Literarishe bleter · 1930-05-09 · 19 (9.5.1930) · p. Seite 351

/'• ס /35 7'סערסר'שע 1!?סס2ר נ*ס. 19 (4(3) ערב-טאג צוזאפען םימ דער נאכט צעשװיניען װי קײנםאצ נישט געװעז. פון די װעגן האט זיך א נײער גערויש דערטראנן. פור־נע־ פאקטע װענן קוטען, רײדיקן אויס און טראנן זיך צוריק טיט >! ר״- דיקן רעש. טרעפט מען זיך אן אין װענ, טרעטן די רײדיקע אפ ־עס װענ פאר די פורע, נעטען זיך ז״טיק מיט דרך-ארץ און בארד טרעטן אפ די נאר־װאס פור נעװעזענע פאר די נאר-װאס רײדיק- נעװעזענע און װירער פור־נעװארענע. ערישט יטפעטער, װען דער פור־נעפאקטעד װאנן האט דעס װננן נארד צוזאטען טימ דער גארדענעד ברכה אין די רײמעדס נעבינדן פון פערד צום שײער נעבראכט, די שטריק צעבינדן און פאנאנדער נעבינדן, און דאס געבינדענע אײפן ישייער אויסנערײנט. האט דער ײננער נארד פון טארנן נעפרובט פון ש״ער אין נאכטיקן ־אר־־ זיך ארײנגנבענען — צארט און װ״ך װי װײכער זירײער זיך;ענוטען דאם רעצטע נאכט צו טערב אפ׳שטיפן. פארזיכטיק, װײכ- זיריעדדיק ביז אין גאנצן אויםערן דארך ארוים. און בארד האט ער דעם נאכט-פראץ פארנומען, םיט שטאריז און טאיעסטעטיש זיך באזעצט אין דארך אויך דעם גאנצן ראנגן הינט האכן אפנעגענעצט; פון זיך די אהריות אראפנענוטען אין דעס טאנ זי אין די הענט איבערגענעבן. פון ערנעץ א הויר האט טען א פארגעםן יצאר און א טאנער קארב צונויפנענוטען און או־סערן דארר ארויסנע׳טיקט און אין נאס איז אויר א װ״רע שטיר נעװארן — אט די שיטירע, ריכטיקע זירבער־כאגארטע שטיצקײט. װערכע העריעט אי- בעיץ דארף אין די ארע פריטארננם םון שניט-צײט און אין דארױ איז צוריק אויר א װײרע נאכט געװאדן. דער װעכטער האט שוין זײן טאג-נאכט-נערענעד געטאכט, און פארכאפנדיק טיט זיך אונטער דער קארדדע א שטיק םון דעד סוך-הורשדיקער נאכט, האט ער די קארדרע הו־ך איבערן קאפ גע- צוינן, פר״םיק די זײטן אדוטגעשטעקט. באשיצט און באפעסטיקט זײן נאכט קענינרײך, האט ער נערעכצט און גענארט נאך שרא־ ז־ך צו אים נעצוינן װי צו א טאטע־שוים, װי צוס אײן און אײנציקן באשיצער און אויםרײזעד. די הינט, װאס האבן דורך דעד נאכט א־בערן דארף ארוטגע- בראנקעט, האבן א רעצטן סתם־בירן פארענדיקט פאר זיך, װי נע־ ־אװנט ביחידות. טיט א גענעץ און א שטיר בדוטען, װי א נאכװ״- עניש, צו זיך אין הויף נעקערט, דעס הויף אדורכגענאנגען, זיך בא- קאנט טיט די נ״ע ריחות, װאם טען האט נאך זיך ט־ט רעס ארוים- בארן אפנעשטערטי; איז טען פאר די הויפן ארוים, דעם קאפ צװישן — פ־ס באקװעם אװעקנערײקט און אין הארב דריטר, טיט הארכ פארטאכטע אוינן, דעס גאנצן דארױ טיט װײב און קינד האב און;וטפ, װאם זענען אין פארטאגענדיקן םפק-נאכט און ספק־טאג װי א־ן א שירײער נעװען נעװיקרט, אונמער זײער שוץ נענומע;. רער טאנ האט שוין אין זײן װענ דורך דער נאכט נעהארטן בײס םוף. דער נעדיכטער נעפר האט אנגעהויבן רײכטעד װערן, ־•רכזיכטיקער, װי פון א זײ-פארטוך געשעפט און מיט דער האנט צעזײט און בארד האט א דארף אננעהויבן פון נעפר ארויםצושװיטען צוערשם א שפיץ דאך, א װאנמ, א שטוב, א שטאר, א פרויט, ביסרעכװײז האט זיך דאם טאטע זירבעד מיט די צװײאונדרײםיק קאנט־קע בדיראנטן אין דער קירעד רופט צעשמארצן, און א־ן דעס טעד שדײבעד ו#גקעםפ פןן די ״?יסעדעדײ&ע 3?עסעד") רחמנות צו זאכן, און װערכער באציט זיך םיט רחמנות צו ארעמע;. ־אס אויסראכן רשם אויסראכ;, ברויז כד• חוזק צו מאבן, זיך צו ״סטאװיען״ פארן רעזער און צו װײזן זיך פאר ״נרוים״ דורך דעס קרײן טאכן זאכן און טענטשן, דאס איז א שטריך, װאס מינעפינט בײ שרייבער פון קריינעם קאריכד. דאסטאיעײםקי, בעת ער שירדעדט א נענאטױון טיפ, זעט טע;, אז ער איז אויםן ראס נעגאטיײע ארס סיטבאר, ארם א נאטור-ערעטענט. װאם א־ז צופעריק פארקערפערט נעװאדן אין דעס טיפ און ער גיט שטענריק אנד״טוננען, װי אזוי םיקען זײן ראס פארקערטע — דאם נוטע. טיט רטזים ניט ער אן אנדײטוננ צו א גוטן װענ. דאס זערבע איז אױך בײ שרוס-עריכטען. ב״ שרופ-עריבטעז האט טען דעס אײנדרוק, אז ער שטערט זיך נישט העבער פון ז״נע הערדן, נרײך װי ער װארט מיט זײ נעוזעזן אין א־ין חברותא ז״נע גוטע װעדטרעך אין טויר םון די הערדן זענען כדי צו דערהײבן זײ. כײ שרוס-עריכטען איז נאך פיר שטאדקער, װי כײ א סך אײדא- פעישע שרייבער, אנטװיקרט דאם נעפיר פון רח״;ות צי דע- ײדי- שעד כאדכראז־קײט, װאב עד האט שטענדיק געפירט. שירוס-עריכם דאזט זײנע הערדן נישט פארן אין די או־נן פון רעזעד, כאטש• ער טאבט הוזק פון זײ. כײ שרוס-עריכטען איז דאס רעבעדרעכע טענטש-רעך, און ־• ס־בה פון דער רעכעדרעבקײט איז ב״ איס שטענדיק די סביבה כײ שרופ-עריכטען קען טען ספעציעי׳ אונטע״טטדײבן ז״ן פיר־כאדעדעװדיקײט, םיזעט, אז ער קען זיך ני׳טט אפר״סן פון רער זאך, װאם ער שירדערט, ער קען נייעט פאדענדיקן און אויב ער ענדיקט יא, איז עס דערפאר, װאס עד טוז שוין ענדיקן. ־אםטאיעװםקי און שרום-עריכס — דאס זענען שרײבער •ואכ ציען א־־״ן א•; א װעלט פין כשוף, פון ײערכע־ טיקען ױך יײ;*י* '13 מ י י ז 3 ל י 3 ט ס (המזדך) ־>.?. ז ־ש י ם ב י ־ב ק י פון דער װערט-ריטעדאטוד איז מיר אםנאענטםטן דאםטא- •עװםקי, פון דער ײדישער שרום-עריכם. דאסטאיעװםקי האט א יף טיר געװירקט צוריב צװײ זאכן: ערשטנם רערמיט, װאם אז טיהייבט איס אן רײענע;, װערט טען ארײננעצוינן װי דורך עפעס א כשוף, און מיקאן זיך נישט אפרײסן דערפון. צװײטגס דערטיט ־אם איז בײ מער פעדזענרעך דער עיקר), װאס ער איז פ־ר- באדעדעװדיק. ארע נרעםטע שרײבער אין דער װערט זענען פיר-בארערעװ- ־•ק זײ זענען קײנמאר נישט געװעזן בצמצוס אץ דערצ״רן און ש־רדעח. יעדע דערשײנוננ אין רעבן, אפירו די קרענסטע, איז אין איר א־נעדרעכן ײעזן אוטענדרעך, םיקאנען פון איר ארויםקומען ד• פארש״דנםטע קאנםעקײענצן און זי קאן נעזען װעדן פון מויזנטער פארשיידענע זייטן. דער נרויםער קינסטרער, אז ער נעטט זיך שירדעדן א דער- שײנוננ, קען ער זיך דערפון נישט אפר״םן, װײר םידאכט זיך איס, אז ער האט עם נאך ארץ נישט אויםנעשעפט. דעס דעװיז פון אפשירדערן אין עטרעכע יטטריכן, דערצײין אין דרײ װערטער, האבן נעשאפן קרײנע, טארענטראזע שרײבער, בדי צו שאפן פאר זיך א תירוץ, פאר זײער נישט זען דעם אמתן טהות פון זאכן. זײער כאראקטעריםטיש פאר דער דערשײנוננ זענען: דאסטא- •עװסקי, בארזאק, טאטאם טאן א. א. אז זײ נעטען עפעם דער- צײרן, זעט טען, אז םיאיז זײ א שאד אװעקצונײן דערפון. ספעציער פ־רט זיך דאם בײ דאסטאיעװםקי. און אויך בײ שרום-עריכמען;־ױס איז דער שרײבער בײ װעטען סיאיז פאראן דאס נעפיר פון