Literarishe bleter · 1930-05-16 · 20 (16.5.1930) · p. [Seite]

/יעעפעד דבוסךארילמן 3מטזגהע?23 ־יפלעדאביוד ■ פאױעאג 3.קדעעק*ן,װארשע גדעם אייז װאדשע סעניע, •עאסלא:־ •עװעד;, •עפאניע. א,י; עס איז איבעריק פ־כ צ,י בדײע;: אזא םי; צונויפטרעפעני׳ש פו; דיכסער, ׳עדיםמשסעלער?מובת רער התקרבוח פו; דער גארער כענט׳טהיימ איז ׳עוי; א זאך פון נרויס באר״טוננ. זענע; נאך ני׳טט או־סנעארבעט קיין קיאדע פארפע; פון דער טעטיקײט, זענע; נאך נ״טטא ק״ן פעסטע ריכמ-?ינ־עם, װעק זײ מיט דער צײט נע׳טאם; װער;. עס איז גאנץ נאטירמעך או; םאר׳טטענדרעך, װאס פאר די גרו־םע פעכקער, פאר די נרויסע כיטעראמור;, װעלכע זענע; םײ־ װי באװארנט מיט חײ-׳טעה און מיט חײ-עוהם, טיט דער װעגט און כ־ט יענער װעכט, איז די פען-באװענונג טער א?וקםוס-זאך, פער א פ״נע פארװײהוננ, װי א בהוטיקע נו־טװענדיקײט. די קהענערע פעהקער אבער, איבערהויפט די, װאם קעטפ; פאר זײעד עקזיסטענץ או; פאר דער נכײבבארעבטיקונג או; אנערקענוננ םון זײעד ׳טפראך א,־1 קוכטור, די פעהקער קאנען נעפונען אין דער פען-באװענונג א ׳טטיצפונקט א־ן זײעד ׳טװער; קאטף ם־ט די ׳טטארקערע םעהקער או; ׳טכנים פאד זעהבםטבא׳טטיטוננ. או; דעריבער א־ז אויף די העצטע פען-קאננרעםן געװען צו באפערק;, אז די ׳טװאכעדע םעכקער יטענקען פ־כ םארינטערעם־רוננ און או־םפערקזאםקײט דער פע;- באװענוננ, או; זײ ׳טטרעב; דורך דעד פען-באװענוננ צו פארנריננערן זײער האגע או; צו פאר־טטארקן זײעדע ׳טװאבערע פאז־ציעם אין רער װעהט. באזונדערפ א־ז פארינטערעםירט אין דער אנטװיקכוננ או; אין דער פאר׳טטארקונג םון דער פען-באװענונג די ײרי׳טע נאציע, די ײרי׳טע ׳טפראך או; די ײדי׳טע כיטעראטור, — די ״די׳טע נאציע, װאם איז די קהאםי׳טע פינדערהײט צװי׳טן אהע םינדער- ה״ט;, װאס פיכט אויױ זיך אופעטום, אויך אי; די פרײע הענדער, די האםט פון דער טערהייט, או; װאס װערט באעװכהט און בארויבט א־ן אירע קוכטור-רעבט אויםן ערנסטן אופ;. אויב די פען-באװעגונג בבככ איז נאך ױננ, איז די י י די׳טע פע;-באװענונג נאך גאר ױננ. אויב די פען-באװענונג איז אכט אכט יאר, א־ז די ײדי׳טע פען-באװענוננ קוים דרײ ־אר אכיט. די פראנע װעג; דעם ײדי׳ט; פע;-קכוב האט כבתחיכח אנגעטראפ; אויף פאר- •ט״דענע יטװער־קײט;. פע; האט ני׳טט נעװאכט און ני׳טט געכאזט אנערקענען פאר דער עקפטעריטאריאכער ײדי׳טער נאצ־ע טיט איר עקםטעריטאריאכער ײדי׳טער ׳טפראך דאם רעכט פאר א ײדייטער םעקציע. אבער אויף דעם םינםט; פען-קאננרעם אין בריםכ, 1927, ןאו־ף װעהכן פ א־ז נעװען דעכענירט ספעציעכ דורך דעם װאר׳טע- װער כיטעראטן-פארײן כעא קענינ), איז באטראכט געװאר; דער ״פעםאריאכ װעג; דעם ארײננעטען די ײדי׳טע ׳טריםט׳שטעכער אין דעם אכװעכטכעבן פ. ע.. נ.-פארבאנד״. און די םראנע איז נינםטיק דערכײדיקט נעװארן. אין דעם םעפאריאה איז אנגעװיזן נעװארן אויף דער באזונ־ דערער כאגע, װאם עס םארנעםען די ײרי׳טע ׳טרײבער, װעכבע נהם ן םייז'?/הארשע עדכ דעס פעךקאנ די פען-באװענוננ איז נאך גאר ױנג, קוים אבט יאר אצט. און דערצו זענע; די אײגנטהעכע ציה; או; אויפנאב; פון דע־ בא- ־וענונג נאך ני׳טט אינגאנצן קהאר או; אויפנעקכערט. נאך אהץ פער בענטיטענטן, װי טאטן , פער כװנות, װי םע׳טים. דאם אײנצ־קע בפיטותדיקע אין דער פע;-באװענונג זענע; דערװײכ — די יערכעכע אינטערנאציאנאהע קאנגרעס; פו; די פע;-קכ,־ב;, װאם קומע; פאר יערעם יאר אין א; אנדער האנד. רי קאננדעם;, װי די פע;-באװענוננ איננאנצ;, טראג; אויך א כאראקטער מער פו; פײערכעכע יפים- .וב־ם, פון מאניפעפמאציעם, װי פון ארבעטפ-קאננרעס;. דער *־קר-באטײמ כינט נאך אהץ פער אינם פאקט נופא פון דער צונויפ- קופענ־׳ט פו; די פאד׳טײדענע אנרער׳ט-׳טפראכיקע או; אנדער׳ט- פעהקעדי׳טע נײסטער און דיכמער, װי אין די פראנ;, װאם װערן או־ף די קאנגרעפ; באהאנדכט און אי; די אויפטוע; פון דער פע;- באװענוננ. באזונדערם װיכטיק א־ז נעװע; די באר״טוננ פו; דער פע;- באװענוננ, װאס זי איז גע׳טאפ; נעװאר; אין די פאר יאר נאך דער װעהט-מכחפה, װע; פאהק םיט פאהק זענע; געװען צעריפ;, ־טפראך פ־ט ׳טפדאך — איז װיכדן נעראננכ. האב; רי פאעט;, עם״איםט;, נא־ועכיםטן (רא׳טי-תיבות פענן, באװיזן, אז איבער די קעפ פו; פאה־טיקער, דיפכאפאט;, טיכיטער-פירער קאנע; זיך צונו־פקופע; באריטטײער פו; פאר׳ט״דענע כענדער, ׳טפראב; און קוכטור;, זײ; ארוננעררוננען און באנײפטערט פו; אײנע אידעאהן און רופ; צו א־נטעהעקטועכער דערנעענטערוננ צװי׳ט; די ׳טריםט׳טטעכער פו; ־ע־ נאנצער װעכט פאר געםײנזאפע אינטערעםן און פאד צוזאםענ- ארבעמ כטובת די פעכקער. אט די דערנעענטערוננ איבער די גדענעצ; פו; פחיצות פו; יענרעד און פדינות װערט אונטעדגע׳טטראכ; קודם-בכ מיט דעם, ־.־אם ר־ קאנגרעםן װער; יאד-יערכעך צונויפנערופ; אין פאר׳טײ־ ־ענע הענדער רער ער׳טטער א־נטערנאציאנאכער פע;-קאננדעס איז ע נ־־פנעדופ; נעװאר; אין כאנדא; אין יאר 1023, דער צװײטער — אי; נ־ו-־ארק אי! 1921, דער דריטער — אין פאריז 1925, דער פע־טעד — אין בעדהי! 1920, דער פינפטער — אין בריםעכ 1927, דער זעקכטער — אין אסכא 1929, דער זיבעטער — אי1 װין 1929. ״ע־ הײ־יאריקער אכטער פען-קאננדעם װערט צונויפנערוםן אי; ױני-הוד׳ט אי; װאר׳טזג א־; דער פען-באװענונג נעםען איצט אנט״כ די פען-םאר- יעב־־עד פון א 30 כענדער, וװ עס עקזיםטירן איצט פען־קכוב;. א•״.־ דעם זיבעטן װינער פען-קאנגרעם זענע; נעװע; דעכעגאט;, אג־צ־עכע און ני׳טט-אפיציעכע, איבער ססנ ׳טריפט׳טטעכער םון די העניעד; אויםטראכיע, אונגארן, איטאכיע, אפעריקע, בוכגאריע, -<רגיע, דײט׳טכאנד, האהאנד, משעכאפהאװאקײ, ױנאםכאװיע, ן־ר״טע םעקציע, כיטע, כעטכאנד, נארװעגיע, עםטרײך, עננכאנד, עב־האנד, פארטוגאכ, פויכן, םינכאנד פראנקרײך, קאנאדע, רו־