Literarishe bleter · 1930-04-25 · 17 (25.4.1930) · p. Seite 305

3?עסעד 011. 17 ^>31ו זײס 305 פונקט דער היפזך אין נענעראטױון זיז איז עס נ״ט דעי ײננ־ יידישער דיכטוננ פונם איצטיקן רוםלאנד נישט, חאירה, טחטת דעפ, װאם דער דארטיקעד דיבםערישער אנװוהם איז טאאאנטירטער פאר דעם ײדייט־פויאישן, איז ״קאטטי- שער״ און בכוירא •טוין — װוקסיהער און יעטארקער, נ־<ז~ פשוט צואיב דעם עצם װערט־באנעם זײערן, א־ן דער אידעע און טעדע װענן װערכע־ און אויר װערכעד ויי יםר״בן (אםער דיבטן נײםט). רי אידעע איז םאציאר־םטישער אויפםוי (אדע־ איםערבוי),די טעטע — פאםריק און זאװאד ״זיננט״ קאטריאר ןאויב ראם ה־יכט ״זיננעךיו: ״ארע פארפרי דורך דער טונקערעד יטטאט פירט דער טראדװײ אים צום װייטן זאװא־ פירט דע־ טראדװיי אים און םרענגט אים אהי;, װארט יטוין אויפ אים זײן נעװוינטע דאיםין■ יעראגט אים א־םער ריטינעצק־: ״אױ פאי־אן א־ן דיין יםטאט, א״ דײן יטטעטערע אי א קרי־ב, אי א א ע ד ע ד־פ א ב ׳־ י ק. ד• פאבר־ק יטטייט א־ן פאי־יטטאט — אן אינזערע באי־ינגרט דיט וואררייטן גריז..." ד״טט ז־ך אר״ן י. םוכםינדער .אריז װאם נעװען א־ן פאי־גאנגען, װי באיא־קער קארן נײט אוי־, םיראכט ז־ך אים אײם, אז אדאריק זאװא־ר האט אוינן צעעפנט פון ■טראףי•״. ׳טפי־יננט ארו־ס נ. טיטערנים פון זיין ״׳טראםע־-־יא־יטטאט״ און יטרייט איםער דיט קרייניטטערריקע■־ החפעאות רי עו״טטע דרײ אז פיאטר ניקיטיטיט ״יאטר ניקיטיטי־טי א קמכא א קװיטיט־קם, פון װערםטאק צום װערםטאק ב־י װערםטאקן ארבעטער דיט ארםא פארקאטיטעטע יטטיי״ן און ארבעטן עאטערע און ״ננע, ״ננע־ע און עאטערע, ארבעט כיעז פלײסיק ריט טען זעיטן ד$, זעגעלאך םקריפען אי־ן פיירן און פ״רן...״ און אזוי ײייטער און װײטער און דאם גרייכן אי־ן גר״כן ביז דע־ ״ריבטער״ (אויך הינעי־-פיםרעך) קודט צום פאטעט״טן אוים־ בי־ ןפון אינטערנאציאנאאן דאסיטטאבן אז: , דען פ־עגט ני־טט, װער םיזטו, צ. א ײ- כיען פ״עכט נ$ןד: צ* פ״סטו א יטלאםער, א יטמית״..״ און םע דוכט זיך דיר, אז אויך א־ציק פעפער (דעד הויפט־ ריע־אקטא־ פון ״פדאריט״ו האט בדו פיאטר ניקיטיטיט נייטט געפרעגט דעם ריכטער״טן ״דאראדניאק״ ז״נעם: צ• האםטו, צ־ םרענגסטו א ריכטונג, א ליד? אבי נא־ דו ב־זט דאך א יטראםער א יטדיד ס-איז קאנטיק, אז אט די דאזיקע ׳טראםעד-אין ׳טדיד-דיבטע־, װאם רויפן ארום דיט ״פאפאכעפ אוױ־ קעפ נא בעקי־עך• האבןי פאדמירן ןאדער ק״נדאר נישט געהאטן ד־ ׳טאיםרען צו ד• א״- גענע חערצער, ווערכע האםן רעם ״ז״דנם דיטוואך״ אויםנעביטן אי״•־ א ד־טװאך א םאװיעטי׳ט;, א זונטאגד־ק;, ײעגן װערכן עט זיננט־ גאנױ אײפי־יכטיק א. הוםעדדאך .ה״נט איז ראך ד־טװאך, און ה״נט אױ ד״ן רו-טאג, האב איך פארםענקט זיך, פאדבענקט זיך נאך פר״נט, װו זאר איך אהינטון טײן ״ננן דאיאנטעק, םפערן פון דײנע רויע עדאציעם — אין פעםטע, ברייט-פראםטי- יעע און צערודערטע שורות, פון װערכע איך בוי■ װי מײן טאטע, ד• דויערן — דײנע עפ״טע לידער״ <ד. נאטיש פון םײענציא!). אדער: ״דײן ריבםטע טעדע אױ — שטאט. די אורבאניםטישע ריב- טוננ — דײן ליבםטע רעקטור. די דאדערנע נרויםע שטאט — רער קנײייקער געזאדר פון דיריאנען דענטשן, דאשינען און עצעקטרישע נורדם, װאם שיט״ען אין דינםט פון דענטיט;, איז דער ײונדער- רעבםטער דאנודענט פון דענטשרעכן ש־אפנדיקן נײםט״ (יוםח ױםינשטײן פון װארשע). אםער, װען דען באקענט זיך דימ די רידעד נופא פון די אײםנדערדאנטע — געפינט דען נישט אין ז״, רײדעד, נישט ק״ן ״אודבאניזם״, נישט קײן ״אבפארבירטע, דערפארענע, דערקענטע״ א. אז. װ. עדאציעם, װי אויך נישט קײן ״קאסדישע״ ״זון און יםארע, פרײד און טרויער, דוזיק און רימם (דוזיק און ריטם זענע;, אגב, נישט קײן קאנטראסט;)־ װירדקײט און צעשויבערקײט. םרוט-דורשמיקייט און דענטשרעכק־יט, אורארט און םװ־ כר הדודות״, װי עם טראקטירט דער אידעען-האפער ברוך אריצקי . אדת, אין די רידער פון די דאזיגע דריי, דער עיקר — פונם יעצטן, װי אויך אין די רידער סון די איבעריקע 14 אנטײרנעדער א־ן דער ״דיכטער-דאביריזאציע״ פון רי ״ריטערארישיע ברעטעו- נעפינען דיר אפטדאר זייער פ״נע שודות, בירדער, דשירים און ־דזים, כאטש דערערע םון זײ אםאצירן זיך דיט די פערזן פון פ־ױ דארקיש, רחר ה. קארן און קאדיע דאראדאװםקע... ןא טד״םט פאר די פדויען-רעכטרעדינםן ״דאנספארשוינען״ רערנען זיך פון ״נש״ם״....) א־ן א?געדײן קאן דען דיט באדײעדן פעםטשמערן, אז דעד דיכטעי־־שיער ייננװארד פון פוירן שרײבט נישט (פון די ט־- פענישן פון הארצןז, נאד באשרײבט, צ״רט נייטט (דעם ־יטם פון עדאציעס), נאר דעדצײרט, איבעדרעבמ נישיט ןדאפ דערצ״אמע), נאר רעבט אוים (די אננעזאדרטע דיכ- טעדישע דערפארונגען). סיאיז גענונ צו נעדען די קעפרעך פון די רידעד נופא, כד־ זיך בארד צו א־בערצײנן, אז דיר האבן דער צו טון דיט דעדצײרוננען אין פערזן אײדער דיט דיכטערישע ״זעאוננען״ און ״עדאציעם״. םרוך אריצקי דערצײרט אונז פון א״נעם א ״בערטשיק ג־יער״, װאס ״טראנט אןיף רײב די בין השדשױתן פון דערפער- נר־יך, װי רײװנטע העמדער״ (דער אנהו־ב איז דערבײ שרעכט•), ישראר אשענדארױ (רעדבערגן באשרײבט אונז א װאקזאר״... ״דרײען ז־ך א חברה (םידארן־ זײן; דר״ט זיך א חברד.) פארהונ- נעי־טע ״נגען ארום״, װאפ קוקט דיט ננבישע בריקן צום באנאזש פין רי פאםאזשירן... נהום באדזע (רעדבערנ) האט אין זײן ״רבנה-נאכט אין שטעטיר״ נעדוזט אנשר״בן נאנצע אנ פארעװע שורות ביז ער איז ענדרעך דערנאנגען צו די רעצטע צװ״ דיכטעריש-באטעדטע שודות: ״אין טונקערע שאטנס רויפן הינט ארום אן קײטן, א דשונענע צום הידר זיננט ראם ריד פון אונטערנאנג״. כדעט דאס נעדרעכע איז דיט די איבעריקעי כאטש בײ יעדן א״נעם פון זײ שרעננרט זיך דורך א פונק דורך דעם קופקערע אי״ אן אויםנאם װירט זיך דאכן פאר דעם ״נאקטורן״ פון רקידה פאטאים <ראדז), װאס שר״בט טאקע דיט דיכטערי׳שן בריט, אז ״אװנט שנ״דט דיר .אײן דײן האא פון בענקשאפט, כירינ אויף דײן האנט, װי א געקוירעט עוף, זאר איך אװעקטרײבן דעם שאטן פון טויט, ײאם שטײט און בריקט דיט אוינן רויט. ״יפורידדיק רינען הײנט דיינע רײד פון מויר כיצעשיט ד״ן' טרויערי װי ברעטער פון א צעריםענער רויז, — און רו ביזט אזוי װײט און דאך — אזוי נאענט, נאר פארװאס װאנרםטו ערנעױ אויםמ״דנדיק דײן הויז?״ א־ן אינם זערבן נוםח — נאך ס סערזן אוערבע הארציקע און באטעדטע און םע הײבט זיך אי ײידקרעך גרײב;, אז אין דעי ■•־.ג-״רישער דיכטוננ פונם איצטיקן פוירן נעהערט די בכורה דער