Literarishe bleter · 1930-05-02 · 18 (2.5.1930) · p. Seite 327

4 זײ9 317 9?יסאבדי&דיישע בלסםסר 012. 18 (313) םיאיז נוט צו װיםן, אז עם צעבט אזא אײנער אױןי דער װעאט. און סיאיז א זכיה צו אעבן אין א צײמ, װען טאקםים נארקי אעבט. איבערהויפט דער נאריןי פון ״מײנע אוניװערזיטעטן״. ב״ אזנז אין דער איטעראטור זענען מיר צום נאענטםטן•. דער •עװערער, אננעאאדענער, פוא מיט צײטיקע קערנער — רוד בער־ ג ע א ם א ן — און דער זוניקער, זאפטיקער, אויםערנעװיינאער־ פיעוטער מיצה אייב האאפערן. מעגאעך, אז בערנעאםאן איז מיר איב דערפאר. װײא אויף ז״ן קאפ האט זיך אנגעאענט די האנט טאקע פון רעם אײנענעם קנוט האמסון. און נאכמער איז ער מיר נאענט, װײא ער קען •טרייבן, און נ^*ך יןי אן,ײ .״ר״בןן מיעה אײב איז מיר נאענט, ווי א אײבאעכער ברידער עפעם א־ז דא אין א־ם אזויפיא מיצפחהריקם. מיר דאבט זיך, אז װען א*ך זע א־ם, ײאאט א־ך א־ם נעמוזט זאנן ״דרי. עד איז צופיא ײדייטאעך, צ־פ־" הײמי״ז, ווארעם. — עראעך — מען זאא א־ם ״אירצן״ װען ימען װאאט מיך נעהארכט, װאאט מען געדאדפט זאנ;. אז מ־עה א״ב האאפערן — איז אין -ער מאדערנער ײדישער איריק דער ער״עטער דיבטער, — כימײן צו זאג;, אז אים קומט דער או־בנאן. ז*. ם. פ 7 ק ס באא־בטםטער יטרײבעוץ ראם איז א פראגע פאר מענט׳ען, װאם א״ענען א בוך צואיב צײטפארטרײב. אונטערהאאטוננ, גע־ זעא־עאפטאעכע אינטערעם;, אדער פ־קאנטעריע. אזעאכע א״ענערפ באפרידיקן זײערע מינימאאע נײסטיקע בארערפענישן (אויב מען קאן ראם איבערהויפט מיט ״ג״סטיקײט״ דעפינירן) ב״ רעם ארער יענעם •טרײבער בײ װעמען ז״ נעפינען אממײםטן דעם :עזע־״עטא־ װאם אװ צוגעפאםט צו ז״ער פערזענאעבעי־ איבהאבע־ ני״ע, אדעד באנעמוננם־קיאפט. ראם איז דער ברײטער אײענער־ עואם, װאם קאנםומירט דאם געררוקטע װארט, װי א מאםן־דער־ •ט״נוננ און װאם װעט, םור־כא־םור. מיט דער צ״ט פון רער טעכ־ ניק ןװי ־אד־א, פיאם און נ״ע טעבנײשע דערפינדוננען) פאר- •טװונדן װער;. רעי ראזיקער מאםן־טיפ פון אויבערפאעכאעכן אײענעד-עואם. קאן אײך אנרופן נעמען פון רעם ארער יענעם נע־בעפט-פדאדוקטױון •טאבאאן־טרײבער אאס זײן ״איבםטן״ ״םטאר״, פונקט װי ער קװיקט זיך מיט א יעוייעפיאער, צי מיט א פיאם־םטאר אבער אין קינירײך פון רער װאיט־נײםטיקײט, איז נ״םטא קײן איבםטער און בעםטעי. אױפן אאימפ זענען אאע נעטער נאײך מעבטיק. אויב, אמ׳טא, נוםטאװ פאאבער, איז, אויט מײן בא׳טײדענער מײנוננ, דער פארם־נאנצסטער מ״םטער אין דער װארט־קונםט פון יעי װעאט־א־טעראטור, זענען דאסטאיעװסקי, טאאפטאי, נארקי, אנאטאא פיאנכ, דײמאנט, האמםון, בארביפ, נאאדקאװ, טאמאם מאן, אײך נ״םט קײן קאענערע נאונים און ני׳םט װ״ניקער איב הײנט זענען נאך פאר אנדערע דא אזוינע ״׳טרײבער״ װי •םפינאזא, קאנט, געטע, דארװין, מארקם, בערנםאן, זינמונד פרויד און ״אנרערע״ מיט נענזנפיסאעך װעמענז׳טע זאא מען או־םקאויבן? און אז ני׳צט אײענט מען דעז אאע 20 צי 30 בענד ׳שריפטן פון יעדן מחבך־ מען א״ענט צי מען אערנט יענע װעיק, װעאכע זענען נויטיק פאר דעד נײסטיקער אנטװיקאוננ. איך מײן דערום, אז רער עיקר אױ נ״טט דער מחבך װעמען מיבאדאריז איב צו האבן, נ-ערט, אין אאנעמײנעם, יאם װערק, צי םיאיז נעצ״כנט מיטן נאמען פונם מהבר צי םיאיז אנאנים, ראם װערק, ײעאבעם אױ אן אנטפאעקוננ פון העבםטער מענט׳טאעכעד. נ״סטיקער דערגרײבוננ און א־ז באיםטימט פאר יהידי־םגואה צו פארטיפן די רערקענטעני׳טן פון אעבנפ־רעריע״נוננען. ראם אױ חא אוײז װערק םײ קינסטאער״ב־געפארעמטע, םי• אבפט־אקט-פ״״אםאפ״טע אדער ײיםנ׳טאפטאעבע. רער תנ״ך אמ׳שא, איז נאך אאץ דאם בוך פון העבםטער נײםטיקער דערהויבוננ און רערקענטעני׳ט, הנם דאם דאזיקע בוך אױ א קאאעקטױו פון פאריטײדענע מהברים, אנאנימע, אומבא־ װוםטע, פון פאר־םײדענע צײטן. פון גאנץ פאר׳םײרענעם תובן. כײ מעטאפיז״ט ־ פארהויאענעם, םיי קינםטאער״ט-נעפא־עמטן, אב־ פטראקט־רענקערי׳טן, היפטארי׳ע-דאקומענטירטן, ארער נב־א״טע אנטפאעקוננען. פונקט אזא קאאעקטױו פון װערק קאן דער פאריענ־ דיער גײםט צונויפשטעאן םון מהברים םון אאע צײטן, פון אאע '7x1 ם $ ס ם 3 / י ם איך האב איב דאס אאץ, װאס אױ טאאענטירט. און הױת װי ב •ענען פאדאן פאר׳טײדענע נרויםע טאאענטן םון פאר׳טײדענעם נ••;. אױ מיר ׳טװער צו זאנן, וועאכער זשאנר טאאענט עס געםעאט ד•־ בעםעך מײן גאנץ אעבן בין איך באג״םטערט פון טשעכאװן, נישט —•ײקער בין א־ך באגײםטערט םון ראםטאיעװפקי און מאפאםאן. אין דער יידישער איטעראטור איז אויך פאראן בײ מיר די זעאבע מאם. א ן רער ײדי׳שער איטעראטור זענען םאראן פיא אריגינעאע טענעך יואם האבן אויר מיר נעמאכט א שטארקן אײנדרוק, און םיאױ מ־ר שװער שטענריק צו זאנן װעמען פון די אאע איך האב רי נאנצע נ־יע יידי׳טע איטעראטור מאכט אוײ מיר שטענדיק ־עם אײנדרוק פון א באומען־נארטן מיט העאערע, ׳שװאבערע און בעכע־ע פארבן, אבער םיאױ ׳שװער צו זאנן, װעאכע באום פון די איע עס נעפעאט מיר בעםעך די פראנע, אאזא, ״װער םיאיז טיין באאיבטסטער שרײבעוץ״ א־ז מיר ׳עװער צו פארענטפערן. א־ך פערזענאעך באנײםטער זיך בעםער מיט אן אימפרעםיא־ נ־םטישן ארט שר״בן. דאם ארט שרײבן, װאם האט אץ זיך מער בענעך װי פארבן. איךיײאהט זיך געוײנטיטן, אז רי ײדיישע איטעראטור זאא א״ד נ״ז או׳פן װענ פון ארויםבדעננען מער טענעך װ• פארבן. י ד״ ־ס ע פ ע ד? ע א־ך נעפין זיך אי רער ראגע פון א קינך װען מען פרענט עב -— װעמען עס האט איבעד — רעם טאטעאױ, צי ר• מאמעאױץ — כיהאב בײדע איבער •— ענטפערט דאם קינך איך האב אויך ב״דע איבעך םײ אין דער אײראפע״טעך םײ א■; דער ײדישער איטעראטור ־נדא א־ך מיך צו צװײ מאא צװײ ׳ערי־בעך םיאיז בײ מיר אזא מין נײגוננ צו פאאיגאמ־ע. אין םקאנדינאװיען, אמשא, זיצט אײנער א מענטש מיט ¥ ט־נקא הארץ, א ״מרוק״, אבער מיט נ׳־ויםע, קאארע אוינן, װאפ זעט פון זײן קאאטן װינקא די נאנצע װעאט, װי נרויס זי איז נאיי— ק נ ־ ט ה א מ ס ו ן. ע־ אאײן קוקט נייטט קײן מענט׳טן אין פנים ארײן■ ער האט זי• נ״טט איבעריק איב. ער באװײזט זיי אבעראוױי אזא אויםטער־ ד״טן •װנדעראעכן אופ;, װאם ק״ן אײנער פון די תײנטיקע, א״רא־ פע״טע •טר״בער װעט דאם ני׳טט מםונא זיױ צו טון אפיאו אין —טן נאנוא. האמסון אױ מיר פיטוט טײעך איך ציטעך ער זאא אמאא :״טט מאכן קײן פעאעך אזוי װי מען ציטערט איבער א קאונ ל"-־ - עם זאא זיך נ״טט ארויםכאפן מיט ק״ן נאריש װארט. זײן האאבער טא;, ז״ן דז״טענטעאמענישע דיסקרעטקײט, ״אב ־ערנײט בײ אים בױ •טוידעך װירקן אויר מיך װי דער ער־ יטי-יע־ צאפא פון דער עריטטער איבע. ער מאכט מיך אומרויק און נר״טצ״טיק חדוהדיק. ער איז אפ׳טר נישט די גרויםע פערזענ־ 'ע:ק״ט: אבעד בײם הײנטיקן טאג איז ער רער נרעסטער פראזא־ אידע־ נ״טטא נאך אין דער איצטיקער ײעאט-איטעראטור אזא :־ך ־וי רי ״ברכה פון דער ערד״, אויפער אונזער אאטן ״בראיט־ת״ ־עם צװ״ט;, װאם איך האב ״איבער״. אױ אויך אײנעך אפשר ־״; פ־ן פיאסטן פאאק, װאם איז דערנאנגען צו דער נרעםמער א״־רק״ט און אויטערקײט — מאקםים גארקי. ב״ א־ם האבן זיך אוי־ א װונדעראעכן אופן צונויפגענאםן א' ־ע־ מענטיט, אי דער יטרײבעך עם איז ׳טװער אפצוטייאן א״נעם י׳ ו א-־עי;, א״ב האמםון איז טונקא — איז גארקי דודך און דורך ":'־״ק סײ אאם פערזענאעכקײט און םײ אאם שרײבעך נארקי א" לע־ צדיק םון א דוך