Literarishe bleter · 1930-05-16 · 20 (16.5.1930) · p. Seite 362

/יי ס 362?'סער&רי&ע ב7עם*ר נ ם. 0* (313) איבערזעצונגען פון פיג קלענערע ליטעראטורן, זענע; די ליעע־ ראטור; נעװים מינדערװעדטיק און זענע; נייצט ראוי צו פארנעטען װאסער-םיאיז אדט אין דער רײכער, נרויםער װעלט. האב; מיר דאך נעזע;, װי די קקײנע נארװעניעע, דענישע?יטעדאמורן,?מ׳םי, האבן נעקענט באנײםטערן א עטיק װעקט און אויך געהאט א קאקאםאק אײנפמס אויף די פיק-׳טטאדקערע?יטעראטור;. זענען דע; צװ״ט; רי קקענעדע?יטעראטורן ני׳טטא ק״ן שדײבער און װערק, װאכ קאנען או; רארפן ז״; פארטראט; מיט זײערע א״ננארטיקע מאטױו;, פדאבקעמען און פארמע; אי; רער װעקט-קיטעראטומ א; אקװעקט- קעכעד קאנגרעפ פון פאעט;, עפײאיפט;, נאװעקיפט; קא; אי] דעד הינזיכט זײער פיק אויפטו;. אויפ; קאנגדעס װערן גע׳טקאם; בא- קאנטיכאפט צװישן ריכטער און דיכטער, עם װער; פארקניפט פאר- בינדוננע;, און עס װער; געמאכט פקענער, װי ארום איבערצוװארפ; בדיק; צװי׳ט; ׳טפראך און ׳טפדאך,?יטעראטור או; קיטעדאטור. געװיס האב; שוין די פאדגאנגענע עטקעכע קאננרעםן אי; דעם זינען ׳צוי; עפעס-װאס או־פגעטו;. דער צענטר אי; קאנדאן האט עם בא- רארפט פארצײכענע;, או; פון צײט-צו-צײט פובקיקירן באריכטן װעג; דעס. גאר א באזונדעדע בארײטוננ האט פאר אונז דער הײ-יעדיקער פע;-קאנגרעם א•; װאד׳סע. פויק;, א בעדהויפט װאריסע, איז אײנער פו; רי גדעםטע צענטערן פון אונזעדע קוקטור-פארמעםטונגע; און קוקטור-דערגר״כונגע;. אין װאר׳עע עקזיסטירט א קאקאפאקע ײדי- ׳סע פרעסע, — טאגצייטוננע;, װאכנבלעטעד או; ז׳סורגאק;, — דא איז דעד צענטר פונם ײדישן ׳טוק-װעז;, פון דעם טעאטער אי; פו־ק;, אין װארשע ארבעט; פארקאג; , אדום װעקכע עפ קאנצענטריר; זיך די כעפטע ״דישע שרײכעד פון גאר דער װעקט, און װעקבע פרא- דוצירן ביכער פאר כמעט אקע ״רישע ק־בוצים. או; דערבײ בא- נעגענען אקע אונוערע ק־קטור-באמױנגע; די גרעםטע שװעריקײט; או; שטערונגען מצר רעד רענירוננ, שטאט-פארװאקטונגע;, קוקטו- .־עלע, נעזעקשאפטקעכע אינסטיטוציעם, װי או־ך מצד דער פויקי- ־סעד פדעפע, אויך פראג־עסיװער און אפילו סאציאקיםטישער. מיר, מיט אקע אונזערע קוקטור-ראנגלעניש•;, װער; כפדר און כאװוסט- זיגיק באקעמפט, און אי; בעםט; פאק — פארשװיג;. קענע; מיר ראך ער-הױם נישט או־כפועק;, קמש?, ב״ רעם םאצ־אקיפטיש; פ. פ. פ.־ש; ״ראבאטניק״ א טרוקן שורהקע ןנאר אײן פעטיט- שזרהקע) צװיש; דעם אקנעמ״נעם רעפעדטואד פון די טעאטעד; און קינאס. דעד טעאטער-קאקאל, װו עם שפיקט א דריט-ראנניקער פויילישער טעאטער, װערט פ־נקטקעך פארנאטירט, און אויב אי; רעם זעקב; טעאטעד-קאקאל שפיקט אוױ־ מאדנן א נוט-קינפטקעד - ש״ער ״דישער טעאטער, װערט ער דארמ נקײך עקשנותדיק אויפ- געשטדאכ;. אונזער גאנ־ז ײריש קעבן און שאפן װערט ממש באי- קאטירט אפילו דורך די כעסטע פוילישע כלומר׳סט-ראדיקאקע ש׳רײבער, אויך רורך מימגקידער פון דער אײן שװעסטער-ארנאני- זאציע, — פען-קלוב. מוז דעריבער אונזער אנט״ל אי; דעם הײ-יעריקן אינטערנא- צ־אנאק; פען-קאנגדעם א■; װארשע זײן װאם-מער אקטױועד, ארגאניזידטער, אנזעעװדיקעד. אז אפילו די, װאם װילן אונז נישט באמעדק; אדן װילן אונז פארשטעק פאר; פרעמד; אויג און אויעד, זאקן אונז זעע; און הערן און נישט קענע; פארהויק און איננארירן. די אויפנאבן פון דעם ײדישן פע;-קצוב זענען איצט, מער װי װען-עס-איז, זײער נרוים, און די פאראנטװאדטקעכק״ט פון ד־ ײד־שע דעלענאטן אויפ; פען-קאננדעס איז נאדנישט אפצומעסט;. מיר דארפן אפן או; װירדיק פירן די פאקיטיק פון דעם ײדיש; פען-קקוב אויף דעם קאנגרעם אין װארשע, , נ י נ? ר־ - װארשע שוין יערשיגען: ה• נאײ מ ע ש ה ל ע ך רײך איליםסרירס דורך די קינסםלער ז. סזז?ד ז/ל/ יז>ס? ק$ס7ער פרײז אין פראכטיפאנד 20 גילדו . לעבן און שאפן אין פא־׳סײדענע קענרעי, װו עפ זענען דא גרע- םערע ײדישע קיבוצים. ״די ײדישע שר״בער — װערט נעזאנט א־ן דעם מעמא־יאק ־— שטייע; אויפ; שטאנדפונקט, אז דער טעריטא- ריאקער פר־נציפ קע; נישט אנגעױענרט װער; קנבי דער מאדערנער ײדישעד ליטעראטור. רער ראזיקער פרינצ־פ װאלט נעמוזט קאנ- פעקװענט ברעגגען צו דעד צעשפקיטערונג פון רעם פאקטיש• עקזים- טירנריקן צוזאמענהאנג צװיש; די ײדישע קיטעדארישע אדגאנױא- ציעם םון פאישײדענע לענדעד, צוקיב דעם, װאס די יאזיקע איגא- ניזאציעם װאקטן נעמוזט אויפגענומען װער; אי; דעם אקגעמ״נעם פען-פארבאנד נישט רירעקט, נאד אוסדידעקט, אין דער פאדם פון ײדישע כעקציעס בײ רי באזונרעדע קאנר-ארגאניזאציעם. אזא צושטאנד װאקט אבעי נישט באפדידיקט ראם פאקטישע און בא- רעכטיקטע בארעיפעניש פון די ײרישע שד״בער ארויםצוטדעטן אויף דער אינטעינאצ־אנאקער ארענע װי א; אײנהײטלעכע קעד- פערשאפט, און עי װאקט נישט געװע; אי; הסכם מיט דעם א״נ- ה״טלעכ; כאיאקטע־ פון דע־ ײד־שעי?יטעראטור״. דאם עדשטע מאק איז א פאישטײער פון יעם ײרישן פע;- קקוכ (י. אפאטאשו) גע-וען פאדטראטן אוי־ דעם זעקפטן אינטער- נאציאנאל; פען-קאנגדעס אץ אסקא, א<.-ו>ז. אויז רעם זיבעטן פע;- קאנגיעס אין װין, א־ז שוין נעװען א גרעסעדע ־ידישע דעקע- גאציע, — דער עד;-פא,־זיצער שהום אש• און א גיופע פון אפיציעקע אץ נישט-אפיציעקע רעקענאטץ אץ צאק פון 1-2 ײדישע שריפט- שטעקער אויף דעם װינער קאנגרעם איז אץ נאמע; פון דעם ״דישץ פען-קלוב ארויסגעטראט; ש־קום אש מיט א דעקקאדאציע- פדאקלאמ״ונג װענן דער גק״בבארעכט־קונג פון שפראכן אץ קיטעראטו';. דורך אט דער ״רישער דעקקאראציע איז נעקומע; צום אויסדרוק רעד װיק א,ץ ראס שטרעב; פון די קלענערע פעאקער אויסצולעבן זיך אץ ז״עד אײגענער ׳טפראך. דורך אט דער ײדישעי פעסטשטעהונג-רערקקערונג איז װי אנגעצײכנט נעװאדן דער װײ- טערייקעי װענ, אויף ײעקכן די פען-באװעגונג רא־־ גײן. יאס האט זיך געיאזט פיין אויף רעם פארגאננענעם קאנגיעס אין װין. ר• א?ע רעקענאטן פון די שװאכעדע קיטעראטור; האב; מיט באג״סטע- רונג אויפנענומען די נ״ע פראקקאמ־רונג פץ אט רי פען-באװענוננ- אויפנאב;. דעי שד״בער, װאס איז פאדמיאט; אץ יעם פאיבאנד רורך זיץ פען-קלוב, װעט נישט קאנע; האאט; אץ איץ האנט ראם װערק א.ץ אין דע־ צװ״טער האנט — רי שװעדר דאס איז א; אויספיר, װאס רער פע;-פא־באנר װעט סו־-כה-סוף מוז; מאב;. אץ א שװערר נ־שט נאר קענן מענטשקעכע 7 ע ב נ ס, נאר אויך קענ; מענטשרעכע נש־מות, ז״עי שפ־אך א,ץ קוקטור — אץ װיפיה מע; ײעט נישט זיך באמיען אפצױוענדן די פען-באװענוננ פון אט רעם אפענעם װעג, ײעט רי פען-באװענונג מוזן אויף דעם װענ נ״ן. אץ יער ײרישער פע;-קלוב. — מיר, די סאמע או־םגעפדוװטע און סאמע געפקאגטע, װעק מוץ זיץ אץ אװאנגאיד דאס א־ז אונזעד מ־סיע אץ רעד פעז-באװעגוננ. יאס, װאס מיד האב; אננעהויבן אייף דעם זיבעטן קאנגיעס, װעין מיד מדזן באפעסט־קן אץ פאר- שטארקן מיט דער היה־־ פון די, װאס האבן פאדשטענדעניש דער- פאי און פון יי אהע, װאם זענע;, װי טיר, בלוטיק פארינטעיעסירט אץ רעם, דורך די פעז-קאננדעסן באקומען יי קקענעדע פעהקעי- היטע־אטור; א; אויסגאננ אץ דער ב־ייטער װעלמ-היטעראטור אויה דעם װעהט-מארק פ.ץ היטעראטור הערשן ביז איצט עטיהעכע גיו־סמאכטישע ש־פיאכן און זייערע היטעיאטוד;. די איבעריקע קהענער׳ע היטעיאטורן זענען ז־־עד װײניק אדער כמעט נארניש־ט פאיטראטן אויף דער װעהט-איענע. עם ײעמ זײן נישט ריכטיק, אויב מיװעט פארויפ באשקים;, אז װיבאהד עם זענע; נישטא קיץ קןןןןפ. .ביכער״ —װארשע שוין דערשינען $ב. ג$לדםערג ג ר ע ב ע צ ז (עם״ען) סרײז געבונדן 18 גילדן. ביכהענדלער ראבאם.