Literarishe bleter · 1930-05-09 · 19 (9.5.1930) · p. Seite 345

/*׳ ם 345 ליסער#דישע בלסםסר 11ם. 19 (314) אויןי א רגע װעח נעשטעאט אין צענטר פון טעזןטראלן שאפן, ןזבער נישט אויף צאנג. דאס איז קײן װענ נייטט אויף אאננע צײטן. און הנם דער גראנאװםקי פון ,.סערזיעאנט נ״ייסע״ איז דערװייא אפיטר נייעט אזוי אײגנארטיק, םענםאצ־אנער, װי אין ,,בניטין רןויןיי; שטײט ער איצט אבער אויח א םיר נארטאלערן און נעזונטערן סאדן״ דער דורכפאצ פון םײערכאאדן איז ני־עט ק״ן צופאא. אויך ־ער פאטאאעד אונטערגאנג פון פיםקאטאדם טעאטע־ (װעאכער איז ראך אין תוך געװען, ככצ אופן אין אנהויב, א טין כעררינער אויכ־ גאכע פין טײערכארדן), װאס איז יעוין צװיי טאר א־אפ פון טארק. װידער או־פגעיסטאנען תחית־הטתים און װידער ארי־ן א־ן יבאור תהתיה, איז נייעט צו דערקרערן נא־ טיט ״פינאנציערע יעװע־י־ ק״טן״. ראס זענען קראדע און כורטע סיטפטאטען, אז ד• צי־ט פון אט דער, װ־ ט״ערכארד דעפינירט ז־ , ״כ־א-טעכאנישער״ קונסט איז פאדיבער נ־אנאױסקי האט געהאט טעד חן ם־י פון טײערכארדן אין ם״ פין פיםקאטיאר;. ער איז ׳טטענדיק נעװען פארכיקער פראס־ ס־סעי און טוזיקארייעעד פון זיי. אכע־ אןיך ער איז נענאננען א פאייטן װעג איצט זעען טיר א נײעם גדאנאװםקי. ער יסטײט נאך נייעט פעסט אויפן נ״עם באר;. ער האט זיך נייטט אװעקנעיטטערט אין ז״ן גאנצער א־טיסט־יטער נרוים אבער ער גרײכט זיך אויס ראס ניט ארנז און דער א״ראפע־יטער טעאטער־קונםט נרויסע האפנוננען כערריז■ א פאר באמערקרבגען צר די ״היםטארישע שריפטך אין ז״ן אויםגעצײכנטן ארמיקל ״דער אנהויי פון דער ײדײדער כאציאליסטײצער כאוועגונג״ גים א. ט״טעריקאווער צו דעם מאטעריאל. וואם ע־ האם יאנוצם אוים מײנע םא־עפנצ־עכונגען אין ״הצפידה״ ויטו!1, צװיי אנמעיקונגען, וועלכע איך מוז למען האמה כאיעכםיקן: 1. אויר יכ־אלנו 510 גים ער איכעײ א כייוו פון ליכעימאנם א הכ־ אין ווילנע דער כריוו איז געצ״כנט מיט דעם פםעוודאנים ״דכההדם, גכאי יכני ליד יוהנן״. א. מםו. יטרייכט: ״ווי ד״ד כערקאוויטע יכטעיט פעםט, כאהאלט זיך אונפעד דעם פםעװדאנים — קליאטיכקא״ אין דעי אנמעיקונג אכער מײנט הי כיכעייקאווער: ״ד״ר כערקאײיטהו יכ־ײכט עיפ׳ טעוה — ־לאצקי״ מיי זענען די ױם״כע מאטעריאלן וועגן דער םאציאליסטײכעי כאװעגונג נײכט כאקאנט, מהמה איך קאן קײן רוםייכ נײכט. איך האכ א־זא נייכט געקאנט װיםן, אויכ אין דער װילנעד גרופע איז געווען אײ־ נע־ מיטן נאמען ״קליאטהוקא״. אכעי דעם פםעװדאנים ״דכתהדם״ האכ איך מיר נאי געקאנט עיקלערן מיט הילף פון א״תב״יכ און אזוי יכטעלט זיך אױים דער נאמען ״קלאצקי״ן יעדעי, װאם װעט דאם נאכפרוװן, װעט געפינען, אז איך האכ ק״ן טעות נייכט געהאט. איכעײקנם האכ איך אין ״מוםז לדכי״ פון כיח תיפ״ח פאר־ עפנטלעכט צוויי כייוו צו ליכע־מאנען פון א רעוואלוציאנע־ן מאן א. י. קלי אצקי, וועלכער איז אנטלאפן פון ווילנע קיין כערלין. ~ר יכטעלט זיך ליכעימאנען פאי אלם א״נעי. וואם איז יכוין געזעםן נײן הדהוים אין טוימע ״כעד ההורה הקדויכה״ און עי כאווײזם מיט דעם, אז ער איז נייכט קײן ״•כװינדלער״, װי ליכעימאן האט איהם חװבד געװען. דעד ע־יכטע־ ־רױו איז אונטעיגעיבײכן יידייכ ווי אויכן, דעי צווײטער אוײז דייטיכ: א. קלאטצקי, כעילין. דעיפון קאן מען אפיכי דרינגען, אז די ווילנעי גרופע האט געהאט נאך א״נעם סיט דעם נאמען קליאצקי, מיט וועלכן ליכעימאן איז אכעי כיי זײן פא־לאזן ווילנע נייכט געװען פע־■ זענלעך באקאנט. 2. אוייז יכפאלט 521 יעדט א. טיכעריקאװער אױם די כרױו פון אכראמאוויטהו (או״ר) און נאװאחאװיטהז — וויננדכעווםקי (בן־נץ), װעלכע איך האב איבערגעזעצט פון דײטהז אויף העברע״כ און געדרוקט אין ״הצפירה״ 1920. א. טהז גיפ דערצו אניאנמעיקונג, אז זײ האכן געהזייבן דײטיט מיט ײרייטע אותיות דאם איז נײכט ײכטיק. דאם וואלט אויך געװען אויפדריקלעך כאמעיקט, אזוי ווי איך האב עם נעטון כיי דעס בריוו פון י. מ ליפהזיץ (זע די פאקםימילע צײכן הזפאלט 512 — 513), דעם איינציקן בריװ, געהזדיבן ד״טהז מיט יידי׳כע אותיות. בעלסקא ד״ר מ. בערהאװיט׳ט. ירידה, יןומט װידע זײן עליה. שוין װידער רײםט מען זיך ארום אים, און א גרויםע אינטערנאציאנאלע טאן-פיצס-געזעליטאפט, װאס אגגאזשירט איצט א־ן בערקין די ״פראמינענץ״ פון רעם ד״ט״טן טעאטער פאר אינטערנאציאנאאע טאן-םילם-אויפנאטען אונטער- האנדלט אויך מיט גראנאװסקין. עם איז פאראן א יש־אוםרים, אז ער װעט דרײען א טאן-פילם פון שלום אשם ״נאט פון נקמה״ א־ן ־רײ יטפדאכ;: דײטש, פראנצויזי׳ט און ײ ד י ש... ארנאאד צװײנם ראמאן ״דער םכםוך ײעגן דעם סערז׳טאנט נ־״טא״ האט ביטעתו, מיט א צװײ רר״ יאר צוריק, געהאט דעם נ־עסטן ערפאלג דאס כוך איז זיך צעגאנגען אין אן ערך 300 טויזנט עקזעמפרארןן איז איכערנעזעצט נעװארן אויױ עלה יטפראכן און כיז עס האט זיך כאװיזן דעמארקס ״או־פן מערב־פראנט קײן נ״עס״, איז ״גר־יטא״ נעװען רי נרעםטע םענסאציע פונם דײטיטן כ־כער-מארק, ציו״נ האט ראס װערק תחירת, א־ז 1921, א״ננטיעך אננע־ יט־־כן אים טעאטער־יטטיק, און עדיטט אין עטרעכע יאר ארום האט ער עס אייערנעארכעט א־ן א ראמא;, אזוי אז גדאנאװסקי האט פאד זיך נעהאט א פארטיקע א־נסצענירוננ, װעיבע ער האט צוזאמען מיטן מ־כ־ אויפסנײ באארבעט פאר דער כ־נע, רעד סיפור־המעיטה פונס ראמאן אױ כאקאנט. דער רוסישער קרינם־נעפאננענער נדייטא פאפראטקין אנטלױפט פונם קאנצענט־ אציע-־אנע־ ער האט אבער ק״ן מזא נ״טט, און אין א קודצער צייט ארום פאקט מען אים, און מיאינטערנירט אים װידער. כעתן א־ומכיאנקען איבער די װעאדער, טרעפט ער א פארטיזאני׳טע פרוי, װעיכע באזארנט אים מיט א פאלשן פאם. צופעאיק איז דאס א פאם פון א רוםי׳טן יטפיאן. כעת מ־ארעסטירמ נרי׳טען, לענימיםירט ער זיך מיט דעם פאם און װערט נעיטטעלט פארן קרינס-געריכט. די נאנצע נע׳טיכטע װערט באלד קלאר עם געפינען זיך םאלדאטן, װאם האכן נרי״טען נעקענט פון זײן עחטטן קאנצענטראציע־לאגער און זײ ׳טטעלן־פעםט, אז דא איז א טעות. מיט זײן נורל פארינמערע־ םי־ט זיך דער אלטער פרײםי׳טער גענעראל ליכאװ, דער נעריכט־ ־אט פאזנאנםקי (צװײנ האט די פינור געשריבן פונם פאפולערן און ליבן אדװאקאט — םאטי גראנעמאן). אלע זעען אײן דעם טעות. עס איז אבער ני׳טט צו מאכ;. די העכערע מאכט, רי מאכט פון מלחמה, איז נישט מםכים, די ״מיאיטעדייט-פאליטישע אינטע־ ־עסן און די מיאיטעריש־פאאיטישע מאראא״ פארלאנגען, אז גרייטע זאא דעד׳טאסן װערן. אמען ידעו... כא זמן דעד קרינם-מואך פאר־ לאננט, איז קײן עװאה ני׳טט צו־נרוים און ק״ן קרכן איז נייטט צו־ טײער גרישע װערט דערשאם;. אינם ראמאן כרענגט צװײנ אדויס מיטי נרויםער שר״בערייטער םײםטערשאפט צי רעפאעקס־װירקוננען פון אט דעם טראגישן פאא אויױ דער ארומיקע םכיבה, אוױי דער מיאיטערישע אריםטאקראטיע און אויפן סאאדאטישן עמך אין דער סצעני׳טער פארם גײט פיא פאראוירן, אכער פון אט דער נאנצעד פאר׳טטעאוכג אטעם מיט ר״נעס, אײדעאן אידעאאיזם, מיט נרויסער מענטשאעכער איבע און מיט יטטארקן נאויבן אין דעם נצחון פון נערעכטיקײט, נראנאײםקי איז אין זיין אינסצענירוננ װײניק־װאם מחד׳ט די אאנעמיינע םכעמע פון דער פארשטעאוננ דעי־מאנט אויט איר טעכנישעד אויםפירוננ זײער פיא פיםקאטארס אינסצענירוננ פונם אומפארנעםאעכן ״םאאדאט שװײק״ די אעצטע אויפפירוננ פון נראנאװםקין איז נייטט קײן צופע־ איקער פועא־ױצא פון נעװ־םע קאמפראמיםן פון זײן צך קאן מען כאמת גראנאװםקין נראטואיר;. אין זיין ״קאמער־טעאטער״ איז ער יטוין אאנג ארײן אין א טעמפן װינקל אקראכאטישע אויפטוען און מאריאנעטישע מאםקעם, װ• מײםטעריש ז״ זאאן נישט זײן, קאנען פאראאנ ״נ״ע קואטור״ װאדיטע, נאײאאיפקי 30. יטוין דערשינען דער װעאט־יארימטעד ראמאן ברונא י־\1־׳שיע2סקי כ׳פארברעי פאריז 2־טער באנד יידיש: ש. א. שנײדערמאן. צו באקומען אין אאע בוכהאנדאוננען 8ריי< 5 ניארן._פוײיז פון 1־טן באנד: 5 גילדן.