Literarishe bleter · 1930-04-25 · 17 (25.4.1930) · p. Seite 313

זײס 313 74'סער$ר'שס 73סססר 013. 17 (512) דענםט״אא האם כ״םםער דײװים צ־טעםאא פארגעם; אן זײן פעראנאגייםער אױםנעהאאטנקײם. — זאג היר נאר, — האט ער זיך אננעצונדן, — װאס האםטו אוי״ די אקסאע;: א קאפ ארער א הײפטא קרויט?! ער האט אזיצ גענוטען טדײםאען טיט פארהארטעװעטע פויםט;: — ראם בו־ט טען ראך... היטא-קראצערםז... םע דאך פיזנעסז 1 טערעזע איז נעאענ; אי; נעװעזענעם נאראזים םיט ה״םע דארע תענטאעך, טיט א הײס װאקםן פניטא, םיט פארנאױוערטע, ני־עסער-נעװארענע באוי-װאםערדיקע א״נאעך. נעדאכט האט זיך איר: אויפ איר אונטעריםט; ׳םטארק-פארטרוקנט; איפא קריכט די גאנצע צ״ט ארום א גרויפע ׳טװעדע פאינ. זי האט ני׳שט נעהאט נייםט ק״; כח א.ין נייםט ק״; װיאן די פא־ג אראפצוטרייבן. אין די אויערן האט זיך כ״ איר כאזעצט א ׳עטענדיקע אוטקאארע זינזו- טערײ, או; טױ־ אין אט דער זיצוטערײ האב; זיך אן אויפהער נע- רר״ט אאע אידאעך, װאם זי האט אין איר אעכן געהערט און געזוננע;, זיך נעדר״ט א; װערטער או; אן א קאאננ. זי איז גע- יםטארבן כ״טאג, װעז איז גאראזים איז ק״נער נישט נעווע;. פארנאכט איז געקוטען דער פאטער אננעצונרן אעבן איר איכטאעך, די איכטאעך האכן גיך אויפנעברענט, ניך פאראאשן נע- װארן; דער פאטעי איז אװעקגעגאנגע;, נעבראכט טיט זיך א קא״נ- ט׳םיקע טרונע, נעכראכט טיט זיך טענטיטן, װאם האבן טערעזען אין דער קאײנער טרונע פון געװעזענעם נאראזים צונענוטע;. פארנאכט האט טיםטער ד״װים אאננ נערעדט טיט זײן טיידא אין טעאעפאן, און טיסעם ראכענם האט נעבאפט א דרעטא, כדי זי זאא יעפעט ב״נאכט קאנען זיצן כ״ טיםטער ר״װים אין ציטער, כדי איר טאן זאא עפעם טײנען. כ״ זיך אין ציטער האבן די כחורים דזיע״קאכםאן נעאאזן יטפיאן רעם י־אדיא-אפאראט, גע- טאנצט, ווי א פאראיכט פארא, װי א ״נגא טיט א טײדא. זיי האבן, װי תטי־ נעהאאטן אין אײן זוכן יענע ראריא-םטאנציעם, װו טע יעפיאט ״יעיטי״. דער ראדיא-אפאראט האט דערביי, בעת טע האט אים געדרייט, ארויפגענעבן ט׳עונה-װ־אדע קװיטיען, װאם דערגרײכן אזיע צו טיםטער טעקוי אין ציטער טיםטער טעקוי האט אין צע- טראננקײט געטי־נט, אז ראם זיננט טערעזע, אויפנעיעפרוננען פון די ציפרע;, װאט ער צ־ט אונטער, אויפנעזאטענערהײט אויפנע- פראאט דאם פענםטער און ארויסנעיערינן אין הויף ארײן: — הער אויכ, דו אנשיקענישן דו נירא, גיראי — ם״דן איך װעא דיך נ־יעט פאק;. אין הויפ. אויר רי אננעװאאגערטע ברעטער, א־ז נעזעםן טע- רעזעם פאטער ער האט א קוק נענעכן אויך טיםטער טעקוי, א טראבט געטו;, אייפגעיעפ־גן. א זיפץ נענעבן. פארקריצט די צ״ן און האט ערגעץ אװעקנעיעפאנט. װיה־ן האט ער איצט נעקאנט נ״ן?... ערנעץ װו א־ז רא אין יעטאט געװען א יעענקא... ערנעץ איז רא אין יעטאט נעװען א פיקעט-א״ן.. רויט-אננעגאםענע טראפיק-או־גן האכן געקוקט פון נאענטע און װ״טע ראנן, ׳עװאדץ-זאטדיקער טענטיט האט געיעאטן פון אונטער דריערד, פון די אויכער״עטע באנע;, די אופט איז נעװען פוא טיט בי׳יצנדיקן רעקאאטע-װינק, טיט כארכאעריי פון אאעראיי נעדוננענע נריאצן — געטייע פון טויבן נעהיאך און פון טדכר־ זיננענדיקע עאעקטאאעפ א״ננעיעפאנט אין נװ-יארקם געאינערטע יעטיטע האבן אאע אײדאםטע װעאט-םערענאדעם און אאע גערעכט- םטע װעאט-קרעכצן נעחזרט אן אויפהער, אן צײן, אן א צוננ און אן א נוטען: — כאפ דעם דאאערןח — כאפ דעם דאאעחח _ _פאראאנ בי קאעצקין_ די באװוסטע װערק פױ פ. קאגאז די גמשיכטע םױ די מעייב אײיאםלישע ייםעראםור פואשטענדיקע נעשיכטע םון די אייראפעייע^איטעראטורן, אנהויבנדיק פון מיטאאטער ביז די נייםטע צייטן, יידי׳ע — פ. הײאפערן. איז 3 נרויםע בענדער. ב. 1 — 10 גילדן, ב. 2 — 10 גילדן, ב. 8 — 12 גיאדן. — אין דעד ערד ארײן... טיט אאע חאוםות. אים איז געװען נענונ אננעזאאצן אויפן הארצן: דאם קינד איז קראנק, ני׳עטא װער עם זאא ארום דעם נײן, נישטא װוהין דאם קינר אװעקצופירן און אויםער דעם... שוין א שטיקא צײט, אז טע שטר״קט אין אײניקע רעםטאראנם, בײ אים אין רעםטאראן — רערװײא נאך נישט, נאר די װייטערס*) שעפטשען זיך םון צײט צו צייט צװישן זיך אין פיטן דער ארבעטן אאע טאא נײט דארט צו א־ם צו אן אנדערער און טוט צו אים א װינק, אזוי אז קײנער זאא נישט זען: — קום אויך... אויפן פיקעט־אײז.״). און פיקעט-אײן איז עפעם אזא טין זאך... איפ, טעדעזעס פאטער, אי עס טוט אים ביז נאר הנאה, װאס אזא מין זאך איז פאראן, אי ער היט זיך פון דעם אוים, אי עס איז אים א בזױן, פאר- ײאם ער היט זיך פון דעם אוים... איז אט — כאטש זיץ אייביק אט דא אויך רי אננעװאלגערטע ברעטער און שפיי זויערערהײט ײאם אי דו האםט דערפון הנאה, אי רו היטםט זיך פון דעם אוים... באנונן זיך מיטן תירוץ: — ײי קאן איך נײן?... דאס קינד איז בײ מיר קראנק. מיםטער דייײים האט אים אין א״נעם אזא פארנאכט דער- זען דורכן םענםמער מיםטער דייײיס האט נראד אין יענעם פאר- נאכט נישט נערעדט מיט ז״ן מײדל אין טעאעםאן, נאר ער האט נעפונן פאר נויטיק צו באװארענען זיך אויף מארנן, אויף איבער- מארגן, װען ער װעט מיט זיין מיידל אין טעלעפאן יא רעדן — ער איז אומיסטן ארויםנענאנגען צו טערעזעם פאטעד אין הויף. — םע איז דײן מײדל? — האט ער געפרענט. ער האט דערביי א װינק-גענעבן צו דער אפענער טיר פון נעװעזענעם נאראזש. יענער האט נישט אזוי ניך נעענטפערט. ער האט פריער אויםנעשפינן אן א זייט. עם האט אויםנעזע;, װי ער א״נט זיך אי- בער, צי עם אוינט פאר אים ארויםצולאזן פון מויל די פאר װערטעח — און אז מ״נם, איז װאס? . א װײלע זענען ז״ נעשטאנען איינער אקענן אנרערן און זיך אנגעקוקט. — טייערער מײנער, — האט פעדאנאניש אננעהויבן מיסטער דײײים, — צי קאן מען נישט אויםפירן, אז די קא״נע דיינע זאא נישט קאװוטשען אאע פארנאכט? ער האט עפעם דערזען בײ טעדעזעם פאטער אין פנים. אינם קאיינעם רעכטן אויג, װאם האאט אין א״ן אונטערציטערן און האט צינענעבן נאך אביסא װ״כער: — םיאיז פונקט, פארשטייםטו מיך, די צײט, װען איך קום אהײם אפרוען. איך ארבעט אין א קינא-פאבריק — טאן-ק־נא, פארשטייםטו מיך... א נאנצן טאג נאר עם באיצט דיר איז די אויגן; כאינד-מאכנדיקע פראזשעקטארם... דערעםענע מוזיק... טו־זנט מאא ראם זעאבע — דק עפ קנאקט דיר אין די אויערן. אנדערע האאטן נישט אוים אפיאו קיין איין הודש, מע װערט נערװעז, מע ה״בט אן צו צוקן, װי אין דער נכפה, מיט די אקםאען, מיט די באקן- מוסקואן, און דא, ײ״םטו נאך, ביי מיר פערזענאעך — אומאננע- נעמאעכקײטן, פאמיאיע-זאכן... מיט איין װארט, נוטער ברודער, איך װיא. דו זאאסט מיך פארשטײן... טערעזעם פאטער איז אאץ נעשטאנען קאאט מיט אן אראפ- נעאאזטן קאפ ער האט פאריאושט א מאך נעטון מיטי ביידע נאכ- נעהאננענע הענט. — נו יא — האט ער געזאט. — א קינד... זי איז קראנק... זי איז פון דער הײם... פון דער איטאאיענישער שװײץ, הייםט עם... ־ארט איז אזוי — ניב דעם קינר נישט עס;, נאר שטער דעם נישט א זיננ-טו;. ער האט אויפנעהויבן דעם קאפ, זיך ארומנעקוקט און האט א זיפץ נעטון: — און חוץ דעם... אין אט דעם ארומיקן ניהנום... אויך דער-זײט הויף בויט מען, אויף יענער-זײט הויף בויט םעז... קײן רנע נישט שטיא, אט הער: מע קנאקט, מע קאאפט, מע נריאצט... ־אם אאץ ארט אײך נישט... נאר, איך ײײם ײאס?... טאמער טוט ־אם קינד דארט א זיננ... .) קעלנער ..) גרוין, ײאם הישן, אז אין דער אונסערנעמונג, ווו םע טםרייקט, זאלן נישט אריינקומען קיין שםר״קברעכער.