Literarishe bleter · 1930-05-02 · 18 (2.5.1930) · p. Seite 325

4 ז״ס 225?יסשדז>די^ע 1310093 סס. 8/;513ז ח די יאריבם־א*ג״3עי עםר״נן אונטער זײןר *אייפמוע באגױנג *ום יידישן וויסנעאפמלעבן אינםפיטום. נייגט נאר פארנעסען זיד די ױו״נן מיט יזולטור־ארבעט *װי׳םן זייערע איינענע מיפגלידער און אין יייערע קריייז. נאי־ נעמען אויד אונםער אלנעמיינע אקזייעס. די פראגע פון יירישן טעאטער איז א אנגע־ ווייטאגדיקע איבער דער *ראװינין. די *װייגן ארדנעו איין םימפאזױםם, עפנטלעבע ארויסטרעטונגען. עם װערן אפט אריבערגעברענגט געסט פון ניו־יארק. די דאריבטן ווערן אויםגעהערם מיט נרויס שפאנונג, ווייל אויף דעם חייז׳ ייד אנש*ארן די םעטיקיים פון דער קולםור־געזעלשאפט. במעט די גאניע פארמימאג־זיבונג םארנעמען די באריבטן ביז זװ דער שליםונג. שבת 4 נאבסיםאנ. דער זאל איז ווידער איבערנעפאקפ. אי*ט איז מען שוין געקומען אויםהערן די רעפעראטן פון ד״ר. חיים זשיטלאײםקי װעגן דער *וקונפט פון די נאעיאנאלע קולטורן אין אמעריקע, וועגן דער ייד״ט־ײעלטלעבער שול־באװעגונג פון יעקב לעײין אװ י. שט״נבוים און ײעגן דער אי־ בעט *ווישן דער שטודירנדיקער יוגנט. ווידעד באגריםונגען, זװוישן זיי ז. מלמד, וועלבער באגײסט דעם *וזאמענפאר אין נאמען פון רי ״ליפעראײשע בלעםער״ פארלאג ב. קלעוד קין, קאאפעראטיװ ״ביבער״ און פון דער נייער געגיינדערטער אקגיען־ געזעלשאפט ״ביכער״ אין אמעריקע. ז. מלמד באגריסט אייד אין נאמען פון ״שול־קולם״ אין *וילן. די רעפעראטן ווערן אויסגעהערט מיט דער גרעםטער שפאנונג, דאם זענען אקאדעמ״סע לעקייעם, װאם ג״בנען די טעמעם בר״פ 1די רעפעראטן לויט די סטענעניאמע װעלן באזונדער פא־ נאנדערגעשיקם װעדן — ל. מ.) און גאר א טיפן א״נדרוק מאבט דער ״נגער רעפערענפ, א 20 יאייקעד בחור, א םפודענט, װעגן דער ארבעט זװוישן דער שםודירנדיקער יוגענם. דער באנקעט, װאם האט ייד אנגעהייבן יספעט ביינאבפ אין יאי• פונם *וזאמענפאר, האט נאד מער געהויבן דעם ענםוזיאזם און התלהבות. אין דעם זין האבן םאקע גערעדט רי רערנער: חסידות, פלאקערדיק ז ייד אניינדן מיט ־אג״סטערונג פאי רער אלם־נ״ער אידעע ״ד״סע קולםור. און די פארזאמלטע געםם און דעלעגאטן האבן *וגעט־אגן א םתנה דער קולםח־געזעלשאפט טויזנט דאלער. די זונטיק אינדערפײ זיגונג איז ווידער באתופאנעז פון יעפע־ ראםןז ײעגן יידיש און אנדערע למודים אױ די אמעײקאנער שולד ױו תי. ניגער, די איבעט פון די קולטוד־געזעלשאפם־גװ״גן פון ל״בוש לעהרער און וועגן א *ענפראלער יידייסער מוזיי, ארביוו און ביבליאםעק— פון דר. י. שאיקי. די לעיטע זייוננ, שבת נאבמיטאג, אױ געווען די הײםטע, די ל״דניטאפטלעבםםע און די ברויזנדיקסטע. עס איז געײען יו דערײארםן. עם האבו סיי ווי ■געװירקט *וויי ריבםוננען: די אזוי גערופענע גרו*ע פון די ״ויאד״. די לינקע, און מע־ םיקע ולייבוש לעהרער און שי ניגער) און די רעבטע ידר. יסאיקי). ביז יו די אפ׳טטימונג פון די רעזאלוייעם, אוז דעקלאיאייעם האבז ייד די געמיםער נישט געהייט מען האט ייד איעי געקאנט מיטעי זײן, אז אויפפלאיז וועט עם ביי דעי לעיטעי זייונג. איז אזוי איז געײעז. דער זאל איז איבערגע*אקט. מען קלע*ט מידט אויז רי ײענט םיאיז אבער םוים יטטיל. מעז טאי נייטט פאיהעױ קײז א״ן וואיט פײ דעי דעקלאראייע, װאס אױ אייגנטלעד די עייטטע פיינייפז־דערקלערוײ. פון דעי קולםוײגעזעליטאפט און פון דער דעקלאיאייע דאימ -•אר וועײ. אוײז ײעלבע ײענז די ק. ג. װעם ג״ו אוז אױ וועלבעי ז״ט זי ײעט זיד אײענטירן, ויע די יעזאלוייעם. געדײקם אױ ״ליט בל״ נומ דח דאם וואיט ,.ספעייעל״ די ייד״טע איבעטעו״טפט, איז געײעז דאט ברען־מאטעײאל נ״טט מחמת. חלילה, עם זענעז דא איבעטעי־פ״נט. נאי עם איז קלאר נעװעז פאר די קעננעי פון דעם וואיט יי ײאס ראס . ײאיט״ יילט. אנדעיע האבז אפילן חײטד געווען דער יעזאלוייע־קאמיםיע אױ הנדלעז זיד יו די, װאס פאױואיפז די ״דייטע קולטור אלם א נא־ ייאנאלער אויםדיוק פוז יידישז פאלק — די קאמוניםטז איוי י־ אזוי. די דעיאטע האם געדויערט עפלעבע יטעה. יטאיק• האט אפילו נעפאדערט. אז דאט ווארם ״*ראגיעםיוו״ זאי, אויד איויםגע־ •וארפן װערן פוז דער רעזאלוייע. ל״בויט לעהערער פארט״דיקט די קל״נבירגער. װאה ײערו ויי אױיםגעשטויםן פון אט די *אזיייעם. אין דעם זין יעדט אייד די. א מוקדוני. ײלן במעם אן דעם זאל. מען טרעט־יו יו דער זאבלעסער ארבעם פונם ױנויפאר. נאבדעם ווי עם ווערן דערל״דיקט עטלעסע םעבנ״טע *ראיע־ ױ־ן פון אויסײ״לן א סעקרעםאײאט. הערט מען אוים דעם באריבט פון ־;־ מאנדאטן־קאמיםיע. און דא באמערקם זיד ע*עם, ײאס איז כאראקטעריססייט פאד אמע־ ײקע. עס איז טאקי אמת, אז די קולטור געיעליטאפט האם שוין וו״םע איױוייגונגען איבער אלע ט״לן און אלע װינ״עלעד פון ליאנד, און אז די ױוייגן און די יוו״גלאזע מיטגלידער און די םטודענפן־ארגאניזאייעם קאבן געשיקט 110 דעלעגאטן, אבעי א םך פון די *ראװיניו־דעלעגאםו זע:ען... ניו־יארקער. דאם הייםם ״*ראקסים״ איבערגדטיקטע מאנדאטן. ױאס זענען לויט רעגולאםין כיטר. אבער דער טובה פיו ײ יאד — איז עס א •טםערונג. סיאיז טאקי אמר״ אז לנדטל פון קאליפארניע, אדער מערב־קאנאדע א־ז װייפ ױ קומען, אז םיאיז יטוין אזוי װייט ווי פון אייראפע■ אבער דע־ תירוץ באפרידיקפ נישט. עם ווילבי ייך האבז די פולשטענדיקע דע־ קאנהטראייע, די דירעקטע פאיטרעטעױטאפט פון אלע ײיני1עלעד פון לאנד. עס איז באוווספ די א״גנםלעבע סיבה פון נייטט קומען: הויאות. דאב אױ, אגב, די מאם, ײאם מען קאן מעספן, פון װעלבע נױפירונגען עם :אזירט זיך די קולםור־געזעליטאפט. פון די קר״זן ווו נעלפ איז נישט :־יזה. מיר דעדמאנט זיך ײאריטע 1017. *וילן ליגם יוגעדריקם אונטערל פ״ן פון מלחמה און אקופאייע. דער עבא פון די הארמאטן ליגם נאך אויןז ד• •טויבן פון די וואײטעװער הייזער. יטװאריע לוידדעגלות יטלעפן זיד;לדיבט איבער רי גאםן. די •טפיפאלן גייען איבער מים טיפוס־קיאנקע. :־••ט־קארםז, ביליקע קיבן, ־טפ״ז־ר״ען, שמוגל אזן פאםעק־ייער״ז א־ן דאד. פון װאריטע און פדאױינץ, פון אלע פארװאיפענע ײינקדלער. טסעס און ׳טטעטלעד. אי־ער גדענעױ פון דער דאמאלדיקער יעט״לטער פ״לו ייעז ײד דעלעגאםז ױם ער״טטן יידישז קולטור־ױזאמענפאר. :א־טט״ער פון ביבליאטעקן. פון שולז, פון קלובן, פון דראמאטי׳טע :*־••נען, פון אוונם־קורסן, פאר׳טט״ער פון ארבעטער ארגאניזאייעם, פון 'א־ייט״טע פארטײען — און יוזאמעו מים זיי הונדערפער, הונדעדםער;עסט פון ווייפ און נאענט, וואס האבן עולה יגל געװען ױם עױטטן ־••1טוי־יוזאמענפאר. אין דער אימפאזאנטק״ט קאן עס ייך ני׳טט פארגל״כן. עם ווערן נאבאמאל געלייענט די נעמען פון נייע באגריסער, דע־ ־ונטעד א בריוו פון דר. א ראבאק, אט דער יידישיםטישער פרא־ פדסאי פון בארימטן האװארד אוניװערזיטעט אין באםםאן, װאס האט ױס עײטטן מאל אין דער גדטיכםע אין אמעריקע א״נגעפירט א קוים פ־ז ״ד״טער ליםעראטור אין.יענעם אלםן חשובן אײסטאקדאט״טן יהום־ דיקז אונױוערזיטעם און ׳טוין ב״ דער עד׳טםעי לעקייע זענען אנווע־ זענד געײען העכער פיר הונדערט םטודענטן. די דעלענאםן גיבן אן :אריבםז פון טעםיקייפ אין זייערע זװ״גז פון די באריכטן ווייזט זיד איויס. אז די קולטור־געיעלשאפט. לאטטו נישט נאד ווי געהעריק איגאניזירם איז נדטך פון איר ער׳טםן יאר ײ״בטענץ. האט דאד פארם אויפידטיז קאלאסאלע ארבעטן. אזוי װעױ ײ־ יעװאויד. אי אין שיקאגא האט דער ױו״נ פװ דער קולטוײגעזעל־ ־־זפט נענומעז אויל ייד די איניייאטיײ. אי אױ די הויד־שולן זאל ״׳•־—פײט ײעױ ״דיש אלם למוד. דערױ דאד״ מעז טײגז די הםכמה ז״ ײ אוניווערזימעם־אויפאייםערזי. די אוניװעדזיטעט־אויטאײטעטז ׳•ד־• ־עייבעי איב״רי״נט אוז אויפגעווייז. אי יידיש איי א שפיאד, ״אר איז יאוי און יוז ז פאינ״מעז איר השובז אדט אין די העבעדע 1— אוטשטאלטו פונדט װי דם איז אנערקענט פוילי׳ט אװ ד״ט׳ט. דער י״״נ ײעם אויד זאמלעז פופייק טויזנט אונטדי״טײפטן. ײאס יאל בא- נ־ינױ די פדטיייע אװ ז״דר קאמז פאי ״די~ קליײלאנד איז א בייעט אױט״רנאייאוא•1״ ׳דטאט די ״זטאט־פאײ ••*1טינג פײם דורד דורד ד״ק יאר 00 טעאט״ר־יזאי׳טט״לוייעז. ײאיי ■ױ־״זענטירן יעדעס פאלד ־אזונדער אױ ז״ז •דפיאד סיװ״רט ג״״דפילט ״ ־-ד אין א״ראפע״ט״ שפיאבז. אויד איז סיײ׳ד. איי בינדזי״ט, איז 'אדאנעזי׳ד די העברעיסטז הארז געםירט א קאיז?אניע.אזק״ז ״די׳טע פאר־ ־׳ד״י6ונג זא•6 נידזט דודבנ״פיר״ ײ״ױ װייל ייד״ד איז קיין ׳טפיאד -י*ל- אז די יידי*?ןן *•מראד איז די ױלרר***,**. איז א דאנה ךאז דלןדידל רודגניעפוי״לז זיד פזן דלס זררוייג פ״ז *■״י*דיר״י*יײײ|״יא,יי- איז גײלונגלו אויפןןופירן אייך א ײדיילל :״־ א*״י"'?אי־׳דנױ*.אונג יואם וי**ד ײאי-״-י ד״ח 11־מי י״אי אוז דאם ױיינ•• * •־.־ויכע אפיייעלע דעמאנסט־אציע פא־ ״ד״ט און ״דייטע־ קולטוי.