Literarishe bleter · 1930-04-11 · 15-16 (11.4.1930) · p. Seite 294

,7'ססר£ר'שס 73סס<ץ■ 013 5-16 1 (310-311 יז״נ* 4ל2א נאך באפרײטקײט, און צוליב דעם — נײן אויח אםמן טויט. אײנער קעגן צע;, צען הענן טויזנט. עם אטעמט פון די קאפיס<ען מיכ אענענדע. און דעמאאט, װען ער, דער העאד, ם. ד. מםטיםצאװסקי, פילג• ׳טוין, אז ער איז אין דער קאעם, אז עס איז ׳שוין בארװםמ זײן ראי אין דער רעװאצוציאנערער באװענונג, אז ער איז פון עמעצן פאי- ראטן, טרעפט ער זיך מיטן פאררעטער אזער און דערצײאט איפ א מע׳טהאע װענן דעם ריטער ארומגענורט מימ ׳טטאא, און װי אזו• די נאסטצעך האבן פון אים נעצאכט. ער אנטװיקצט אים דעם נע- דאנק, אז מען מוז ארגאניז־רן א רעװאאוציאנערע ארמײ און ני׳טט אײנצעלנע טעראריםטן... אזעוי צאכט און כאפט זיך דאך אן א״ דעם... עס זענען די ׳טוידעראעכםטע בצעטצעך פון אט דעם בוך . א נערוועזער, אטעפ-פארכאפנדיקער סטיא, און יעדעם װארט, יעדע פראזע איז ׳טארף, װי די ׳טארף פון ׳טפיז. װאם אט דער פײן- פיאנדיקעד, כאהארצטע העאד האט אויפגעהויבן קענן דער אאטער װעאט, — און אײדנדיק די ער׳טמע מפאה — נ״ט ער אװעק אין נאות — כײט דעם אעצטן זײ-נעזונט צו די נעזזנטע, העאדי׳טע ױנ- נען זײנע פון הינטער דער מאםקװער ״זאםטאװעי■ — אזן עס באײבן זײנע ׳טפורן אויף ״•טנײ, װ״ס;, צע׳טטראאטן, איכטיקן״. — ד• דעװאאוציע נויטיקט זיך אין דער קונםט פון געװער, מאעםטרא. ז• ר ו פ ט א ו י ף ב א ו ט״. און ער ׳טטעאם טאקע אנטקעגן זײנע באאיבטע ״נאמענאאזע״ העאדן, ד• כאהארצטע ארבעטער פון מאםקװעד און נעװער ״זאם־ טאװעס״, פון פרעםנע, מאריאנאװער װעאדא, די, װעאכע נײען מיט ״מעםערם פון הינטער דער כאאעװע״, װערנדיק פארװאנדאט אין דעם פײער פון דער דעװאאוציע אין ריטערם, אננעגורט אין ׳טטאא. און נעכן זײ די אנפירער די פאדטוענע אין פאראגראפן, אין ״קוצו שא ױדם״ פון פראנראמען און פאדטײ-רײפענישן — די. פאר װעא- כע אאץ איז מער נייטט װי דאגמע, פראנן פון פארט״-טאקטיק, ״פאר אינטעאיגענטע״. און צױי־טן אט די ״קעפ״, די ׳טרעקאעכע מאםקעם פון אזעפן, פון מארטינען (רוטענבערנן) און גאפאנען. באגענעני׳טן מיט דער אענענדאדער מיםיען און עםפירן (כימערא) און אאץ אויפן ־טרעקאעכן פאן פון באומ. אטענטאט אײף ניקאאאיע;, דער מאםקװער אויפיטטאנד, דער קי־אנ׳טיטאטער אויפיטטאנד, דער אטענטאט אויף דוכאםאװן, אויף פא; רע־ אאונצ;. אומעטום פנים אא פנים מיטן טויט — און אים אײפגענומען קאונ, טרעפאעך, װי א קארטאט׳טטשוא װונדערבאר כאיטרײכט ער די פ־טוטע אי־כעטער, מאמראםן. ו״ערע אפאי־יםטייטע נע־טפדעכן און קוק אויף די נע־טעעני׳טן. ז״ער א־כער״טטײג איבער אאע פי־אגי־אמע; — דער װיאן נאך פרײהײט, בערגעלסאנס ״דער טויבער׳ אײגנאיטיקע און סונטעלע נאמערקוגגען, זײנע שיעפלעבע, מײסטעדהאפבע?זילדעױנגען — דאס זענען איער בלויז קלײגיקײםן. יערגערסאן האט מים דער דראדאםיזירונג פון זײן נאװעלע ״דער טוייער״ באװיזן, אז ער איז אויך א דראמאצורג און *גוין מיט זײן ער״כשן *רודו אויף דעם נײעם געביט האט ער אונזער דראמאטײטע ליבע* ראטור בארײבערט מיט אן אריגינעד און *דטאי־ק סצענײט װערק. בעיגעלסאן האט אין זײן קאנסטרוקציע געזובט א נײעם װעג. א נײעם בוי, און ער האט עס נײטט נאר געפונען, נאר אויף א גלענצנדיקן אזען דעיגיײבט. די האנדרוגג, באטיט א דעאריסטי״טע, איז א צאפרדיקע. א באדועגלעבע און טראגט זיך איבער פון ארט צו ארט. דאס האט געיבאפן פאר דער בינע קאלאסאלע עוועריקײטן. אט קומב פאי די האנדלונג אין מיל פון אויבן. א מינוט יצפעטער — אונטן אין קאנטאר, און װידער אויף א העבערן גארן א. א. ײ. אט זענען םיר אין *סטוב פון מיר־אײגנטימעי ״סמעון ב י ק, א מינוט *טפעטער — אין קיך בײ ביקן, װו סיגעפינט זיך אסתר, דעם םויבנס טאבטער, אזוי־אױב איז די אקציע א באײעגלעבע אין יער גאנצער זאד. אבדר מיר האיז די ״טװערײ־״״טז ד״געקומען, און״ לו;ט װי מיר דאבט זיך, גוט די־ ־•״*עזז די קאנסטרוקציע פון מײן אויפירונג איז עטאז״מארטיק, בײ א במעט־קינעמאטאגראפײטן צעמפא. — סיאיז מיר ״טװער איצטער — זאגט דוד הערמאן — װען איך *עטײ מיט פאר״טאיצטע ארבל בײ דעי ארבעט, זיך אריינצולאזן אין םיביב איר זעט דאך, װי ארץ האט זיך אפגע״טטעלט, דעי עורס־ארטיסטן װאײ- מיר װעלן דעריבער לאזן עס אזוי, נײצט דערזאגט. הערמאן גיט א קלאפ, די ארטיסטן קומען זיך צוגויף די *טפיל גייט װייטער. איך רוק זיך א8 אין א ווינקא צװיקון די קוליסז. צוזאמעז קיכ עכויעכע אקבויאין, וועאסע דארפן עריצט אכיסר *דפעטער אויפטיעטן. — איר וועפ זען, וואם פאיא פארדוטעאונג דאס װעט ז״ן, דוי; אאנג אויק דער ײדייגער יינע אזא זאך נײגט געוועזן. — זאגט א״:ל" אין דער ־טטיא. — נאנן ״דבוק״ איז דאס די יגטארקסטע פארשטעאוננ — דע*■ נדנעט גו מיר א צײ״טער. — א מײםטער־װערק. — פאװײזט נײנט צו דערענדיקן ד״י "י" טעי, און אויפפ אױים אויף דער בינע. ייסאענווייז רוקן זיך אאע ארוים אויף דער פינע און איך ײ״' אאײן ינטײן הינטער די קואיםן. ינטיאעיהײט, אומנאמערקט ינאר איד זיך ארוים פונס ^ןונקליז טעאטער. אינדרויםן איז פואער, איבטיקער םאג. ׳מ. פאר דער פרעמיערע פרן דרד אין טעאטער־זאד איז פינסטעי־, נאי• אויף דער בינע איז ליבט״ק, אין די ״טפיל איז אין פילן גאנג, איך זעץ זיך אװעק אין לײדיקן זאל אין קוק זיך צי, מיט ויאס פאי־א ביען די אקטיארן ״גפילן אזוי פאד די לײדיקע *דטילן. אין פיר מאמענטן האב איך פארגעסן, אז איך זיץ אריף א פראבע. סיהאבן מיר אפילו נײדט גדבטערט די עלעגאנטע, לגמרי ני״דט־פארמעליקטע מלבו״דים, װאס די מעל־סוחרים און מיל־לײט, די העלדן פון דער פיעסע, האבן געטיאגן. אבער אינמיטן פון דעפ ״כ&ילן גיט פלדצים פון א ײינקל־בינע א *בפי־ונכ־צו דעי־ יעז״טיסער דוד העימאן, *טםרײמ פונאנדער די הענט און גי״ א ײארף מיטן קאפ: — נײטט אזוי, חברן... אלץ רײסט זיך איבעד, און ס׳הערט זיך נאר בלויז די מיפע *טטים פון דוד העימאן. באלד רוקט ער זיך צוריק אײעק אין זיין ווינקל, און די *טפיר גײט ײײטעי. די בינע איז אפגעהילם, צע״טפילעט, — נאקעט. ס׳זעען זיך ארוים די אדערן, די דיפן — די מאיטינערײ פון טעאטער. דער אקט עגדיקט זיך מיט א ריקודל, צו װעלבן דער פארפאסער פון דער מוזיק, װײנבערג, •עפירט איײן צו אויפן פידל. און אט באײײזס זיך די לײטערין פון ריטמיק און פיאסטיק פרל. יאה ראטבוים און קארעגירט, פאיריבט די באװעגונגען פון די טאנצנדיקע. א קלײגעי־ איבעררײב. בינוץ אויס די ועיעגנהײט און מאך אן אומגעריבטן.אנפאל... אויף דעס פאימאטע־טן רעז״ציסער, ער זאל פאר די רעזער פון די ,,ליט. בלעטער,, איבערגעבן. װי אזוי סגײט די אי־בעט בײם ״צטעלן דוד בעדגעלסאנס פיעסע ״דעי טויבעי',. — ס׳פיײט מיך זײער — זאגט דוד העי־מאן — װאס איר האט זיך באהארטענעיהײט צוגעקוקט צו דער ארבעט, איר זעט דאך׳ װי חתדדזבותדיק עס גײט ארץ צו. װעגן דער זאך גופא װעל איך ני״דס רעדן, איך ראז עס איבער פאר דער קריטיק, איך ײיל נאר יעדן א פאי װערםער װעגן דער פ*רם פון דער זאך. סיאיז מעי װי געװאגם פונם פראזאיקער דוד בערגעלסאן, װען עי־ האט זיך פאימאסטן פון זײן פיעבטיקער נאוועלע ״דער םויבער״ צו *טאפן א ד״אמאטי״ד װערק. דער מײסםעי דוד בעדגעלסאן איז איער אויך דא א־־ויס א זיגעי אמת, דא און דאיט זענען געבליין אין דער פיעסע ברויזן, דא און דארם רײסט זיך אמאל עפעס איבער, גלײך װי ארויס־ געריסן א פאר ווערסער אינמיטן. איר פילט, אז עפעם פעלמ דא — יא, סיפעלט דא דוד בערגעלסאנם א פאר אײגענע װערםער, זײנע מיפע, פײנע,