Literarishe bleter · 1930-04-25 · 17 (25.4.1930) · p. Seite 317

זײס 317?יםסר סרישע ב^טססר 012, 17 (312)? מאסן און בפרט דער ײדייטער רערעי״גאפפ, װאס פירט ד*ים אזא העראי?ןן קאמ? פאר פולער נאציאנאלער גדײבבארעבטיקוגג. קע ג ן א ו: ע ע ר ד ר י ק ן ײ ד ייש א י ן ארץ־י״טרא^ דער צוזאסענפאר דריקט אויס ז״ן פיאמעסט קעגן דער אונטער־ דריקונג פון דער יידייגער *••^ראך אין ארץ״ישראל. די ײדײטע קולטור־ געזעל׳דאפט באיסדיסט אקטױו צו *סטיצן דעם קאמ? פאר יידײס אין איץ־ײטראל. זי רופט ארע איבעטער און פןןלקס־מאסן״ ײעמען עס איז טײער די יידייעע קולטור, אז זײ זאלן מיפהעײפן אין דעפ אזוי־יטװערן קאס;* פאי דער יידיזזער *טפראך און קולטור אין ארץ־ישראל. א ן א י י נ ע נ ע יע ר י פ ט דער צוזאמענפאר יאיטליםט צו זאמלען א £*נד פון 25,000 דאלאר אויף ארויסצוגעבן אן אײגענע שריפט. פ א ר א ן א ה װ ע ל ט צ ע כ ן ײרי׳ען ק ו ל ט ו ר־ ק$נ נרעם דער עריטטער צוזאמענפןןר פון דער יידײטער קולטור־געזעלזזאםט פראקלאמייט די געמײנזאמק״ט פון די קולטור־אינמערעסן פון די ײדי״טע פןןלקס־מאסן אין פאי־טײדענע לענדער פון ײדייטן מאסן״ייטוב און רופט אלע ברידערלעבע יידײטע קולטור־ןןרגאניזאציעס פון דער גאנצע־ וועלט צו אן *רגאניזאצי#נערער סארבינדונג און צו דעס צונויסרופונג סון אן אלװעלטלעבן ײדייטן קולטור־קאנגרעס. פאר די ײדײש ־ װעלטלעכע יעוצן אין פויצן דער עריטטער צוזאמענסאר פון דער ײדײטער קודםור־געזעליטאסמ ב־אגט ארויס דעם יטארפסטן פר#טעסט קעגן דער העצע אויף דער ײדײט־ *עדטלעבער •טול אין פוילן, באטראבט די דאזיקע העצע פאר אן ןןנגריף אװף דער *טענסטער ארבעט פון די יידייטע פאי־קס־מאסן אין דער איצ־ טיקער היסטןןרי־טער תקופה; פאדערט אויף אלע אירע מיטגלידער, אלע אייע צװײגן צו ענערגײטער אונפעריטטיצונג םון דער ײדײטער *טול, דער װיבטיקםטער פאזיציע פון דער ײדי-יער קזלטור־באײעגונג. ײדישע קוצטור אין כוזרח-אייראפע דער צוזאמענפאר דריקט אויס זיין גרויסע פרײד צוליב די קולםו־ ועלע דערגרײבונגען םון די ״דייטע פאלקס־מאסן אין ראטנסארבאנד, װו ךי נאציאנאלע באפרײאונג ה*ט געבראבם צו דעס אויפבוי פון א גראנד־ יעזער נעץ ײדײטע שולן און אנדערע קולמור־אניטטאלטן, װי אויך מיט די דערגרײבונגען פון די ״די־טע מאסן אין לעמלאנד און אנדערע לענ־ דע־. װו די ײדי״טע ״טפיאך און קולטור האבן געקריגן זײער מלובהיטע גלײבבארעבטיקונג. מים טיסער באדויערונג קאנםטאטירט דער צוזאמענפן^ר דעם פאקט, ••אב אין אזעלבע לענדער, ווי פוילן און רומעניע, דארפן די ײדי״טע מאבן נאך פירן א שײערן קאמף פאר ז״ער ״טפראך און קולםור. דער צוזאמענפ$ר שיקם * ברידערלעבן גרום די ״די״טע פןןלקס־ מען באזײטיקן די צוים, װןןס טײלט הײנט אפ דעם קולםור־טוער פון דער ײדייטער מאסע. דארף מען טאקע צונויפנעמען אלע צעװ^רםענע בחות סון די מענט״טן, װןןס גיבן זיך אפ א דין וחשבון פון אטא דעם מצב אין גאליציע און באלאסטן זיך מיט דעם אחריות סאי דער װײ־ טעי־דיקער קודטור־אנטוויקלונג. די יידײעע קוהטור איז אן ענין פון די גרויסע ״ר״טע טוטפ, און נײטט פון יחידים, ארער נרופן, דערפאר װילן מיר אויך נישט אויף אוגזער ארבעט ארויפליינן א פארטייאײען חותם און געבן איר א פארטייאײטן פרצוף. מיר װילן אויסמיידן דאם, װאס קאן אונז פאנאנרעוײע״דן און ארויםצוהויבן מער ראס, װאס קאן אונז צונויפבינדן צו געמיינזאמער ארבעט פאר רער אויפרעבונג פון דער ״דײעער קולטור אין גאריציע. םיר האבן נישמ בײ זיך אזא אינסטיטוציע, װאס זןןל האבן די רעבטלעכע און מאטעריעלע כחות אויף אויסצופירן די פוגקציע פון בא־ זארגן די קולםור־בויאונג און צו דעקן די קולטור־באדערפענישן אין אונזער געגנם. די גאנצע קולםור־ארבעט װערט געטון אויף א פריםימױון אופן, סים א פריװאטער איניציאטיײ. װענדן מיר זיך דערפאר צו ארעמען, װעמען ס־איז נאענט און ט״ער דער גורצ פון דער ״דישער קורמור און באזוגדערס צו קולטור־טוער, װי צו אלע קולטור־אינסמיטוציעס, צו אלע די, װאם האבן א פאזיטױוע באציונג צו דער װעלטלעבער ״דישער קולטור־בויאונג, ז״ זארן זיך אפרופן אויף אונזער װעקרוף און אנשריםן זיך צו דער אדבעט פאר אונזער איעמענס צילן עם פארראנגט זיך באװוםטזיניקע, פאראנטװארטרעכע ארבעט — מע׳עים צו דער דאזיקער גרויסער און װיכטיקער ארבעט יוםן מיר ארע פריינט פונם ״דישן װארט. דער ארגאניזיר-קאמיטעט םאר דער צענטראיער יידישער קולטור ־ געזעלשאפט אין גאליציע. אדרעס פאר װענדונגען: י<>6£ח[ץס23וח£3זס 113) ,"ז6[5213ט€״ .26 3מ1סז3^ .^5 פ^רד־יאג גאל־ידנײל — וױל-ינ? שױן דערשינען: צע שאליט אוז טאמארע (רןןםאן) ■רײז 8 גילדן 2-3 1)1 ׳\\31€א ,3׳ו\523ז3^\ ,"ז116ס׳<8״ .12)61ק5 .13.196 .0 .>1 .? צו אלע פוײנט פון ײדיש איז גאליציע ז אין א סגב *ון דער?לי)גנק״ב געפינב זיך די יידיזוע קודבור־ נאװעגונג אין גאדיזויע. אונזער גאנונע עודבור־ארבעב איז אין די דעצבע יא־ן ■דבארק געפאלן, געזינעען םיי אין בםור., פיי אין איבות. די £8>)־ צ־ע אויפן נעביט פון יידי׳בער קולטור־באװעגוכג, װ*ם ד,?ב ארוס־ גענומען די ״דישע מאסן אין אונזער קאנב, באדרןןב ממ־ב דעב קיום £ון אונזער קולםור אויך דעם •בבוז פון גאליגיע. די אםימידאגיע :אנ״דעב, װי א װיזרעם, פון אינעווייניק און סון דרויםן, אונזער לעבע־ ריקן אדנאניזם. *ון איגעװ״ניק װילן אונזערע היימ״דע •דונאים פאר־ מיאוכן אונז דעם פולן װערם פון אונזער קולםור־באזיץ, פון אונזער קודבורעלן הןןב־און־נובס; פון דרויסן ווידער זובן אונזערע ־בבנים מיב אדע מיבדען צו פארזולינגען אונז איננאנצן און גונ״כב מאבן אונזער נאגיאנאד־־ולבורעלע באזונדערקיים. קדזןר, אז ב״ אזא לאגע םוז דער ייד״בער קולםור־םוער, דער ״די־סער קינסבדער און דער ״דישער װזןרבפירער ןןר״נפאלן אין יאװ*; ע־ בוז װערן אפהענביק, װ״ל שם״ענדיק פאראיינצלם און זןפגע״נדערם, איז ער נישם בסח אלם יחיד *■צור״ניקן דעם באדן און דערנזןך װ״םער זי זופינען דעם גיןלדענעם פזןדעפ פון אונזער קולםור־ארבעם. צו אוגזער גרויםער פר״ד זענען די, װאס װילן אונז ארזןפפירן פון אונזער א״גענעם גל״בן װעג, נןןר קל״נע, דינע?ויסםן פון פ#לק. די ״דישע מאסע דענקם און פילם יידיש. גראד, װי אלע יידישע םאסן־ קבוציפ, דעבן זיך אוים די יגדישע םאםן אין אונזער קאנם, אין אונ־ זעד א״גענער קולםור, אין דער ״דישער שפראך. פון דער צ״פ, װען מיר הזןבן געחזןם א לעבעדיקע, יידישע קודבור־באװעגונג אין גאליציע זענען צוריקגעבליבן א גרויםע צןןל ק־לסור־טועד און זן םך קולםור־אינסםיםוציעם, װעלכע װןןלםן צוזאםען םים די נ״־אנטשםאנענע פאר״ניקט — געקזןנט אויפטון װונדער. נישט ־ע־. מען דארף ז״ אלעמען צונויפבינדן, באלעבן מיט איין אידעע, םים ״י; ייל אויפצולעבן און װייטער צו בויען אונזער א״גענע פול־ ײע־סיקע ״דישע קולםור. װ״ל נראד היינט איז יידישע קולטור־טעטי־?״ני א נויטװענדיקייט און אפשר םער, װי תםיד א מאסנבאדארף. ׳עוין צייט, םיזןזל א םוף נעמען צו דעם בױעעװען פון דער אלי-־יאציע אויף דער ײדי־טער נאס, װ#פ גרעבם אונםער די יםודות :ונב נ״םםיקן אװ געזעלשאפטלענן לעבן, אזוי פון יחיד, װי פון גאנצן לי־עקשיװ. א סוף מוז נעמען צו דער אומנאטיררעכעד בושה און א״א־אנ׳ן, װאם איז טיילװייז באװוםטזיניק ארױפגעװארפן '׳ א׳ 1 או״ף אונזער צוננ. מיר געניםן נישט פון אונזער א״גנם און -,עגען צו דער זעלבער צ״ם אויך דאם פרעמדע נישם פארדײען. דעם ״'י א קדלה, פון װעלכער מיר מװן זיך םיט אלע כהות נןןפרייען. םיר מוזן ברענן די וואנט, װאם ש״דט פאנאנדער די ״די׳םע ג-:! *ון דער מאדערנער, לעבעדיקער ״די׳םער קולםור־שאפונב םוז