Literarishe bleter · 1930-04-11 · 15-16 (11.4.1930) · p. Seite 281

,זײס 281' ,?׳■9<[ר1ןר'99 3?סססר 2** 15-16 (0-311(?■^? $ ז $ ר ק$ה8ן /זז #ר&ט א פ א ד ע&יזאדז װען איך בין צוריקגעקוביען קײן װאריעע, און פרצן דער- יאנגט ביאייקס פאעטע, האט ער טיר נענעבן פאר צופרידנקײט א קראפ אין פאײצע און מ־ך אױי געדימט פאר אלע באיעבאט־ס און מיטארבעטער פון ״װעני׳, װי איך װאאט עפעם גרויםעם באװיזן, ער האט די פאעמע אה״מגענומען און צומארננם, װען ער אױ נעקומען אין רעראקציע, רוםט ער מיך ארײן צו ויך אין קא־ בינעט און װענרט זיך צו מיר: — איר װעט קאנען איבערזעצן ח. נ. ביאליקס ״מניאת איע״ אין ״דיש׳■ איך האב אים פאדװונדערט אנגעקוקט, װי אײנער זאנט. װאם מאכט איר חװק פון מירי׳׳ ער האט, נאטיראעך, פאריטטאנען מ״ן פארװונדערוננ און א יטמײכר טוענריק אין זײנע יאננע װאנצן אר״ן, האט ער מיר א קאאפ נעטון אין פלײצע און גוטמוטיק א קוק טוענריק מיט ז״נע יעארפע באיצ־קע אוינן. האט ער צונענעבן: — איך װעא אײך בעטן איבערצוזעצן ב־אאיקס ״םניאת איע״ באוױ פאר מ י י נ ע ט ו ו ע ג ן... איר פאריעטײט?... זעענדיק, אז איך פאריטט־י נאך ני׳עט איננאנצן, צו װאפ ער רארך מײן איבערזעצוננ, האט ער מיר מימ א גוטן שמײבא נענומען עס דערקרערן.: — אה״מקומענדיק נעכט;, האב איך זיך אװעקנעזעצמ איבערדיכטן ייאריקם פאעמע. א־ך האב נעשריבן און גע׳שריבן און עם אױ נארניישט ארויםגעקומען... עם האט זיך ארויסנעװיזן, אז איך װעל מוזן ארונמערפאלן אונטער ביאליקם ה׳עפעה... נײן. ראם װאלט נייעט נע׳טאדט... אבער איך װאלט דאן םײנם ני׳שט נעקאנט נעבן... א־ך האב דערום באיעלאסן אט־װאס: איך װעל א״ך בעט;, אז איר זאלט סיר איבערזעצן ביאליקס פאעםע ווערטלעך אין ״דייט... איך װעל דאן נעמען עם איבערדיכטן... איך װעל האבן װערטער, װעלנע איך װעל דערנאך דארפן אנטון אין א פאעטי׳טן לבויט... דאם װעט מיר זײן לי־כטער און איך האך דאן, אז א־ך װעל אין ״מגילת איט״ אויך ארײנװעבן א יטטיקל פדץ... איך האב געטון פרצם װילן, פאר אים איבערנעזעצט װארט בײ װארט ב־אליקם ״מגילת א׳ס״ אין ײדי׳ע, און פדץ האט דער- נאך פון דעם נעיטאםן א מ״סטערװערק, א נײע ״מנילת אש״ אין ״ד־׳ש, אין װעלכן מען האט געפ־לט די גרויסקײט פון בײדע גע- ניאלע דיכטער * * * פרץ א־ז אין לאדז געװען אן אפטער גאםט ער פלעגט קו- מען אויך פארלעזוננען, װעלכע פלענן אײננעארדנט װערן דורכן דעמאלםטיקן ליטערארייע-דראמאטישן פאר״ן ״רראמאטייטע קונםט״. א חוץ א סעריע רעפעראטן װענן טעאטער בכלל און װענן ײדישן טעאטער בפרט, האט פרץ נעהאלטן א רײ םארלעזונגען אי- בער פארשײדענע ליטערארייעע און פילאזאפישע טעמעם. װען איך פלעג קומען צו פרצן אין װארשע, אין דער גמינע, אדער צו אים אהײם, אויפ צענלאנע 1, איז דער ער׳שטער ברוך- הבא נעװען•. — איר װילט שוין װײטער, איך זאל קומען נאך לאדז אויף א םארלעזונג? אײנמאל האב איך אים א פרענ נעטון: — זענט איר דען, הי פרץ, פון לאדז אומצופרידן? — װען םיװאלט זײן אזוי, װאלט איך צו אײך נישט געקומען... און פאקטיש, האט לאדז נושא-חן נעװען בײ פרצן מער, װי אנדערע שטעט, און דער פארײן ״דראמאטישע קונםט״ מער פון אנדערע לאדזער פארײנען. עם האט זעלטן געטראפן, ער זאל ז־ך אפזאגן צו קומען קײן לאדז. אפט פלענט ער אלײן םארל״ג;, אז איך זאל עפעם א״נ- ארדנען אין לאדז. דאם א־ז נעװען אין די צ״טן, װען ער האט נע- דארפט האבן נעלט. אבער יםוף כל םוף פלענט ער נאך לאדז נישט קימען צוליב געלט, צוליב די 30 רובל, װאס ער םלעגט באקומען איך האב געהאט די זכיה צו זײן א רײ יארן נאענט בא- קאנט מיט פרצן און מיט אים צו שט״ן אין מ׳טך פון 8 יאר צײט אין קאנטאקט. איצט, צום 15-טן פרץ-יארצײט, װעל איך איבערנעבן אביםל זכרונות, ײאם םיר איז איבערגעבליבן אין זכרון װענן פרצן. * * * דאם א־ז נעווען אין יאר 1906. איך האב דאן םיטגעארבעט אין דער ערשטער ײדישער טענ- רעכער צײטוננ אין װארשע — אין ״װענ״. דער ״ײעג״ האט נעהאט זינט דער נרינדוננ — אין אויגוםט ,־.190 — ביזן יאר 1906 — אײניקע נלנולים. אין דעם מאמענט, װענן װעלכן איך דערצײל דא, האבן די ארויםגעבער פון ״װעג״ נע- האמ רעארנאניזירט די רעדאקציע און פרצן איבערנענעבן די ל־טעדארישע פירוננ פון דער צײטוננ. פרץ האט אײננעפירט א לי- טערארישע בײלאנע און צוגעצוינן א רײ ױננע דיכטער און בע- לעטריסטן צו דער מיטארבעט. ער האט אין יעדער ב״לאנע אל״ן םארעפנטלעכט זײנע א זאך און אויך;עדרוקט איבערזעצוננע;, װעלכע ער פלענט אםט אל״ן מאכן. ער האט אויך נעװאלט איבערזעצן פאר דער ב״לאגע פון ״װענ״ ח נ. ביאליקם ״מנילת האש״ און צו דעם צװעק נעהאט בדעה םיט ביאליקן זיך שריםטלעך צו פארשטענד־קן. מאכט זיך אבער, אז די רעדאקציע םון ״װעג״ האט םיך;יאד אדזיסנעשיקט אין רעדאקציע-ענינים קײן אדעם. װען פרץ איז ראס נעװויר נעװארן, רוםט ער מיך אר״ן אין ז־ין קאבינעמ אין דער רעדאקציע, װעלכע האט זיך דאן נעפונען או־ף יאנסקע 20, און װענרט זיך צו מיר: — איך הער, אז איר פארט קײן ארעס. װעל איך אײך בעטן פאר םיר דארט עפעס צו דערלײריקן. אײגנטלעך, איז עם א רע- ־אקציע-ענין, נאר איך בעט אײך, טוט עם מיר פערזענלעך. איך נלויב, אז פאר םיר פערזענלעך װעט איר עם בעםער דערלײריק;. — װאם איז ראם םאר אן ענין? — ײער איך שוין נײניריק און אויך אביםל• שםאלץ בײ זיך, װאם דער נרויםער דיכטער װענדט זיך צו מיר, א זשומאליםט אן אנםאננער. װענן א טובה. — איך װיל איבערזעצן ח. נ. ביאליקם ״מנילת אש״ אויף ״דיש און עם אפדרוקן אין דער ליטערארישער בײלאנע פון ״װענ״. ױעל איך אײך בעטן. נײט ארײן אין ארעס צו ביאליקן און בעט אים אין מײן נאםען קורם כל די דערלויבעניש אויף דער איבער- זעצוננ. עם פארשטײט זיך, אז איך האב מיט א טאפלטער פרײד איבעמענוםען אויף זיך די דאזיקע מיםיע. ראשית, בין א־ך נעײען צוםרידן, װאס איך קאן מיט עפעם פרצן רינען און צײײטנם, בין איך נעװען נליקלעך, װאס איך װעל האבן די געלעננהײט זיך צו באקענען אין ארעם םיט ביאליקן. װען איך בין געקומען קײן אדעם, בין איך באלד נענאננען באזוכן ח. נ. ביאליקן. דער דיכטער האט מיך נלײך, אן צערעמאניעם, אויםנענומען, איז ײען ער האם נעהערט, אין ײעמענס שליחות איך בין נעקומען '<■־־ אים, איז ער נעװארן נאר פרײנטלעך צו םיר םיר האבן א לעננערע צײט נעשמועסט װענן םארשײדענע ענ־נים און הויפסזעבלעך װענן דעם װארשעװער ליטערארישן און זשימאליסטישן ײעלטל, װאס האט דאן זיך שוין אזוי שײן צע־ בל־ט, יאדן דערנאך זענען מיר צונעקומען צום עצם-ענין ביאליק האט מיר װענן פרצס ביטע דערקלערט םאלגנדעס. — אײננטלעך, האב איך נעהאט בדעה אלײן אםאל צו א־בערזעצן אדער אנצושרײכן מײן ״סנילת אש״ אין ײדיש. ווען -־יז ײיל עם טון, בין איך זײער און זײער צופרידן. פרץ ײעט עם :־שט פשוט איבערזעצן, נאר פונסנײ איבערדיכטן און עס פאר- יעט״ט זיך, אז איך דערפיל זײן בקשה מיט נרויס םרײד ביאליק האט םיר גענעבן אן אויםנעבעםערטן עקועמפלאר -יז זײן ״מנילת אש״ און םאח אײעקםאח האט עד מיך אײניקע טאל נעבעטן איבערצונעבן פרצן ז״נע הארציקםטע נרוסן.