Literarishe bleter · 1930-04-25 · 17 (25.4.1930) · p. Seite 316

7'ס2ר*וררשס??ססער 11.011(512) * 316 ־שאפט איז אמעריהע י ידישיזם דעי ײדייגיזם, ײאס איז ארויסגעײאקסן פון דער םיפעניש פון דעס ײדי״םן פאלקס־לעבן און פאלקס־נאוײסםזײן, איז דער לעבעדיקער גה׳ װאס פארײניקט הײגש״צו־םאג די ײדי״כע פאדקס־מאסן אין אלע דענדעי־ אין איין *םאפערײםער איינהיים. דעי יידײםיזם דריקם אויס דעם װילן פון די פאדקס־מאסן אומע־ םום צו דעבן ײי א גלײבבארעבםיקם פאלק אין דער מזופחה פון פעלקער. דער ײדי״םיזם איז גלײבצײםיק א נאציאנאד־עמאנציפירנדיקע און סזך ציאד־באפרײענדיקע באײעגונג. אויף די יפודות פון פראגרעסיװער חי־ײער ײעדםלעבקײם ײערן די ײדייםע פאדקס־מאסן דורך דער יידי־ •םעי קולםור און •גפראך אנגעיםלאפן *ן דער אדגעמײנער, צװייםנ־ פעדקערדעבער באוועגונג פאר פולער באפרײאונג: נאציאנאאער, קואמורע- לעי פאאימישער, ס^ציאל־עקאנאמישער אין הפבם מים אם די איבעי־צײגונגען רופם דער ער״דםער צוזא־ מענפאי פון דעי ײדײדעי־ קודםור־געזעליגאפם אין אמעריקע די יידײםע פאלקפ־מאפן בבלד און כפעציעד די ײדייםע ארבעםעי׳צאפם, אן חילוק פון פאליםיידעי אדעי פא־םײ־ריבםונג, אנצו״דליפן זיך אן דער קולםור־ געזעליםאפם פאי דער איבעם צו באפעפפיקן די ביז־איצםיקע און גע־ ײינען ײאפ־מער קולםור־פאזיציעפ פאר אונזעיע מאפן דא אין לאנד. קאארדיניר; די ײדי׳ט - װעאטאעכע ש י י אין אטעריקע דעי צוזאמענפאר דערקלעים, אז די ײעלםלעבע ״םול אין דעי ײדי־ •דע־ •םפיאך, װאפ גײם ני״דם להיפוך צו די פדינציפן פון דער י. ק. ג., איז דעי יםוד פאר דער אויפהאלםונג און פרײער אנםװיקלונג פון אונ־ זעי פאלק און זיין קולםור אין אלע לענדער. די י. ק. ג. ״םםרעבם צו קאאידינירן די פעםיק״ם פון אלע םיפן װעלםלעבע ״םולן אין דער ײךי-ן״ד -ןםראך. דער צוזאמענפאר בא״םליפם דעריבער, אז די הויפם־פאדװאלםונג זאל פאררופן א קאנפעיענץ פון אלע צענםראלע קערפער״דאפםן פון די ײדײם־ײעלםלעבע ״םולן, מיםן צװעק צו פארײניקן זיך פאר ״םותפותדיקער ארבעם לםובת דער ײדי־ם־ײעלםלעבער •םול. פאר נארנואאע שואן דער צוזאמענפאי דריקם אויפ זײן באווונדערונג פאר דער צװאנ־ ציק־יאריקער מפירת־נפ״םדיקער ארבעם אויף דעם אויפבוי פון דעי יידײג־ ײעלטלעבער •םול. דאפ איז געװען א וויבםיקער ״ברים אויפן װעג צו א נאימאיעי־ ײדיידעי •םול־פיפםעם, װאפ זאל איבערנעמען די גאנצע דערצױנג פון ײדײםן קינד, פון קינדערגארםן ביז צום אונױוערסיםעם. דער צוזאמענפאי־ באגריפם די *צול־ארגאניזאציעם, ײעלבע האבן *םוין געתואפן די ער־בטע ײדי״םע נארמאל־״םולן דא אין לאנד, און בא־ םראבם די גרינדונג פון אזעלבע •םילן פאר אײנער פון די וויבםיקפםע אויפגאבן פון אונזעד קולםור־באוועגונג. אערער-םעדינארן דער צוזאמענפאי *םאצם א9 מים באסרידיקונג די ײיבםיקע לאנג־ יע-יקע אי־בעם פון דעם ײדיתון לערער־סעמינאר אין נױ-יארק אויפן געבים פון דער ײדי-ןער קולפור אין אמעריקע. דער צוזאמענפאר באגריפם די איניציאםיײ פון אונזערע חבריפ אין קאנאדע צו גדינדן א יידי״םן לערעד־סעמינאר פאר קאנאדע אין הפבם מיט די פםינציפן פון דער י. ק. ג. יידי׳ט אין די אײעריחאנער שואן דעי גוזאמענפאר :אזודיכם אנצוהויבן אן ענערג״גע פעפיעײם יאי דער אנערקענוננ פון דעם למוד פון דער ״ד״גער?ופראך אין די אמעריקאנער הויבשולן (האי־םקולם), קאלעדזשעס און אונױוערסיטעטן.. ײדישע הול־־טור-געזע פ־ײםיק, דעם י*2־םן מעי*ץ, האם זיך דעי קולםור־צוזאמענפאר געעפכם בײ דעם בײזײן פון איבער 1200 דעיעגאםן און געפם. די עפע־ נונג האם געםיאגן זײער א פײערלעבן באראקםעי־. דאב עי־יםםע וואים האם געהאם דר. חײם ז׳ציםלאװפקי. ״מיר איז צוגעםײלם געװארן דעי• בבוד צו לײגן דעם װינקל״םםײן פון דעם בנין, וואפ איך האב געהלומם פון אים פערציק יאי־. ביזאהער איז געײען בלויז די צוגרײםוגג. איצם זאמלען זיך צונוי? די ארביםעקםן צו געמען זיך פא־ דעי־ אמתער בוי־איבעם. אכ־דםאם צילן, דארפן מיר געפינען דעם אײנציקן ציל. אנ־םםאם אויפגאבן, דאיפן סיר געפינען די א״ינציקע אויפגאבע, דאפ איז די מיכיע פון צוזאמענפארי,. די רעדע פון די־. ז״םיםלאײפקי האם געדויעי־ם איב-ר א *םעה צײם. דע־־נאך קומען באגייפונגען פון י. א״אםא־םו, מנהפ בארײ״םא, ב. י. ביאיאבםאצקי. י. ל. בהן, ה. לײײיק, דר. •ם. עלפבערג. פ־ײערן גע־ לײענם די צענדליקעי־ םעיעגי־אמעכ און באגי־יפונגען פון גאר דעי־ װעלפ. ךקי סי־עזידיום פון צוזאמענפאי־ איז אויפגעקליבן אין פא״גנדיקן בא־םםאכד: דר. ח. ז״םיםלאװפקי, ז. רײזען. *ם. ניגע־, ד. פינפקי, ל. לע־ רעי־ און *ם. בערקאווינדם. זלמן רײזען תאלם דאן א י־עפעיאם װעגן דעי ײדײםעי קולםור־ באײעגונג אין דעי גאנצעי ײעלם. :ז• זיצו ״םבת זענען אפגעהאלםן געװא-ן צײײ גע״םעפ: פון דער קולםי ר־ נאבן באריבם זע• : זענען געלײענם באםײליקונג פון א באנקעם. אויף ל״ור־געזעי־םאפם.;** קולםוי־געיעל־ ה. נאװאק האם געלײענם דעפ בא־־יבם פון דער םעםיקיע געזעל״םאפם זינט איר גרינדונג אין פעפםעמבעי 1028. נען פארגעקומען אינםעי־עבאנםע דיפקופיעפ; אין אײנ געײארן יעפעיאפן איבער פיל פראקםי״םע פראגן. - ״םבת אװנם איז געגעבן געװאיז — בײ דעי־ דיײ הונדעי־ם מאן — לבבוד די געבם און דעיעגאםן װעלבן פיאיז גע״םאפן געװאיז 1000 דאלא- פאײ דער נ ״י םאפם־מײבםע־ איז געײען דעי פאיװיצעי• פון ד ־םאפם די *ם עלפבעיג. ־פעיא! פא־מיםא: וו או און אנדז ־פעיא: יעפעי״או :אג־זיצ: יעזא• :אניזאצ דע־־ װיבםיקפםעי פונקם פון צוזאמענפאי זענעז געװעז די יע־ זא־וציעב. װע־בע האבן באדא־־פם פאי־מולײן דעפ אינהא-ם פון דעי ײדיידי קויםיי־געזע־־םאפם א דיפקוביע פױ איבעי צװײ ־םעה האם א־ויבגעױפן די דעק־א־אםױוע םייל פון די רעזאלוציעב. *ם״עם אין אװנם האם זיך דע־ צוזאמענפא־ גע״ם־אבן. דע־ בבוד אנצופײן די ״םלופ־זיצונג איז איבעיגעגעבן געײאין דוד פינבקין. ב־האבן גע־עדםל פ־ץ הײ״םב״ן, •ם ניגעי, א. לעיעלעב, ־. ־ע־ע־, •ם בעיקאײים״ם. רבקה לעײין, ז. װײכפער, סענדל עלקין, יעקב יעװין, א. מינץ, אפײפ אויעיבאך, •םיה דובנאװ, בדםה געי״םאי. ױפ־ פעדעי, יודא יאפע. *םםע־ן, זלמן רײזען און ד־ ה. ז״םיםלאװפקי. די לעצםע יעדע האם געהאלםן די. ה. ז־םיםלאװפקי. רעזאלוציעס אננענוטען א־יפן ער׳צטן ײדישן קואטור-צוזאכיענפאר אין נױ-יארק. דע־י ע״דטעי צלזאמענפאר פדן דער יידיזקי קורטוד־געזעאיגאפט נעמט אן די פ־יגציפז־דעיקלעױנג פון דעי געזעל־טאפט. אזוי װי איז פאימולירט געװאין ביי דעי גרינדונג־פארזאמלונג.