Literarishe bleter · 1930-05-09 · 19 (9.5.1930) · p. Seite 346

?'םפר$ר'?)2 73סם11ר נ?■. 19 (4\3) דיס 346 7 ס. גס?סנבסרגןװ$רשס ײדיש אויף די װאדשעװעד גאםן ($ בינט? באםראבכונגסן א?ן או'ספירן) חוץ ב־אנע). יצוין באאד אי; אנהײב ה$ט זיך ארויםנעװיזן, אז נייטט אלע פארנרײזונגע; זענען פון אײן מין; אז םיאיז נ״טיק זײ צו קאאםיפיצירן אי; באזונדערע אפמײא; און םוב- אפטייא;. און אזוי האב איך טאקע געמוזט טו;, כדי נישט צו פא־א־ר; זיך אינם כאאם פון די אומצאאיקע פארעזײדנעראײ נרײז;. רי ציטירטע טעקםטן פון ׳טיאד;, זענעז נישט קײן אויס- •טעפאעכע, ראס ה״םט, אז די נענעבענע שיאדן אנטהאאט; נאך א םך אנ־ערע װערטער, אדער זאצ;. איך האב אבער איבערגע׳סריבן ר־ באראקטעדיםמ״טסטע ׳עטעאן, או; באנוץ זיך מיט זײ אין דאזיק; ארטיקא אויט; נעהעריק; אינהאאט פון יעד; אפזאץ. די אפיסריפטן זענע; דורך מיר געמאכט מיט דער נרעסטער נענויקײט. א ארטאגראפישע פעאער; א־י^ רא זענען נײסט אאע ״מעור אחד״. א נאנץ-באדײטנ- ־•ק; ט״א פארנעמט אײן קאטענאדיע פעאערן, װאם, אז מיװיא, קע; מע; זײ אפישר בארעכטיקן, אויױ װיפיא מיהאט צו טון מיט שיאדן-מאאערם, װאס האבן קײנמאא ק״ן ײדישע שוא נייסט בא- זובט או; מסתמא קײנמאא קיין ײדישע איטעראטור או; ק״ן צ״- טונג, נישט נעאײענט צוס דאזיק; מין נעהערן די שטענדיק- פארטוישטע ״אוך—״אי;״. קומען טאקע ארוים משונהדיקע אויפ- שריפט;, װי: ״איך קךיץ אי; פערקויך״, ״קאזעטקעם אי; שטיאע;״, ״ש־ה-פאםטע אי; זאפאאקעס״, ״מעהא אין שפײז״. דאם זעאבע איז מ־ט ״פו;״—״פי;״, ״צו״—״צי״, ״מיאך־—״מיאעך״—״מיאאך״, ״העיריננ־, ״פימער״, ״אין ניטע בעהאנדאוננ״, ״שיםמער״ און א םך אנדערע. או; בײ דעם פאא; אדורך אפיאו שיאדן פון אינםטי- ט ו צ י ע ם. װאם האב; זיך נעמענט פארנינען אביםא-װײניקער עם־ ארצישקײט. אט א פאר בײשפיאן; .,קרעדיט-קאםע פאר ארבעטער אין ארבעטנדע אינטעאינענץ״. וטװארדע נאםן, ״פראפ. פארײן פ•; צ״טוננם-פארשפר״טער״ (נאאעװקי) און אויך ב״... א ״דישז פאראענעד: ״אער ביכער אי; ספרים״ (פראנצישקאנער גאם). סיאיז אויך נעאנדערשט ״אונטער״ אויץ ״אינטער״, װי: ״אינטער דער פירמא״, מיאא, ראכ איז א מי; ״פאנעטישע ארטאנראפיע״, קענן װעאכער פיאיז שװעי־ זיך צו װער;. ערנעך אבעך או; אומעפטעטישער. איז, באי-םפק, א צװײטער מײ ארטאנדאפ־שע נר״ז;, װאם נעמע; זיך פון אומבאװוםטזיניקז צופי׳פ; ז־ך פו; ר־ פויאישע יידן צום איטװישן דיאאעקט. סיאיז באמת א ברייטער ס־וזשעט פאר אז אינטערעםאנטער שטודיע. פא- ־אאעא מיט די גײםט־קע, קואטורעא-נעזעשאאפט־אעכע השפעות פו; ר־ איטװ־ש־ע או; רום־שע ״דן אויר די פויאישע, זינט די ערשטע האב; מ־ט א יאר סז:—ו)4 צוריק אין א נרעםערער צאא אננעהויב; א־ײנשטדאמע; ק־ין װאדשע, נײט ב־ז הײנט צו-טאנ א כםדרדיקעך גענונ-שטארקער ״אננריץ״ פו; אימװישן ײדיש אויפן פויאיש;. א שט־ק ״ד־ש-עפנטאעך אעבן שטייט אונטער דער ״אינװאזיע״ פונם א־טװישן דיאאעקט: די א״נהײטאעכע, דורך ציש״א אננענו- מענע, ארטאגראפיע, די שפראך פון יידישן טעאטער און אממײנםטן צײטשריפט;, פון ביכער שוין אפנערעדט, א בארײטנדיקע צאא פו־ עפנטאעכע פאראעזוננע;, רעפעראט;, רעצ־טאציע-אװנטן און אנדערע א־טעראר־ש-קינסטאערישע ארויסטרעטוננע;. סיאיז דא ניש־ט ראס איט צו אורט־־אן א־בער דער דאזיקער ביז-גאר אינטערעסאנטער רערשײנוננ, אדער ארײנצואאז; ז־ך אין נביאות-זאנערײ, צי איז עס א צײטװייא־קע ״אקופאציע״. אדער א אאננ-דויערנדיקע קואטור- הענעמאנ־ע, װאס װעט איינן איר חותם אויץ א נרויםן טייא נייסטיקע ש־אפוננע; פון די פויאישע יירן. איז פונקט־, װי סיזענען באקאנט א פך קוריאזן, אנעקדאט; אפיאו. איבער פויאישע ״ד;, נישט אויסנעש־אאםן אננעזעענע שריפט- ש־טעאעד און נעזעאשאפטאעכע טועך װאם כדי צו זײן ״איטערא- ריש״ או; ״מאדער;״, רעדן זײ ״איטװיש״ און פארקריפאען אזוי־ 1. א ר ״ נ פ ־ ר ־־ ״ד־שע שפראך פאד; אעצט־; ־ארצענראיק האט צו פאר- צ־־כענע; א געװאאטיקע אנטװיקאוננ , ־ואם מיהאט מיט א דור צור־ק אפ־או א־ן האום נ־שט־ געזע;. םוץ-כא-סוך נאך אאע קאא- גער״עז, טוט ז־ך רער נאט־ראעכעי אעבנפ-פ־אצעם זײנם. ד־ שפראך װערט כסדר בא־־־בערצ. פאדש־ענערט. םיקומען-אוי־ נ־יערע פא־מע;, טעד-צ־נעפאסט צ־ א מאדער; א״ראפע־״פ קואטור- אעב;. דאס אאטע װעדט נעזאמאט או; קאנםערווירט, ראם נ־־ע װע־ט זא־נע־ור־ק או; מ־ט א־בשאפט געבאװעט. ״ר־שע ש־וא;, ״ר־ש טעאטעך פרעסע, א־טעראטוך װיםנשאפטאעבעד א־נםטיטוט א־; פויאן או; ענרעבע (נא׳־ מאוכהשע, מיט מער מענרעבקײטן) אין ראטנפארבאנך קאטעדרעם פא־ ייד־ש ביי רופ־שע, װי־סרוס־שע, אוק־אינ־שע א־ז אעצטנם או־ך אמער־קאנישע אוניװערםיטעט;. פרענע־ צו עפענע; אזא קאטעדרע ב־־ם װיאנער א־נ־װערפ־טעט. או; נאך א סך אנ־ערע רערנרײכוננע;. — ־אס זענע; ארץ פאקט״, ־ואס זענעז במעט פא־ אונזע־ע או־גן א־ו־סנעװאקס;. ״ד־ש א־ז גע־ואר; א מא־עך-אנטװ־קאט קואטור-א־־ננטום פו; די ״ר־ש־ע מאם;. םיא־ז אבע־ נענוג באו־ז אר־רכצושפאצ־ר; ז־ך א־בער א פאר ־וא־שעװער ײד־שע גאס;, זאאםט ז־ך תיכץ רע־פיא;, װי דו ביסט א־״נגעפאא; איז א שפ־אך-אטמאםפעד פו; עט־רעכע צענדא־ק ־א־ צור־ק. דאס מא־ערנע ״ד־שע װארש־ע, מיט אירע פארקסשוא; און פאאקםאונױועם־טעט;, מ־ט א־רע צ־־טונגע;, זשוינאא; או; ב־כע־- פא־אאנ;, זא־נט באו־ז פא־ז ־יד־ש; א־טעראדיש; װארט או; ראזט א־בער אהי־טי; או־■־ הפקר ראס עפנטאעבע װאדט אויץ דער נאס. בימ״; -א — ד־ י־דישיע שיאר;, װאם זענען פא־א; א־; ־ואישע ::־; א גאנץ ה־פשער צאא. או־ו־ נאאעװק־, אמשא. א־־עד נענש־ע. באניפראמ; א■; אנדערע גאפ;, װארפ; ז״ ז־ך א־; די א״נ; א־־■־ ־•;־; טריט אבער — װאס פאד א ש־פ־אך, װאס פא־ א; עם-א־צ־ת. װאם פא־ א װ־אדער צעקאר־עטשעטער '־ד־ש. סי־אבט ז־ך, אז װע; סיגעשעט א נם או; ר־ ארע קאא־קע-ש־אד; באקומע; פאוצר־ננ אשו; או; צערעד; ז־ך או־־= ז־־ער ״שפראך״,— ־ו־ סיװאאט ־עמאאט נע־־ס; א•; ר־ אויעד;, אז מיװאאט נעמוזט אנטאו־פ;... ז״ שאק־־; אבער נענוג א״ך שט־מערהי־ט. עס בא- א־־ר־קט פש־ט ־ער; עאעמענטא־; הוש פא־ שפראך עס א־ז י־ ה־פה פו; ״ר־ש; װא־שע, װאם ש־ר־־ט־ איאפ פון ר־ הונדערטער שײאד; א־; שיאראעך. א שאא פון עם-א־צ־ש־ע ני״זן מבא המ־נ־ם: א־ א־טאנ־אפ־שע, א־ ד־ אאט־ע, א־בע ד־יטש־מער־ש;. א־ פאר- קר־פאטע פאאאנ־זמע; א.־; בתם װ־אדע קור־אז;, װאם מאב;, װ־ או־־ אהבע־ם, פ־נס ״ר־ש־ א מ־ע־נהר־ק;, געש־מאקאאז; נעמ־ש פון א־ת־ות א■; ״ערטעי א; :יעם או; א; ־־־ װע; מיװאאט נעקאנט ר־ אאע נ־־־ז; או־סר־־נ; א*; װערט־קאאע שורות, או־ט ר־ צ־־ט־ז, װע; מיהאט באמת אזו־ געש־י־ב;, װאאט; ז־ך באק־מע;;אנצע ״נעאאא- פלן א־טאגיאפ־ע, עפאבעסװ״ז, < ׳*< - -־י<- -י ו י ־*<׳ רע־ ׳:״ װאלט ה־־נט־ק; טאג רע־ א פא־ ה־נדע־ט ־א־ צ־ר־ק, ב־ז : וױ פא־טדעט;, ־אר געירעז ^*•^•*•** *•** *• י■ ־ע־ ה־־נט־קע־ אבר א; א״ז יצעט, צעדט־תט, ײ־־ש א ז ־א צעקאר־עט־׳ א נאנצ;, װ־ מ־אוס או; א־מעסטעט־ש סיזענע; ד־ א־־נגעהו־קעיטע שמ־צ־ק-״ר־שע נעסאעך א■; -- זאא עס באטש־ עמעצער באמערק;; אװ־־ װ־פ־א א־ך װיים. א־ז נאך ד־ ראז־קע טעמע כמעט נ־שט בארירט געװא־; ב״ א־נז זאי זשע ד■ ־אז־קע ארבעט ז״; א; אנה״ב או; אן אנ׳־ענוננ פא־ אנרע־ע. מער קאמפעטענטעדע, פארצוזעצ; ד־ באא־בעטוננ פונם ראזיק; פא—וא־אאזט; פעאר. ״ א נ א א ־ ז פ ו; נעזאמיט; מ א ט ע ר י א א פו; קנאפע פופציק י־ר־שע גאס; און נעםאעך, האב א־ך גע- זאמיט דעם מאטע־־אי במעט פון אאע ״רישע געגנטן א־; װארש־ע