Literarishe bleter · 1930-04-25 · 17 (25.4.1930) · p. Seite 309

זײם 309 .?'םםר$ר שטעסזנר נום. 17 (312) רייןזןנער פאטאצז צעפאצונגס־נעזעץ, רעבמ דורך די טראנעדיע פונה כמ טיט א טיפן ערנסט, און פארזוכט, טיט דיכטערײבער פאנ- טאזיע און מיט נעװארדיקער איכע צו יידישער קורטור און ײדישער ׳צעפערישקײט, צו ראטעװען דאם, װאס איז אוממענרעך אפצורא- טעװען. אויב אים ניט זיך אכער נישט א״ן צו ברעננען פאר אמע- ריקע די ״נאואהי; ברעננט ער אכער, אונז ײדישע דיכטער אין אײ- ראפע, אן אננערײנטע מתנה: נ־יע מאטװו;, ערנסט א־כערנערעבטע נעפיק און נאך ערנםטערע פדאברעמען. און נאך א זאך רערנט אונז ז. װ״נפער ער ךערנט אונז ריב האכן און רערן צו קינדער. ז״נע קינדער-מעשהלעך, קינדער-םצענקעם און קינדעד-רידעד זאנן דערויך עדות. עד פילט זיך, װארט איך זאנ;, אין דער דאזיקער אומשורדיקער און נאױו-ערנםטער קינדער- װערם, א סך בעםער און א םך גריקרעכעד װי אין דער װעלט פון דערװאקסענע. די דערװאקםענע רײגן כרײערנע געװיכטער אויױ זײן דיכטערײשעד פאנטאז־ע ,כעת ד־ קינדער הערפן אים הרומן נל־קרענע חלומות און נעכן א־כ יטװונג און דערהויבוננ. הלװאי װארטן מיר ארע נעקאנט שר״בן כרויז פאר קינדערז מײגעד אזוי האב איך נערעדט, און ער האט ארץ פון מיר נעראכט, און ראכנדיק נעזאנט צו מיר: — ״דו כיסט די װיסטע נאכט, און נאכטיק-װיםט איז אויך דײן יעדעס װארט, עם פאלט, װי אפױם םאמיקער, אויף יעדן ארט״. אזוי האט מיר געזאנט רער ברודער מײנער באר,װעםער_ בק־ז אפ־ום איז מ״ן װארט, בלויז אפױם און נישט מעח העי בארװעסער, נו װאם-זשע מעד קאן א־ך דען טוז״ האט ער א קוק נעטון אויױ מיר און אננעװיזן אויף דער פאן: דו זעםט׳•—האט ער א צארנדיקער ארויםנערוםן,—זעפט, װי רויט? דאם איז דאם בלוט פון אונזער רײב, פון אונזער הויטן די האנט, װאם האט די פאן נעפארבט מיט אונזער ברוט, בא־טטראפט מוז װערן ני׳שט טיט װארט, נאר מיט א ־טארפער רוטן א ־טארפע, ־טטראפנדיקע רוט אויױ מענטשנם רײבן _ אןן איךץ א, גורל מײנעח װי-זשע קאן איך נעמען אוא שװערן 'אך אויױ זיךן א מענט׳ש, װי איך, װאם האט פון אײביק אן נעטראכט, אז האנט, װאם ׳טטראפט און ׳ט־ראגט, באװ״נט אר״ן ויך אין איר שאנד. א מענטיט, װי איך, װאם האט םון אײביק אן נעהערט דאם װיינען פון דעד רוט ביטעת זי קאטעװעמ א מענטשגם הויט, א מענטיטרעך ר״ב ביז ברוט. אבי איך האב נעמײנט, — ער זאנט מיר אן א זונאויפנאננ און רופט מיך א־ם באגענענען מיט פרײד און מיט נעזאננ. אבי א־ך האב נעמײנטן—איך נעם מײן בלוט און יטרײב, פאריטרײב, אז הײריקער פון אלץ אויױ דריערד איזימענטשנפ רײב, אז הײריקער פון ארץ אויף דריערד איז מענט׳טנפ הויט, נאך הײריקעד פון פאן אםילו, װאם אױ רו־טן געקומען איז דער בארװעסער און קומען װעט ער נאכאמאר. איך װײם, אז הערן װער איך רורך די טענ און נעכט זײן קול, װאס װעט זיך א״נעסן אין מיר, װי א־ן א מענטשנם ר״ב רי רוט, נאר געבן קאן א־ך א־ם ני׳ט־ט םער, װי באויז מײן א״נן בלוט, — מ״ן א״נן ברוט און מערער נארני׳טט, נאדנייטט ני׳טט, מיין א״נן ברוט, מײן אײנן רידן און ארע דאך וװזאמען״. און אט פייערט ער מיט א קינדײטער נאױױטעט, און מיט א :־טמוטיקער וװיריוננער״טק״ט די אינטערנאציאנארע פערקעד- ד־ינה, זערבםטפאדיטטענדרעך, באויז אין דער מחיטבה, װ״ר אין;אקטי־טן רעבן װערט דאם דאזיקע ״אינזיכיםט״טע״ א־דעאר צע- ״ארן צװישן די בריצנדיקע צ״ן פונם אמעריקאנער רעדער-גאט: ״א זוניקע איז מארגארעם, א פדאמיקע ז־מאנעט און חנעװדיק איז אמתר. א בויגזאמער איז ז־דאן, א בריימער איז פמעפאן, און זיגפריד איז דער גרעפמער. און יעדעדער פאר זיך, מיט זיך, אין ־מטיװל זני אין ־מיך, און אדע בדידעד, ־מוזעסםעד״... (ז. מיר אמעריקאנער, ז. 57 א• װ.) און אזוי ראננרט זיך װ״נפער פאדצװײפרט מ־ט דעם זןמע־ ז. ןן״נגזןו ןניז׳יןוק;עק־מען איז דער בארײעםער פון טיפער, ׳טװארצעד נאכט, א־ן כאטש א בארװעםער, האט ער דאך מיטגעבראכט א יטװער נעפעק אויף זיך, און אין דער האנט •1 פאן. — הע־ בארוועםער, האב איך נעפרענט, װאם זאגםטו א;, א יטרפה פאר דער װערט, צי ריכט אויױ מאג? הע־ באדװעםער, ברודער מיינער, זאנ מיד, זאנ׳ ־אט ער אויױ מיר א קוק געטון און הארט נעזאנט: — א מענטש, װאס קומט פון אזא װענ, װי איך, פארמאנט א־ ׳טרפה-פלאם און אי אויך זון-אויפנאננ אין זיין נעפעק דער ׳טרפה-פראם פאר ד־, װאס שטייען מיר אין ײענ און זון-אויפגאננ פאר די, — נאר דא האט זיך געטון א יטפר״ט א פיין אזא אויף מיר פון זיינע הארטע רײד. פא־װאם-זיטע אט די פײן, העי ברודער ם״נער, בארוועםערי א־ז או־ף דײן ׳טװערן װענ ריר דאס נעפעק צו ׳טװעח־ :עב פאק עס אוים, צעט״ר אויף פעקלעך צװײ א,; בײדע ײעלן מיר אויף אלע װענן אונטער זײ צעיטפאנען זיך, מיט אט דער רויטער פאן פאראוים, — עכ בענקט נאך ריכטיקײט דאך יעדן מענט׳טנס הויזן אזו־ האב א־ך צום בארוועסן גערעדט, נערעדמ, רע־צ־ירט אים, אז איך בין א יידי׳ט־ער פאעט, װאכ כיטופט פעדעם נירדענע ארוים פון נרויע יאד, װ־־ר חרום מוז דאך האבן אונזער װיםטע װאר אװ־ האב איך נערעדמ, נאר ער האט חוזקדיק געראכט: — א ־־ר־יטער פאעט, װאם װ־נט מיט חרום אײן די נאכטן ריני כאױועםער, העי בארװעסער, עס האט די ײערט ־איכ״רט דיך יארן-ראננ מיט נאכטלענער און א געצעלט, בדויט, מיט מרבוש אויפן רייב און א פאר שיך. ׳א, נעם-ז׳טע אלץ דיר, װאם איך האב אצינד אויף זיך, '־)ו׳;*ם אויך פיך. איך האב אין מײן םארמענ א װארט, װאב כיטופט פעדעם גירדענע ארויס אויף יעדן ארט. דעד באדוועםעד בדודעד