ײד־יב — אזוי גוט װי גארגייבט. אבער ם־װארט מיר קייגטאר גייבט אייגגעפארן זיך צו פארםעפט; יברײב; איבער אזוי פ־ר װעדק א־ן איי; באיבדעגקט ז׳בודנאר-אדטיקר — אפירו װע; א־ך װארמ געװע; א בקי אין פם־כאראגיע. ז״ן װעדק װעגן דעם ײדי׳בן אייגפרום אין טאדעדגעכ נעדאגק, א־ז יבוין נאר עפעם אג- דעדיב, א הײט־יבער עגין. נאד אויך דא איז גייבט מעגרעך אוים- צויבעפ; אין א קורצעד ארבעט דעכ גאגצ; רײכן און פאד־בײדג- אדטיק; מאטעד אר און א־ך װער זיך באנוגעגען םיט; ארנעמײגעכ אײגדרוק. דאך, כדי צו געבן דעכ ײדי׳בן רײעגעד א באנד־ף װענן דער ד־יבקייט פון דעכ דאזיקן װערק, װער א־ך דא ברעננע; א טייר פון די קאפטירע;, װאם נייע; דערין אר״ן; קורטורערע פאגדאטע; און ז״ערע קאגםעקװעגצ;: דעד ײרייבער ז־בעגיע: קועס ״דייבע פאד־ ג״ע,־; איז פכיכאראגיע א ײדי׳בע באזוענוננ/■; די ײדי׳בע גר־נדעד פו; דעד נײער פםיכאראנייבער באװעגוגג; יידן או; דער נאבער־ פדיז; העכרע־יבע אותױת אין העכערער טאטעטאט־ק; י־ד; אין דעראטױויטעט; ־ידן ארם װיםנ׳באפטרעכע רעדאקטאר;: פאםקארכ כאצױנג צו ײד;; קאגט און טעגדערםא;; קאגט און ז״גע ײדי׳בע קאדעםפאגדעגט;; די ײד־יבע ביי׳בטײערונג צו צױויריזאציע. א־בער ־עדן קאפיטר קאן מע; אג־ברײבן א רעגגערע אפהאגדרוננ. טייר קאפ־טרען — צום בײ׳בפיר, דאם קאפיטר איבער דער העכםט- ט־בעקאװער פדאנע; װער םיהאט מעד אויפגעטו;, טער בײנע׳בטײערט — די רעװיס, אדער די קאהענם, — קענען דיגען פאר אוטעגדרעכע דיםקוםיעס. דעד קורצםטער װענ איז דעריבעד, װי געזאנט, דער אל^עםײגער איינדרוק. כאטיב דער מחבר רעקאמעגדירט זײן בוך דעם ײדי׳ב- חזפגזס^ מ1 בבתט6)ח1!(צז׳װב[ :>1ב3נ1ג>מ (* .1929 1355)1 ,^!)!ז&מזגנ) 1. אין ק־ימברידז׳ב, א קרײ; יבטעטר אין דעכ יבטאט טאםא- ט׳בוזעטס, ז־צט יאדגראגג, א־; ׳בכגות פו; באדימט; האװאדד- אונױועדם־טעט, א ױגנער ייד, װאם הארט רעפעראטן פאר אטעדיקאגעד פטודעגט; איבער פםיכאראגיע, פ־ראזאפ־ע, עגגרייבעד ריטעראטור, װײזט אדויפ ממ׳ב א פעגאטעגארע בקיאות או; חריפות, ׳ברײבט אויף עגגרייב בוך גאך בוך, פידט א גדו־םע קארעם- פאגדענץ מיט די אגגעזעעגסטע גערערגטע פון דער װערט, און אין דער אײגעגער צ־יט, — אפנעזוגדערט פון א ײדי׳ב; קבוץ, פון ״דייבער געזעריבאפטרעכק״ט — איז ער דאך געקגיפט און גע- כוגד; מיט דעד ״רי׳בעױ װערט, קאן אויפגעצ״כגט די ײד״בע ר־- טעראטור, די ערטפטע און רי גייםטע, איז פארקאכט אין יעדן יידייבן ׳ברײבער, װיים יעדעם רידר, װאפ א־ז דער׳ביגע; ערגעץ א־; א ז׳בודגאר, יבדײבט ײדייבע אדמיקרע;, עםייען איבעד פרצ;, ײד יבער פיראראגיע, ײדייב; פארקראר, א־ז אין ׳בטענדיקן קאגטאקט מיט; יידי׳בן װיפגיבאפטרעכן א־נםטיטוט און אטעמט כםדד מיט װירגע, װאדיבע און איםט-בדאדװײ, כאטיב אויפגעצו־ג; נעװאד; א־ז ער אין מאגטדעאר, װו ער האט געענדיקט םיט אויפצײכענוגגע; דעכ מקיגיר-אוגױוערםיטעט. דעד ױגגער ײדי׳בער נערערנטעד איז דר. א. א. ראבאק. א מאדגער ײד, אט דעד דר. דאכאק. אויף ק־י; א״ן רגע ממיב קא; ער זיך גי׳בט באפר״ען פו; זײ; ײדי׳בקײט. װאם עם מייגט צו זײן אפירו א; אםימירירטעד ״ד א־; דער גוי׳ב-איגטערעקטוערער װערט, צװי׳ב; די דעםפעקטאברע גארד־׳בע פראפעפאר;, תאט ׳בוין קראר און ׳בארף ארזיפגעבראכט רודװיג רואיפא; אין זײן באדיםט- נעװאדן װערק ״אגטקענ; ׳בטראכ״. או; דא קומט גאר א ״ד, װאם װארט נייבט, ב־ז א פאט׳ב א־ן פג־כ װעט אים דעדמאגען זיין ײדי׳בקײט, גאר, אדרבא, עד ׳בפד־גגט גאד, מע־בה ״עזות-פגיכ״, א־; ד־ או־ג; אדיי; םיט ז״ן ײר־׳בן גאצ־אגאר־זכ — און װו/ א־ן דעכ םאמע אמעריקאגי׳ב-אריסטאקראט־׳ב; הארװאדד-אזגױוערפי- טעט. ריינטיז־ך דאדט אין דער רענג און ברײט פאד דעד יידי׳בעד אפט״רונג א•; דעד האדװאדד-ביבריאטעק און ׳ברײבט עד א װערק איבעד פםיכאראג־ע, אדעד פיראזאפיע, ׳ברעפט עד ארײ; ײד־׳ב- ק־יט, צ־ט־רט פו; תרכוד או; פון דעד מאדערנער ײדי׳בער ריטע- ־אטור, פאדכראקט מיט ײדי׳בע ׳בפריכװערטרעך, פארקסרידער, אמאר טאקע מ־ט די יידי׳בע אותױת, װי זײ ׳בטייען און נײע;, אט װי ער האט עס, א ׳בטײנער, נעטון אי; זיין װערק ״די פם־כא- יאניע פון כאראקמער״. קומט א ײד־יבער גערעדגטעד, אדעד םתכ א ׳בדיפט־׳בטערעד א־; הארװארד-אונױוערםיטעט, זיך צו באקעגען מיט די אוצרות פון דעד דארטיקער ביבריאטעק, תאט ער ׳בוין א נרײטן אדרעפ; ד־ ־אב־אק. או; ער גארט זיך גי׳בט אפ. ראבאק װאדפט אװעק ארע טו־זגט און זיב; אדבעט;, מיט װערכע ער איז בא׳בעפטיקט, או; פארגעמט ז־ך מ־טן גאםט, םירט אים, װ״זט א־כ, באקענט א־כ נעװיפ, א־ן הארװארד זעגען דא גאך ײד־יבע גערערנטע, טייר אפ־רז, װאם האב; או־ך א ׳בײכות צו ײדי׳בע עגיגים, װי פראפ. רעא װיגעד, למ׳בר, אבעד יעגע זעגע; פרעמד-פארפרעמדט פון דעד ־־ד־בער װערט. דר. דאבאק איז אבעד א; א־ינעגעד און װאם רענ- געד עד איז אװעק פון דער ״די׳בער װערט, ארץ-צוגעבוגדעגער א־ז ע־ ־צו דער דאזיקעד װערט, או; ניט א זוך צװ־׳בן זײגע מאגוםקריפט;, װעט א־ר נעפינע; א היפ׳ב ביםר ײדי׳בע כתבים, ׳בוין ני׳בט צו רעד; פון זייגע עננרי־בע מאמרים אויף ײדי׳בע טעםעם. םימוז געבויר; זועדן דער פארדאכט, אז ראבאק האט גישט ק״ן ׳בטארק; חוש פאד קאד־עדע... אנן אפיב־ר, װער װײםט, װעט ער טאקע םװ־-כר-םוף ארו־ס דעד טדױמפאטאד, װארום מימוז מודה זײן, אז ׳בױ; ביזאהער האט עד די הארװארד-פביבה גאגץ קעגמיק אנגע׳בטעקט ם־ט ז״ן ײדייב- ק־יט, ארויםנערופן אינטערעם צו ײדישע ענינים. מארע, װאם אן א־־גנעעקיבגטער ״ד קאן ארץ דערראנגעןן 2. בעת דר. דאבאק האט םיט א ׳בטיקר צײט צוריק םיר ארויפ- געזאגט זײן פארװוגדערוגג איבער מ״ן פראדוקטױויטעט, האב