Literarishe bleter · 1930-04-11 · 15-16 (11.4.1930) · p. Seite 293

295 0*\14?י10ו *ר שס בזסםסר ג(0. 16 •15 (\ 310-31) * ד?ד ווינל/ןןןדשז רעד ריט&ר אנגעגורט םים שםאל??עעי/ סיד. םסם'סל)*װסק'ס ר))ם$ן ״אןיפ/ 3?7ס" טע קינדער-יןזרן אן — םירט ער אדורך אין זײן װערק. — ״אן איבערקערעני׳ש — דןזס איז די זאך פונם אדל, םון דעם העכםטן קזטאנר, אבער דער פלעבײ, דאס פאאק, דער אר־ בעטער — אז אאץ טוט ער צואיב ברויט, צואיב קאײנלעכקײטך— טענהט די העאדין כואנדא ברעװערן צו סערנײ טםטיסאאװסקין, און ער, דער אערער אירער, עא פי דוז, װעאכער העאםט איר אין אירע איטערארישע יטפיאערײען כײט די אאטע ״ברעמאנישע אעגענדעם״, דאאט קאפיטא נאך קאפיטא אט דעם אדא, דעס אויסנעהויאטן, דעס דורכנעםויאטן ביזן סאדע שפיץ — ביזן קײזער, דעם אנהאאט םון דעם אדא. און אויב דאקסים נארקי האט אין זײנע װונדעראעכע ״נאטיצן פון א טאנ-בוך•, נעברעננט די װערטער םון די פארברענטע םא- טריאטן, טאנארכיסטן װאסיאי ברעיעװ און בונראװ — אז דער נאנצער אוכונאיק איז, ײאס בראש פון דער טאנארכיע שטײט א יטװאך, קאײן קײסערא, כיאאט ס. ך כוסטיםאאװסקי אין קורצע, נע- האקטע, נערײעזע שורות די נע״טטאאט םון אט רעם ״קײסערא■•: ״די יטפארעם האבן א קאונג געטון נאר נאענט; דער איד- פעראטאר איז ארײן אין זאא. א װעננערקע םון אײב-נײארד״אישן פואק םיט ניאדענע יטנורן האבן עננ אפנעצוינן די אונטערגעבעטע בואטע ברוםט, דער שװארצער באראשקענער שט״ענדיקער נידערי- קער קאאנער שפארט אונטער די בארך דאם געזיכט — א פאר- באאזנס, םיט רויטע פלעקן אײױ די קינען — איז אראפנעאאזט רי אוינן האב איך נישט נעזען; ער האט נעקוקט אױ,־> ז״נע פיס און האט, אפנים, געטראכט. אין םיטן זאא האט ער זיך פאוצים אפנעשטעאט, ארײננע- צוינן דעם קאפ אין די אקםאען, א שפאן נעטון, פאאנטערנדיק זיך םיט די שפארעם, און םאדנע א פיר-נעטון םיט דער נעאעך װי בײ א נעשטארבענעם, האנט איבער די האך אראפאאזנריק די האנט, האט דער איםפעראטאר א קאאפ נעטון א קנאפא אין א קנאםא, אונטענעשפארט די באקעם און נע- זאגט אין דער שטיא, װי פרוביתדיק א טאן: — זײט באנריםט, ברידערן נאכדעם האט ער װויאעריש א קאוננ נעטון מיט דער שפארע, ארויסנעהויבן, װי אויוי א פאראך דעם אינקן פום און איז אװעק װײטוער... תין, דזין״... און אויך אן אנדער ארטל ״און םיטאםאא האב איך דערםיאט, אז איך זע אים נישט, איך שפיר אים נישט אאם קערפעך םאר- שטײםט, איך שפיר אים נישט אאס קערפער — און װיבאאד אזוי— װי-זשע ײעא איך אים קאנען טויטן? און צי איז נאר איננאנצן כדאי אים צו טויטן?״ םחשבות םין א טעראריםט, פון אן אויםנעהאאטענעם רעײא- אוציאנעך בנונע דעם צענטראאן טעראריםטישן אקט, דעם אקט אוװ־ דעם קײסער ניקאאאי דעם צװײטן, ײעגן ײעאכן די פארט״ ם ך האכ! אזוי אאננ נעטראכט, אזוי םיא םענטשן זענען צואיב דעם אוםגעקוםען אויף די תאױת, פארשיקט נעװארן אויױ קאטאר- גע — ער, דער ״אםאנטיקעך קאנקװיסקאדאר — האט דערזען םאר זיך די נעבעכדיקע נעשטאאט און דערםיאט, אז ״םען םוז םאר זיך האבן דעם קעננער אין זײן פואער קראםט, א װירדיקן, א שטאאצן. א פארביסענעם, אויף װעםען עס איז א כבור אויםצוהויבן דאס נעװערי• און אין א יטםועם םיט זײן תאםיך כזטיםאאװםקי, קאאנט זיך דער באריםטער פעכטמײםטער רינעאםאן: ״צו םיר קוםען איצט םענטש;, ײעאכע דארםן נארנישט ק״ן נעװעך איר םאריטטײט םיך. םענטשן, אויף ײעםעם נארטא ם־קאן זיך בשום אופן נישט פאר- שטעאן ק״ן שפיז... ראס איז א װונדעראעכער אופן צו באשטיםען יעם כאראקטער םון -א םענטשן: זיך אים פארשטעאן אננענורט םיט שטאא. ער וױע^נאײך זיך אװעקשטעאן• פאר דיר אין זײן נאנ- צער נרויס... און *ויב די רעײאאוציע ײעט זיך אײננעבן ײעט זײן נאך ערנעך ״פראסט, אבנה, שנײ, — ײײםעך צעשטראאטעך איכטי־ בער״... די אעצטע װערםער םון דעם װערק. פארםאכסט דאם בוך און זעםט די שטאאטיקע, פעסטגעבוי- בע םינור פונם םחבר שפאנען איבערן שנײ-םעאד אין די םאנאכן- י־״ידעך םארװנקען אין נעדאנקען — װײסע? צעשטראאטע? איכ־ ט־קע? הינטער זיך ציט זיך א שפור פון באוט, פון םםירת-נפש- ל־קער העאדישקײט, פון באהארצטע, דארן-נעקרוינטע םארטירער א־ן קאײנקעפאדיקע, פארביםענע םעגטשעאעך קאריעריםטן, רענע- נאטן און םנװואדיקםטע פראװאקאטארן. און פארוים? ערשט שפעטעך אין סנ יאר ארום, אין 1917, טויכט דער הערר ־וידער-אויך װידער אין דעם באוטיקן קעסאנרוב םון דעד -־ב־שער רעװאאוציע, ״דערםיאנדיק אין דער האנט דאם בוינעײ- ריקע, אעבעדיקע, טרעפנדיקע שטאא. דערפיאנדיק, ײי םר״דעװדיק עם האט א שאאנ נעטון צום םח, צו די םוסקואן דאם ברויזנדיקע, ם-־אעכע באוט״, — און נאכדעם, אנשטויםנדיק זיך אין דער טעם- ־ע־ װאנט, — האט ער זיך װידער אפגערוקט אן א זײט און מיט רע־ םײםטערהאםטער שטאאערנער םעדער אויםנעקריצט דאם װונ- ת־רעכע בוך ״אויפן באוט״, דאס בוך םי[ 1905—1907. עם איז א בוך םון נרויא און צארן, א בוך וײ העאדישקײט ט־עפט זיך אן פנים אא פנים פיט דעם נידעריקסטן ארט בנידה — כ־־ט פראװיקאציע. עם איז אםשר צו-ריזיקאא געװען צו נעםען זיך ־עם אויטאך דעם אריסטאקראט, דעם גאענצנדיקן נװארדיע-אםיציך ־עם סעקרעטאר פון דער רוסישער מיאיטער-אקאדעמיע בײ דעם נענע־אא-שטאב, דעם סאאאן-םענטש, דעם אינדױוידואאיםט, רא- :־אנטיקער און רעװאאוציאנער מיט א נשמה םון א קאנקװיםקא- ־אך — דעם איבה$בער פון שטארקע עמאציעס, דעם אנפירער פון ־עם אארוםאענדישן רעװאאוציאנערן אםיציח-םארבאנך םון די כא־־אפנטע ארבעטער-״דרוזשינעם״ — אאס העאד און אאזן דרײען ט־ט א נעניטער קינסטאערישער האנט דאם פארכאפנדיקע פיאם-ביאד פ־ן די נעשעענישן פון די אענענדארע יאח 1905—1907: דעם קײ- זעייעכן הויך דעם םאאא;, די ארבעטער-כאאופע, נװארדײאישע ה־יאנקעס. און די מאםקװער באריקארן... הויכגעשטעאטע פוםט- א־ן פאסניקעם, מיזערנע, קאײנע םענטשעאעך און באהארצטע י־כ־פן-פ־אאעטאריער... און אין מיט םון די אאע נעשעענישן אײעק- שטעאן זיך דעם ״ריטעך אננענורט מיט שטאא״ אין צענטך זיך ״אב זאנט, אז ״קונםט און שאםן םארברײטערן דאס אעבן, א־־־נ־פתדיק אין דעם נײם, װאס איז נאך ביז א־צט נישט נעװען, און װאם קאן דורך דער נאטור אא״ן — ״נאט־־אעך״, בשום אופן נישט ארײננעפירט ײעח; םען דארף דורך ־עכ פײער פון דעם אײנענעם נעדאנק שאםן א םעשהאע און מיט ־עב אײנענעם װיאן עס ארײנפירן אין אעבן. און דער נאגצער הוך פלן דעם שאפן באשטײט טאקע נאר אין דעם״. און אט דאם םעשהאע, ארײננעפירט און דעם אעבן, געםינמ איר אין דעם ראםאן. ראס בונטע, בונטארע 1905, דער נװאאדיקער אויפברויז פון ";עזעאשאפטאעכע כוחות, און עך דער העאך םערנײ םםטי- ל־א־־כקי, — אין סאאאן — און חבר םיכאאיא — אין דער רע- ״א־־צ־ע — שטײט אין םאםע שפיץ און םיטן םון די צװײ צװישן זיד ־אננאענדיקע װעאטן: אין דער אאטער און נײעך מיט א םײנער א־־י־עלער איראניע שיאדערט ער די אפנעאעבטע, םארםשפטע אאטע יחי־-־ פון דעם דענענערירטן אז־א. די םארביםענע, םאראוירענע םון ־עכ א״פנעברויזטן דרױםן, װאם האט נענוטען קאאפן און שטורםען ז'יע־ע טויעח. ־ער פארזיצערי פון מאוכה-ראט אקימאײ, דער פאינא-אדױ- ־51־'־ :יעײעח, דער גרויםפירשט קאנםטאנטין קאנםטאנטינ#װיטש, £'יג״ אײענבורנסקי פאן דער אאונץ, די נװארדיע-אפיצירן, די אװיכא־ום, די דעטעריכם, אבאאענסקים, ױרעניטשעם — און דער "'ינע־ םין: םאנדא ברעײערן, נאדיא אקיםאװ, נרעםין באנאטריאן, ־־־ יי אאע, צוױשן װעאכע ער אעבט און פארקערט פון די פריעס-