Literarishe bleter · 1930-04-11 · 15-16 (11.4.1930) · p. Seite 285

,/ייע 285 ,7 סע.7ז>דײשע 3.?02*ר;.?ב■. 5-16/;311<31£.ן^ װארט ער ׳טוין פון פריםארנן א;, ארער אפ־טר א נא;ץ צעבן, און אט ענדרעך איז ער געקוםען: — םיר קאנען זי ני׳שט צונעמען אין ׳טוצ — זי װעט אנ- יטטעקן די קינדער. דער פאטער איז נאך אצץ נעשטאנען: — און יטטראץ װעט םען בײ םיר םאנען... דערפאר, װאם זי גײט נייעט אין םקוצ... ניט םיר א צײננייש, אז זי איז קראנק. דער דאקטאר האט ׳טוין באטראכמ אן אנדער קינד און נע- ענטפערט פון אונטער אט רעם צװײטן קינדם בריםטצ: — איך בין נישט םחױב... נײ צו אן אנדער דאקטאר רער פאטער האט נענוםען טערעזען פארן הענטצ און איז םיט איר אװעקגעגאנגען. אין דרויסן האט נענאםן אין אצכםון זײער א פעטער נױ- יארקער רענן. טערעזע האט זיך דערםאנטי: — כיהאב פארגעםן אין םקוצ םײן םענטעצע. דער פאטער האט נייטט געהערט, נעבוינן דעם קאפ אונטערן רענ;, נעיםצעפט נאך זיך טערעזען פארן הענטצ, װי םע יםצעפט נאך זיך א קרײן צײדיק װעגעצע און נעשאצטן דעם פאטער אנטאניא: — א בעםטיען... ני׳םט נעדאכט זאצ ער װערן... ער האט געװוסט, אט דער אוםדײנער הונט, אז זײן ברורער האט נאך פאד- צװײ-יארן פארקױפט זײן קירכע אויף ברוך, נאר ער האט געמאכט א ישװײנ... ער האט זיך געװאצט בארימען... אין רער הײם, װו דער םאטער האט טערעזען אײנע אצײן נעצאזט, האט זיך טערעזע װירער דערםאנט אנם איבערגעצאזטן םענטעצע, דערפיצט צו דעם א יםטארקע בענקיטאםט און זיך פאנאנ- דעדנעװײנט. זי האט נעװײנט צאנג, דעדנאך האט זי אן מענטעצע פארנעםן. טיף אין זיך האט זיך אין טערעזען עפעם פארטראכט, טיף אין איר האט װי פון זיך עפעם אננעהויבן צו זיננען: נירא נירא טאנדא נירא טוטו יצ םאנדא. (סון־ קומט) װעגז דוד בערגעלסאבם ״גירא גירא״ די דערגײלונג ״גירא־גיראי', װאס םיר הויבן אן *ו דרוקן אין היינטיקן נוםער ״ליטערארייגע בלעטערי' איז די ערשטע אםעריקאגער דערג״לונג יזון דוד בערגעלסאן, זי איז געישריבן אין בער־ לין נאבדעם, ווי דער דיבטער איז צוריקגעקומען סון זיין רייזע איבער אםעריקע. אין אן ארטיקל װעגן דוד בערגעלםאן (״אויסקום״, 1930, פעברואר) דערצ״לט, אגב, ז. וו״נפער א״ניקע פרטים, װאם האבן א ש״בות צו דער דערצ״לונג. ״...איך בין ארויפגעקומען צו אים אין צימער (אין א גױ־יארקעד האטעל) און אים געטראפן אן אויפגערעגטן און א בייזן: — װאס איז געשען? ער האט םיך צוגעפירט צו איינעם פון זיינע פענסטער, וואם האט ארויםגעקוקט אין א סירעקיקן הויף אריין, וועלכער איז געווען ארומגערינגלט מיט הויכע, פיל־גארנדיקע הייזער און מיר גענומען דערצ״לן וועגן אן איטאליעניש מיידעלע, וואם קומט יעדן טאג אהין ארויס זיך?ופילן און האט דערביי א טבע אונטערצוזינגען אן איטאליע- גיש לידל. — דו פארשט״סט, — האט ער זיך געװענדם צו מיר מיט צארן אין זיינע אויגן, און שפאנענדיק מיט בייזע םריט איבערן ציפער, האט ער ניזוט אויפגעהערם צו פייערן: — ארום איז א שטענדיקער טוםל1 אויטאמאביל־ און טראםװאי־גערו״ב! איבער־באן און אונפעו־באן- געבילער״! האםעד־קלאפעד״ איבעד שטאלענע שטאנגען! און דאס אדט קיינעם נישט! מען האט דאס שוין אפילו אויסגעחערט צו הערן1 אבער אז א קינד זינגט אין הויף א לידל, קאן מען דאם נישט איבערטראגן! האםט געדארפט זען, טיט װאם פאר א רציחה זיי צעעפענען די סענםםער און שרייען אויםן קינד! ...קוקנדיק אויף בערגעלםאנס פנים, חאב איך אינם צארן צו די שבנים פון די ארומיקע הייזער געזען די אומבאגרענעצטע ליבע זיינע צו דעם איטאליענישן מ״דעלע. שפעמער, שוין זייענדיק ביי זיך אין דערהײם, אין בערלין, האט ער װעגן אט דעם מיידעלע אנגעשריבן די ערשםע דערציילונג פונם אפ־ ריקאנישן לעבן. ״גירא־גירא״ חייםט די דערייילונג, און דאם מיידעלע װערט דארט געםאלן סיט די צארטםטע פארבן״. — כיה#ב דאם געפיצ, װי אונטערן העםד װזןזצטן םיר אדומ- נעקרןוכן װאנצן. * * * פון דענםטםאצ אן וענען אר־כע. עטצעכע חדשים פון קאםף, פון נאנצע רעננם באנאנען-״שאצעכץ, װאס פאצן פון פענםטער אויף טערעועם קאפ. טערעזע װוינט אין נױ-־ארק. נױ-יארק דארף ני׳טט טערעזען. טערעוע דארף נישט נױ-יארק. דאך... םע װוינט זיך אװי אין אומנוצצעכער שכנות — םע האיט אײנם דאם אנדערע אויף א שיינער ריינער כפרה. טערעזע זיננט. נױ-יארק װיצ נישט הערן. # * ♦ אין טערעזעם הויף — א הױף פון א קצײנעם הויז צװישן דער דרימער עװענױ און צעקםיננטאן — קוקן ארײן נאירענע קופאקן פון היםצ-קראצער, װאם זענען פאנאנדערנעװארפן אויף רעכטם און אויף צינקם. די קופאצן — נצויבט טערעזע — זענען צוגעננבעט בײ נאטץ נאט, װ״סט זי, האט שטענדיק צ־ב געהאט צו װוינען אונטער א נאצדענעם קופאצ. ווער װוינט אונטער רי קופאצן? — זי פארײסט איר קעפצ און קוקט: — אפשר װוינען דארט יענע, װאם האבן די קופאצן צונעננבעט? טערעזע טראכט װעגן זײ: — גנבים פראנק-פרײ... אםעריקאנער — זײ האבן קײן םורא נישט נישט פאר נאט און נישט פאר חפיסה. פון ז״ער הויך ז״טצען זיך די גאצדענע קופאצן אויף טע- רעזען םיט זײערע אויבערשטע נארן-פענסטער — םענםטער, דורך װעצכע קײנער װעט ק״נםאצ טערעזען נישט דערזען. עם דאכט זיך: אויף יענער-זײט פענםטער קריצט עכעצער זײער שטארק מיט די צײן — שטענדיק און נצאט אזוי אין דער װעצט ארײ!: — קבצןןן! — איך האב דיך פײנט... אין הויף, אין א קצ״נעם נעװעזענעם גאראזש, װאצגערט זיך אויפן צעםענטענעם דיצ א ברײטער נעצעגער; ער װערט קײנםאצ נישט צוגעקציב;. פצײ שפרינגען פונם קויטיקן ק״שן אויפן גראכן נעצאטעטן צ״צעך. א קב״נע נאז-פציטקע טונקצט און זשאװערט אקענן אין װינקצ — דארט איז טערעזעם הײם. נױ-יארק איז גרוים. טערעזע איז קצײן. דער פאטער האט אײנםאצ אננענוםען טערעזען פארן הענטצ און האט זי אװעקנעפירט אין א פובציק-םקוצ. דארט האבן זײ זיך צוזאטען מיט נאך עצטערן און םיט נאך קינדער צאנג נענודעט אין א פארנדיקן ציםער. דער פאטער האט זיך שיער נישט געעקט, װאם ער פאדשפעטיקט אויף דער ארבעט. זײן דעכט קצענער-נעװארן אוינ האט דערבײ די נאנצע צײט נעהאצטן אין אײן אונטערציטערן און נעדאכט האט זיך, אז םע באשטײט פון אײן דורכויםיקער בצינדער ביצמע. ענדצעך האט םען אים פיט טערעזען ארײננעצאזט אין א ז״טיקן הדר, װו א װײםער כאצאט אויף א פארנצױוערטן דאקטאר האט נעקראכמאצעמערהײט באטראכט טערעזע;. דער דאקטאר האט אין אײן אויננבציק באװיזן צו טון דרײ זעככן: א שםארע טון זײער מיף םיט רער שטארק-םארקאטערטער נאז. הײםן, םע זאצ ארײנצאזן צו אים אין צימער אן אנדער קינד. א זאנ טון צו טערעזעם פאטעח — דאם קינד האט שװינדזוכט. זי איז נעװען קראנק? זי האט זיך פארקיצט אויף דער שיף? םון װאם איז נעשטארבן איר םוטעוץ פון שװינדזוכט? נו אט — ירושה. בײם םאטער האט צחצוטין אויפגעהערט צו ציטערן דאם רעכטע קצײנע אוינ: — איז װאם-װעט זײן? דער דאקטאר האט נעטון זײער א שטארקן נים און נעשװינד נעפאכט םיט די הענט אזא באװעגוננ, װי גצ״ך אויף רעם נים