Literarishe bleter · 1930-04-04 · 14 (4.4.1930) · p. Seite 272

נזס. 14 (309) ,ז״ם 272 * און מימ א קאבייצל פון אדטע יארן. ער נעמצ אפ סשאנציע, דאש איז קײן קינ״ז, אין האש ני׳סם אין קע׳דענע א קאפיקע מינ״?. ער צעפאקם א םדומיק, פוד סים זוטױוד, *סװארץ און רוים און בדא און גרין; צעלײגם אויפן מי׳ם — םײ א פריווד, און א פעקל אמעדיקאנשקי םיטין. םום א •שמועס מים דער באלעבאסםע מיט חן, מיט קינץ, און לײעמ :ײ איר דערווײל עטלעכע רובל מינץ. ער ווײזם איר זײן •שקאםולקע, זי איז איבערגעצויגז מים םוך און האם דרײ פלאםיםלעסער. אינײײניק — נא, אינזוײניק ליגם א רוח נא, דארף מען אים יאװארענען בעסער? ער האם פארלוירן די?ודיסל — דא העלפם קײן קינץ, די באלעבאסטע מוז דערווײל געבן דאס ביסעלע מינץ. אבי ער האם זיך נןור ארײנגענארם, עשם ער •םדין אויןז בארג; ער זיצם עםלעכע װאשן און װארט, ביז עש יאװעם זיך א םארג. אם דא לויפם ער און מאבם די קינץ, באפמ אפמרעמ־געלמ אביסעלע מינ׳ן. א פאמ־גמ, א מאקפע, א קאזיאנע װאלד אלץ איז פאר אים א סחורה, אמ מאסמ ער קאליע דעם מקח באלד אלע האין פאר אים סורא אבי ער פארממ״ט נאר נומ זיין קינץ. האמ ער קיין דאנח נ״סמ סימן ביםעלע סינץ. װי מיר זעען, זענען אין ״קול מבימר״ נעבראבמ 17 םמראפן זי 0 •םורות אין יעדער םםראפע. אין דער באזונדערער אויםגאבע פון .,גלגוי1' זענען אפגעדרוקמ בלויז 7 פטראפן — 1־מע, 5־טע, 0־םע, 7־טע, 11־~ 12־מע און די 17־מע. די איבעריקע 10 סמראפן פעלן אוים. נו, איז ווער גערעבמ, איך צי ד״ר י. צינבערג? קען מען אזא םעקבב ווו עס פעלן אזוי פיל םטראפעם, צו זעקם יגורוח יעדערע — צי קען מען אזא מעקסמ אנרופן פארגרייזט און געקאלענדגעט אדער נישט? ז*1 מען זאגן, צי קען מען אזא טעקםמ, װו עס פעלן 2 ז״טן, נייםם ז״ זענד אויםגעריםן, נאר זיי פעלן בפועל ממיג, זיי זענען לגמרי נייגמ נל דרוקמ געווארן, און דאם זענען מאקע די ז״טן 70 און 72, וואם או״ז ז״ דארפן מאקע קוסען די פעלנדיקע סטראפעם, צי קען מען אויןז אזא םעקבמ וואם די נוסעראציע פון די לעצמע זייטלעך ג״ט נ״גט בםדר, נאר 00 71—73 — צי רען מען נייגם זאגן: ״עם פעלן גאנצע ז״טן״? פ״ דובמ, אז מען קען יא זאגן, מימ דוםט, אז עם איי נייגט אזוי ■גםאיק ״אבסאלוט פאליג״, ווי ד״ר ׳. צינבעדג ם״נמ, און מיד דובט אויך, זיז דאם הייסם נאך נ״גמ. ״איבערגעדרוקם װארט און וו א ר ט פון ״קול־ מב*-רײ װאס שאר א ניסים עס איז מים ד״ר י. ציניערגס עקזעמ^אר, וױיג איך נײדם. אפ״סר ויאלט מען זיך יאדארפם בעסי*ר אײנקוקן. אויי אבעי ד״ר צינבערגס עקזעמפלאר איז א גענויער און פינקםלעכער, קען מען די: דערקלערן דערמים, װאס די דרוק־דאםע אויף אײניקע עקזעמפי1**', פון ,,גלגול״ באװייזט נאך נײםם, אז זײ זענען םאקע געדרוקם גע־זאר אין דעם דאזיקן יאר. ס׳איז רעבם, אז ,.דער גלגול״ האם זיך אייערגע-*ז?: גייגם אײנמאל, ווי פיל אנדערע זײנע ווערק, און אלץ מים דער זעיבד דאםע פון די אלטע מאצריצן, ני׳םם אנגעבנדיק דערבײ נײםם דאכ יאי ניישם די ײיפלטע אויפלאגע, ײאס אזוי פלעגן זיך נוהג זײן כמעכ בגד און אומעטום די אמאליקע און םײלװייז אויך די היינטיקע מוכרי-כפײג און פארלעגער. דערייער איז גאנץ מעגלעך, אז בײם דרוקן א *ז♦* אויר לאגע זענען דורכגעלאזן געװארן, צי דורך א םעות, צי דורך א נאניעס,' קײם א צוויי פלאםן און מ׳האם עס אזוי אפגעדרוקם. אזעלכע םעותן ■זי:* זיך געטראפן אמאל און םיעפן זיך נאך אויך איצם א היפ-ו בידי בעװנותינו הרבים. יעדנפאלס איז דאס א ה־סערה, װאס איך צװינג קיינעם יייבב *׳ צונעמען, — מיין זאך אבער האב איך פעסםגע״סםע^ם. < צי האם עי פערד, צי האם עד נייכם, א גדאק מוז ער האבן; א קעםל, א בעי־יםפל פירם ער מיט, און א בײנדל די צונג צו •סאבן. דעם אנ׳צםעד דאיו* מען אויך צו דער קינץ, צו כאפן איי־ש קלעדים א ביסעלע מינץ. אויסצוברענגען אויף פארן אויף דראזזזקעס, אויף קעסםלעך ציגארן, פאפיראסן, אויסצוברענגען אויף פילן, אויף פיאיגקעס, אויף... איך װאלם מיר גערן דאס מויל פאי־*צלאסן1 נאר לאמיר זיך אומקערן צו זיין קינץ״ װי אזני ער באקומם דאס ביםל מיגץ. א סםראיעניע איז ביי אים א געתופעם, אז ער האם נאר געצײכנם אויף א םאוול; עי סם״איעט א בעם־הויז, א דאזאי־עם, אפילו דעם םורעם פון בבל — אן •צםײנעי*, אן װאפנע, אם דאס איז א קינץ! און באקומם דעי־פאי• דאס ביסעדע מינץ. הײבם דער סמאםריםעל אן *<• •*ןרײען: עס האם זיך געקאנם״צעט דער סראק, מוז דער זאדאגאדאם״על אטװיעם״םאיען, און דער פאדראט״גיק אנםלויפם סיםן גלאק. ער לויפם ווידעי אויף א ם$רג, מאכם װידער א קינץ׳ און באקומם אזאדאםעם־דנע, א פרײם ביסל מינץ. עס רויזום אים אין די אויערן פון א קלאג דאס געקדידג, :ײ װען ץר *םדאפם. סײ װען ער װאבם. פיא׳כעניע. פאניז״ם״עביע ליגם אים אויף דער צינג, פי־אסםאװקע, פלאבאװקע חלוםם זיך אים בייגאכם. א •םיכור •צרײיערל מאבם איפ ײאלװל די קינץ, דער איז אויף פאם״כט־געלם עטלעכע קאפיקעס מינץ. כײ דער טואלעט איז ער א כריה א *םעה אויפן זייגער צו זיצן; פעיפומען, פאמאדע, א גאנצע גאלאנםעריע. און א יםערל די בארד צו פיצן, און •םװארצן די האר — די יצווארצע קינץ. דאס קאסם אלצדינג א היפ״ם ביפעלע מינץ. אין דעי הײס קען עי־ נײםם בלײבן, נאר ארומפארן. דאס ײײב קומם ער אפ םים יריװ •םרײבן, און פארלעבט ביי באלעבאסםעס די יארן. װאס ער פארדינם מים המצאזת, מים קינץ — בײ דער באלעבאסםע בלײבט דאס ביסעלע סינץ. דאס ווײב זיצם אין •םכנות אין •םול־גאס, און פאיזעצם אויה •םבת דאס ירוסט־טיך *צפאניער; בײ איס *סםײם פאי־םער א גאנצע פאס און פופציק בוטד *סאמפאניער; נא, איז עס ני׳צם א גי־ויסעי קינץ׳ אזוי אויסצוברענגען דאס ביסעלע מינץ? אויסצוברענגען ני׳דם אויף ווײב און קינדער׳ נײסם אויף ק״ן אדעמע קלובים; אדײן צו זיצן אין דער פרעמד, באזינדער, נאר אמאד אהײם צו קומען אויף ימים־םובים. איז דאס נײצם א נארײםע קינץ, אזוי אויסצוברענגען דאס ביפעדע מינץ! עס קומם אן אלעמאן. דאס בערדל געפיצט. אין א גובערסקי *סםאם צו פארן: מ־ם א לעדערן קיםן זװין אפגענוצם,