Literarishe bleter · 1930-04-25 · 17 (25.4.1930) · p. Seite 303

ז-ם 3€3 ליםגזר^רישזז 73עסבר 012. 17 ('312) ק •צטעטא און געצװונגען היי צו האבן דאס, װאס םיאיי פיר פרעמד נעװעזן. ער האט נויר בא־סאפן א האנד. ביזן הײנטיהן כאג, װען איך בין אין דער פרעמד, ערנעיז װײט פון פוילן און עם פאלט בײר ארײן יטלוײ א־בס א בוך, רופט עס טיך צורירן צו די ברענן פון דער װײםר. אגדער־ע װארט אויםגעזען די װערט־ריטעראטור, װען תאכוסון װארט ני׳שט נעװעזן, און פיר חן װארט פאררוירן אונזער ריטעדאטור, װען יברוב א־ש װארט נישט נעװעז;. א ה ר 1 צ ײ ס ׳נ י ן פאראן ביכער און ׳צרײבער, װאם איך טײד אויס א־פריארי. נייבט װיכטיק, צי די ב־כער זענען ״נוט״ אדער ״יטרעכטי׳, צי די יטרײבער זענען דאס, װאס טירופט אויפן ריטעראטור־זיצארגאן טא- רענטױט, אדער נישט. איטרעך בוך האט זײן אאורא, איטרעכע■ סטיר — זיין פרואידום. קוטען אין בארירונג מיט א בוך — איז עס ני־סט דאם זערבע, װאס קוטען אין בארידונג טיט א טענט׳ש? אין בײדע פארן איז דאס יןענען א ו י ס ט ײ ד; נייטט טינדער װיכ- טיק, װי דאם װערן צוגעצוינ;. איז אבער אײן און דעדזערבער יטר״בער אויך נייבט תמיד אײן-און־זערביק. אפט בײט זיך די אאודא פון װערק צו װערק, אפירו פון ז״טר צו זײטל. א־ך קאן רערפאד ניעמ אנװײזן אויף אן אײנציקן יטר״- בעד, װאס זאר זײן טײן ״אויםדערװ״רטער״, ט״ן ״באריבטםטער ׳, טײן ״עקצע-האטא און אחד־טױהד ברויז אײנצמע װערק קען א־ך, ארער פראנטענט;, װאם איך בין — אין דעד ארער יענער צ״ט, צוריב די ארער אנדערע סבות — געװען אין תחום פון ז״ער אויס- ׳טטרארונג און האב טיך אינעררעך צוגעט״רט צו זיי. אנרופן נעטען — פאר װעטען איז דאס אינטערעסאנט? דאס זענען סוביעקטױוע, כטעט אינטיטע ענינים. איינם װ״ם איך; דאם טיפע און אטתדיק װערמפורע װערט ק״נטאר נייעט ״באריטט״. עס ברײבט, כטעט שטענריק, צװי״טן ד• א פ א ק ר י פ; פון דער ריטעראטור און טיטוז עם ג״ן זוכן אין די װינקרען. אויב עס ראזן טיך קארט רי גוט-נעטאבטע און כטו-אינטע- רעםאנטע ביכער פון א םך כרוטר״טטע גרויםק״טן, אנטציקן טיך רערפאר — ביז איצט — די רייד פון א טיטה-חיים רוצאטו אין זײן ״טאטר ער הנאורה״, און א ׳טערינגם ״צײטארטער״ אדעד ״קרארא״, ר• טיפע טאנאדאראגיע פון א רײבניץ ארער אן ארטער פערז פון רעם ארטן אננערום םירעזױם. אויב נישט צו רעדן פון פאעזיע און דראטע, בכלר פון בע- רעטריסטיק, האבן — אחוץ דער ארט-״ד״בער קברה-ריטעראטור— אין פאדיעײדענע צ״טן באזונדערם אויף טיר געװירקטי: טארסטאים קריטיק פון דעם אייראפעישן קונסט-באנריף <״טיעטא טאקא־ע איםקופטײא״), ׳טעםטאװם קריטיק פון פיראזאפי׳טע םיםטעמען און בא־רערם יזריפט װעגן די ״קינםטרעכע נ;-עדנס״, וװ איך האב — אוטנעריכט, װייר... בײ באדרערן — געפונען די טיפזיניקםטע קרי- טי׳טעיבארײכטוננ פון דעם א. נ. ״סאטאנישן״ מענטיט. _ןדי איגעריקע ענטפעין אין קומענדיקן נומעי)_ פארילאג ב. קדעצקין עזוין דערשינעל ד י ב ר ו י ט ־־ מ י ל (דער טו־יבער) דראפע אין 3 אקסן ם־ן דוד בערגעלםןן סרײז 3 גיל־־,![ אדרעם: קאאפ. ״ביכער״, נארעװקי א2 װענן דער ארנעטיינער ליטעראטור ראזט־ זיך זאנן אט װאפ: פויסקין, גארקי, טאפאםא;, אטאל דאכט זיך מיר ק. האמםו;, אבעד ׳בטענדיק האב איך ריב טיטעכאװן. * י זג י ק ם $ ב ג ע ,־ יטייך צו זאנן דער נעריבטםטער. אין דער א״דאפעיישער רי- טעדאטור האב א ך א םך נעליבטע. קודם-כר איז טיר?יב און ט״ער .־ער כינעז״עעד ד־כטער און ינזכור?י טיי פע, און דער עיקר ריב איז טיר זײן קעבעדיק ליד — זיין פארן שכורערה״ט אין א שיפר, ,־ועי;; כאפן די קבנה אין האנט און צו שטארבן דערביי. כדי צו דערטאנען כאטש א ט״ר פון די, װאם זענען מיר ייב, װעל איך אנרופן דעם פערםישן זיננעד פון װיין אםיים און דעם פראנצויזישן שכור-װאגאבונד — װ ע ר ר ע 1. װ״טער דערטאנען האט נישט ק״ן שיעור. א פ י ם איז גישט פאר טיר ק״ן געשטאלט, נאר א םיטבאר— אט אזוי װי ער, דארף טען חופם זיין ראם רעבן און דערהויבן עס נישט צו ארימפישער, נאר צו מענטשרעכער פרייד, ײאם בריט אין די טארן. װעררען איז מיר נאענט. נישט נאר צוליב זיינע טוזיקארישע רידער, נאד צוליב זיינע נישט-טוזיקארישע םקאנדארן. ןרהכעים ארע פיריםטערס אין דער ריטעראטור). איך האב ריב באקאטשיא קודם-כר פאר זיין מייםטערהאפט- ק״ט און דערנאך פארן קענען רויטערן די אינסטינקט;, װאם דער בידגער טרױויאריזירט און דערהויבן זײ צו אבםארוטער ש״נקייט װייטער האט נישט קיין שיעור. מיין באריבטסטער שרײבער אין יידיש-• ם־איז טיר קורם-כר ריב יעדער א״נער, װאס האט טארענט און שרייבט יידיש, אבער ײערנדיק מאכן אן אויפנאם ןסיקומט טיר אפימ אן אביםר יסװער) טוז איך זאנן: שרום עריכם, דוד בערגערפאן און אריעזר שמײנבערג. דעם ערשטן און דעם רעצטן דערפאר, װײר אין זיי איז פארקערפערט דער נארדענער ײדישער פארקם-פרימיטױו, און בעדנערםאן פאר ז״ן אכזרױת, פאר זײן רירישער רעזיגנאציע און הוטאריםטישן םך-הכר. איך װארט נאך איצטער נעקענט צוגעבן א גאנצע ריי שריי- בער, אבער איך האב מורא, אז דער שפאמט, ײאם רי ״ריטערארישע ברעטער״ האבן טיר אפגענעבן, קאן אטאר פראצן. י. ם. ג ײ ם ע / די באצױננ צו א שרייבער איז רעראטױו. דער צייט-ג״םט װידקט-מיט. מיט א יאר צען צוריק װארט איך, מעגרעך, געענטפערט — טאנאדע. מיט א יאר פינף צוריק — נארװיד. איצט איז טיר אם :עענטםטן פון דער װערט-ריטעראטור ״דאן-קישאט״ פון סערװאנ- טעס. װען איך זאר װערן פארטשפט פארטריבן צו װערן אויף אן אינזר, און טענן מיטנעטען נאר צען ביכער, װארט איך אויך מיט- :ענומען ״פונם יאריר״ פון שרום-עריכם. און, — רער תנ״ך איבער ארעם. עם איז א קװערע. די װיכ- טיקסטע פארטען און טענטשרעכע דעגוננען זענען ד א ר ט דא. און אנטשורדיקט טיר טיין אפנקייט: איך האב ריב צו ברע- טערן טאג-צייטונגען. די אויםצ״כנוננען פון רער ארטענרעכק״מ. ז. 11 ים&ו ט־ין געריבטםטער אייראפעישער שרייבער איז קנוט האטסון — פאר זיין גרזיםן פאנטעאיזם. ער איז דער איינציקער, װעטענס װ־יקוננ איך םיר זייער, זייער ראננ. ער האט אין זיך פאראייניקט ־עם נשטת-שינדער פון דאסטאיעװםקי מיט דער נרויםער ריבע צו ־ער נאטור. די װירקונג םון האמםונען קען מען נעםינען כמעט בײם גאנצן הי־נטיקן שר״בער-דור. פון רי יידישע שרײבער איז טיר ריב און טייער שרום אש. ז״נע ערשטע ברעטרעך פון שםעטר האבן מיך גערוםן צום