Literarishe bleter · 1930-05-09 · 19 (9.5.1930) · p. Seite 353

ז• ם 353?•ס/נר^רישס ב?עסער נזם. 19 /314) א ב. ג^7דבגנרג / נ י ז # ר ק י מ י ער איז נייעט צופיידן פיט דעם איכט, ײאס ער פאדפאכט. ער װיא טער אײן זון איז אים ,ױײניק. ער ,ױיא נאנצע זיבן. םתם איכטי- קײט איז קנאפ — ער רײםט ז־ך צום אור הגנוז, צו די ״כאענדנ- ר־קע זונען פון גאטם םאאם״. דאם דערנר״כט טען זעאטן — און אפיםר אויך באויו דעם יכאטן דערפון. אאטי ײײם ראם אאץ. עד זעט די יעאטנם אוטעטום און ז״ ־םרעקן א־ם. ע־ האט פהד פא־ זיך אא״ן — א־ן זײנע אירער טרעפט טען רעם טאטױו ׳ט א ט ן ז״ער אפט. ער זעט יכאטנם אוטעטום — אפיכ־ זענען ז״ ד• עצם-ײ־רקאעכק״ט; רעדפאד טדויערט ער און איז כםדד אוטכאפ־יריקט, ײאדים ער װיא טער װי יםאטנפ, ער ײ־א דערנרי־כן דעם טהות פון דעם נרויםן םוד, און פאר אים א־ז אופט-יטיץ א.ין אראעד, גערוייע פון דער נעננװעדטיקער צ״ט און די ׳םט־אקײט הינטער אאע צ״ט;, נא״כע אויםרריקן פון דער געטאעבע־ פ־אטענץי דעריבער זענען אים ראם אאטע און דאם נייע, ראם פרי- ט־טײוע און ראם הויך-צױויאיזירטע אאצאיינם נאענט צום הארצ;. א־טעטום הערט עד גאטם קוא און אויף אאץ זעט ער גאטס חותפ אאטי, דער פיאזייטיקער, דער פון אויבן-א״ף םתירותריקער, ־אך א־נעװ״ניק-הארטאנ־יםער, איז א העכםט-נעכ־אדעטער טענט׳ם דערצו, טעג קאיננען אכ־םא טארנע אזא ־םכח כ״ ־ענע, װאם ט״נעם, אז טאאענט דעקט — אין פאדרעקט אאץ. און כיאדוננ, אויט ט״ן רעפיניציע, ה״םט נ־יעט כאויז האכן יריעות אאטי האט זיי זייער פיא. אן אוצר טטיע, כאט־ם ער פאראד־דט ני־םט טיט ז״, ־איעד ,װען ער נעטט רי פערער אין האנט, כאװ״זן ז״ זיך, זיי ־םטראטען װי פון א קװאא. ער טאבט כםדר נײםטיקע עקםפעדיציעס, װייטע נםיעות עטיק. פאאקאאר, נראטאטיק, אפיאו טעאאאגיע, װער ׳םטועםט ־םוין פון די פאר־םיידנארטיקע טאג-פראנן — זיי אאע איגן אויף זיין פעאד פון ,ױיםן. אבער יריעות אאיין זענען ני־םט קיין ביאדונג. װען א־ך זאג, אז אאטי איז העבםט-נעכיאדעט, טיין איך, אז ער האט זיינע יריעות פארדייעט אין א װעאט-אנ׳םויאוננ, זיי קאנצענטרירט אין א כרען-פונקמ־ ער ׳םװיטט ני׳םט ארום צװי׳םן זיי, נאר יםטייט אויף א הויך איבער זײ, פון װאנען ער קאן זײ קאנטדאאירן און באהער׳םן. ער רעדט דעריבער ני׳םט װענן אאץ, זואם ער װײס, נאר װ״םט אאץ, ײאס ער רעדט, אאמי איז כײ אונז אײנער, װאם ציט זיך טיט זיין נאנץ ־ועזן צום טיסטעריעזן טזרח, צום טקור און ער האט אונז װעגן טזרה גענעבן עטאעכע װיכטיקע װערק; ״די כינעזי׳םע פיאאםאפיע״, ״די רייד פון בודא״. ״אויפן װענ פון די נעטער״ א־ן אנדערע ספרים פון דעם טין. בעת טען אייענט זיי, זעט טען, אז דאם יםרײבט א טענט׳ם, װאם איז נ־׳םט םתם א צו׳םטעאער פון יריעות, נאר איינער, װאם האט א טיפע, אינעראעכע באצױנג צים טזרח, צו די הייאיקע פע־- זענאעכקײטן, צו די קאונע, אייכיקע אטתן, און צ־ די טיסטעריען פון יענער ײונדעד-װעאט. און דער םיאזייטיקער אאמי צעניט זיין ײיסן אויף די פאר׳םײדענע נעביטן טיט פאר׳םװענדערי־םקײט, װי ער זיננט אין זײן איד ״יעד־־ר קוטט״: יעדע קוטט און יעדער נעםט פון טײן אייב און פון מיין זעא קוטט דער װינט און קוטט די װעא. קומט א טויא נאך טויא און הענט. און דער סך-הכאי און דער אוין רערפאחן נײ איך אוים און נײ איך איין, און נייםטא באאר און אן ענד — און איך בין אין ־םטויב, אין יםײן, _אין דעם אײם פון אאע װענט. א אאטי איז א דיכטער-דענקער, א פאנמעאיםט — אן אייגנ- ארטיקע דער־םײנוננ אין אונזער איטעראםור־ א * א ז־צט א ייד אין אםעריקע און ־םרייבט אונטער יתרום נעטען: אאטי, ־םעפם, עאיאש א. אז. ײ. — אן אמתער טעין הטתנכר — א־טיקא נאך ארטיקא, פעאעטיאנען, אפהאנדאונגען, עםייען, אידער עם דער׳םײנט זיינס א בוך נאך א בוך, װיכטיקע קואטור-ב״־םט״- ערוננע!. איז אונזער רור פון םפעצ־אאיטעט, פון באיםטיטטע געביטן, א־ז ני־םטא קיין צייט און אויך ני־םט קיין אויג פאר דעם טויםאם. פאר רעם כא-בו. אמאא זענען צי גרו־םע ־םאפער דוקא נעװען פיא- ז־יטיק — ני־םט באנרענעצט צו אײן נעביט, נייםט בא־םרענקט א־־•' א־ין פעאד אטת, נייםט או־ף אאע נעביטן האבן יענע גרויםע נ־־םטער ארויםנעװיזן דיזעאביקע פעיקייטן. אפיאו דא-װינט׳םי האט עם נ־־םט באװיזן. אבער דאם ׳םאפוננם-פעאד א־ז נעװען בר״ט. דעד ־םאפערי־םער טענט׳ם האט גע־םטרעבט, געזוכט, גענ־יםטערט או־- ארע געביטן, געהאט א הו׳ם פא־ אאץ, װאפ א־ז טענט׳םאעך, װאם ־אם ה״סט פאר אאץ, װאס איז געט־אעך, פאר דעם הימא און פאד ־ע־ ערר, פארן פריער און פארן יםפעטער, פון דער אור-צייט ביזן כוף כא הדורות. נאר איצט איז אן אנדער צ״ט, אין די ה״נטיקע פיינא זינגען, נעװיינטאעך, נאר א״ן איד, איין זמר. קוטט ׳םוין דערפאד אא״ן, א־יט ט״ן מיינוננ, א ח־םובן פאאץ אין אונזער איטעראמור דעם פיא- ז״טיקן א. אאמי. ז״ן ׳םר״בן איז פיאזייטיק אזן פיא-אינהאאטיק. ע־ פארטיפט זיך ני׳םט נאר אין זיך אאיין, נאר אויך אין דער װעאט ארום. א ׳םטענדיקער זזכער, הנם נייםט ׳םטענדיק געםינט מען, םהטת ״יגעתי מצאתי״ איז אן אויםגעפרובירטעד איגן. אבער אינ- טערעסאנט איז דאס זוכן גופא. אננעהויבן אאם דיבטער, איבער- נענאננען צום פעאיעטאן — און באװיזן פיא הומאר, א פינקאדיקן אזן געזונטן, ני׳םט רער קיצאדיקער הוטאר, װאס איז באזירט אויף נוזטא און ם׳םונהדיקײט, נאד א הומאר א ׳םפיאעװדיקער, ײאם זײן ־םוד איז די אויפדעקונג פון א ׳םװאכער זייט — די צװ״טע זייט פון יעדער מטבע. איר האט עם ני׳םט נעזעןי איר זענט געװען פאר־ נוטען םיטן פאמפ, מימ דער פאראדע — אאמי האט יעס אויפנע- באפט און איר מוזט םיט אים מיטאאכן, מיט זײנע איינפאאן און פקזחדיקע המצאות. אין זײנע אידער איז אאםי אויך אייגנארטיק — זייטיק-אפ- נעזונדערט. נישט קיין נאכםאכער און נישט קיין םיטנעריםענער טיט פדעמדע שטראמען, כאטש מאדערן אין פארם און אין אינהאאט. ער האט אננעשאאנן אן איינענעם קװאא, געאאזט אויפן א איכטיקן יםט־אם. אפט ריין-איריש, הנם דער מאטױו איז נישט תמיד פון דער הו־םים-װעאט — נישט באויז איבע צו אייב און נעשאעכט־; נישט באויז חאומות פון ערדישן תענונ, אדער צער און טרויער, װארים אין תוך איז אאמי א מיםטיקער און א טיף-רעאיניעזע נאטור, װי ער קינ- ־־קט ראם אן אויפן שער-באאט פון זיין אידער-בוך ״פאר די איכט״: פון שטאקפינםטערניש ניימ אויף מיין זעא, װי א באינדע װעא, װאם רייםט פון װאםער-אײב זיך איבער ברענ — צו צינדנדיקע-שװינדנדיקע נאאד-און-זיאבער-טענ. אזוי רייםט םײן זעא זיך פון איר חושך-ים צו באענדנדיקע זונען ז ז ז פון נאטם פאאם. דאם איינציקע, װאם מיקאן דא אויםזעצן אין דער קורצער זע־בםט-כאראקטעריםטיק, איז דער ״חושך-ים״, מחמת ז״ן זעא א־ז כיםום-אופן נישט קיין חושך-ים, נאר נעפינט זיך דוקא אין א א־כט־קער אטמאםפערע, װו עם שאאגן װעאן איכט. דער פיא-פנימ- ד'יעי אאמי איז א איכטיקער מאאענט, װאם אין ז״ן נשמה ניםן לד צענויף קאנטראסטן אין אײן הארמאנישער נאנצקײטי אבער