Literarishe bleter · 1930-04-04 · 14 (4.4.1930) · p. Seite 271

זײס /27 א הילכיען קװיט•*. געסלאצט אויסן ןושיוםע־דאך. םונם םר״םל לעעט זיך האםסיק אויס דאם ליגט. דאס געהילץ םון דער טיר ברעםט זיך ביסלעבװייז איין און װערם סיטאמאל אר״גגזךםליידעדט אין דער א־אס״ זאפדזעע הייבן אן פאלן און פארלייגן די גאנווע עפנונג סון דער טיר. םיאיז פינםטער אין א־אפע. דא און דארט גליט ארײן רער רויטער פרימארגן דורך די זיגזאג־לעבער פון דער צעבראבענער און םאריםטאפטער טיײעפנונג. ז״ער •טטיל און געדעםפט דערטראגט זיך דאס גרעגעריי פון פו־ לעמיאטן און דאם פיבערדיקע קראבן פון ביןסן-פ״ער.) פןורהואננ םאלט ( ם ו 1* ) ב?2ססר ג*ם. 14 ■309) (םטענחא* ח״בט זיך אוין• •#טאר און נעםם פון טיש זיין ־עדם ) םטענהאפ:!ן1לרײט, בראוטןן איך נײ. ןדער םאלדאם דרייט זיך אויס און ג״ט אװעד,. סםענהאפ פארהאלם זיך א מינוט ב״ אסבאדנם בעט און ־■■פט מיט די פינגער איבער ראלי ים געפאטלםע האר. •םםייף לאזט זיך ארויף אויך די טרעטלעך. זיין הויבע פיגור שװארגט זיך אנט־ ~־ן דעם פרימארגן־הימל. דאם שיםער״ שטארקם זיך ביז א שרענןלעבער פוריע. די איינ־ צ-־ע ליבט ברענט גאנץ שטארק און ראל״ ליגט איינגעהילט אין טאםנם. םידערהערט זיך א זשום פון א שראפנעל, וואס גייט איבער אין 5 ו י ז 7 / / ״ י? נ ן פארפלאנטערט? גער טעקסט פון ״דעם ביםעלע םינץ״ — איז דאם נישט ק״ן סתירה צו מיינע רייד, סיאיז נאר א דערגאנגונג, א פארבר״טערונג. דער *װייםער פלאנטער איז נאך א ״שרעקלעבערער״, סמש א קרי־ מינעלער. אין דער זעלבער ־טטעלע װייטער אביםל זאגט ד״ר י. צינבערג: ...״א. פרידקין האלט אבער דערביי פאר נויטיק אונטערצושטרייבן, אז דאם דאזיקע ליד ״איז אין דער באזונדערער אויסגאבע םונם ״גלגול״ שרעקלעך פארגר״זם און געקאלעטשעט: עם פעלן גאנווע זייטן״. די דאזיקע באהויפםונג פרידקינס איז לחלומין פאל׳ם: אין דעד באזונדערער אוים־ גאבע פונם ״גלגול״ (װארשע, 1896) זענען די באטרעפנדיקע סטראפן אויס דעם ״ביםעלע מינץ״ איבערגעדרוקט װארט ב יי װארט (קורםיוו פון ד״ר ׳. צינבערג) װי אין ״קול מבשר״, קײן איין פערז איז נישט פארפעלט״. דא איז די באשולדיקונג װירקלעך א שװערע, וו״ל דאם ה״םט אויסטראבטן בבױון פאלשע זאבן. איז לאמיר טאקע זען. אט.ליגט םאר מי.ר די באװנדערע אויסגאבע םון ״גלגול״ םון 1896, דאטע פון גענזאר 5־טן סעפםעמבער 1895, 74 זײטן קל״נער פארמאט מיט א בלאער הילע, איגגאנגן געפינטלט (עקזעמפלאר פון ״שטראשון־ ביבליאטעק״ אין ווילנע); א פאטאגראפיע פון שער־בלאט געפינט זיך אין די ״יידישע װערק פון א. ב. גאטלאבער פון א. פרידקין און ז. רייזען״ — און ווען םיר פרוװן פארגל״בן דעם טעקםם סון ״דעם ביםעלע מינץ״, וואס איז דארמן פארעפנטלעבט געװארן לגבי דעם זעלבן טעקסט פון ״קול־ מבשר״ זעען מיר, ווי ווייט עם איז דער טעקסט פון ״קול מבשר״ מיטן טעקסט פון דער באזונדערער אויסגאבע ױן ״גלגול״. דער טעקםט אין ״קול מבשר״: דער פאדראטשיק לעבט ווי א גרויסער האר. און זשאלעװעם נישט קיין געלט; א גאנגן טאג זידט דער סאמאװאר. ער מאבט ט״ פאר דעי גאנצער וועלט: עם שטעקם דרינען א גרויםע .קינץ, װי אזוי צו פאציאפען דאס ביםעלע מינץ ער זעצט זיך אויף דער דראשקע בר״ט, אנגעשפארט מיט דעם רוקן; די הענט פאדבאקאם, די םים צעשפר״ט■ און וו״זם דער װעלט זײנע גליקן. פאדראטן גו נעמען איז א גרויםע קינץ, אזא דאטעטשנע סומע — א ש״ן ביסל מינץ! דער באלעבאם אויף דער םטאנגיע גיט אויף בארנ געבראםנס םיט קאטלעםן; נאר ראם איז תמיד זיין גאנגע זאיג, װי באקוטט סען א זאלאג א פעטן: אן דעם קען מען נישט םאבן די קינץ. :ישטא קיין זאלאג, נישטא דאם ביםל טינץ האנ איך טאקןע (אן ענטםער רר. י. גינבערגן)*) אין ״ליט. בלעםער״ נומער 11 רעדם דר. י. גינבערג אין זײן אר־ טיק־ ״א. ב. גאטלאבערם ליםערארישע ירושה״ װעגן די פארשיידענע :ישט־פא־עפנטלעבטע און פארעפנטלעבםע טאנוסקריפטן, פראגמענטן און װא־יאנטן פון גאםלאבערם ירושה, װאם היםן זיך אויף ב״ דר. י. צױבע־ג, און זענען נישם אר״ן אין דער זאמלונג פון גאטלאבערם װע־ק פון א. פרידקין און ז. רייזען. איך וויל איגט גישט רעדן װעגן די װיבטיקםטע םיבות, פארוואם די אלע װערק זענען נישט אריין אין דעי דאזיקעד זאסלונג; איך װיל בלויז אויפמערקזאם מאבן אויף א פאר גינבע־גב באמערקונגען, װו ער באשולדיקט מיך אין אנמאבן א פלאנטער. אין דער שטעל, ווו ער רעדט וועגן ״רער גרויםער קינץ אדער דאב ביסעלע מינץ״, זאגם דר. י. גינבערג גײישן אנדערן אזוי: .דא א־ז אבער װידער א שטיקל פלאנטער, אבער שוין נישט מגד גאטלאבערן גופא, נייעיט מצד ז״ן ביאגראף, א פרידקין. אין זיין בוך ״גאםלאבעד אלן זיין עפאכע״ (זי 316) װייזט פרידקין אן, אז די סאםירע ״דאם :•בע־ע מינץ״ האם גאםלאבער אר״נגעגעבן אין דעם ״גלגול״, וואם ער ד,אט פאיעפנטלעבט אין דעם ״קול מבשר״, 187, נוסי 20. דאם איז אבעד :•שט אינגאנגן ריבםיק: אין ״גלגול״ איז איינגעפלאבטן בלויז א קלײ־ :ע־ ט״ל פון דער דאזיקער סאטירע (פון 48 סטראפן בלויז 17). אבער איז דאס םאקע א פלאנטער, ײען איך האב אויפגעדעקט, אז די באטירע ״דאם ביסעלע מינץ״, וואס גאטלאבער האט זי גערעבנם פאר פא־־אין, איז אין דער אמתן פאדאן, און זי געפינט זיך אין דעם טעקםט פון ״נלגול״? איז דאם טאקע א פלאנםער, ײאס איך האב זיך דער ערשטער א••• דעם אפגעשטעלם, און ביז מיר האט עם קיינער נישט באמערקם, אפילו :ישט י. גינבערנ, װאס ביי אים היט זיך גאטלאבערם ליטערא־ ־ישע ירושה? איך האב אויך אנגעװיזן אויף נאך אייניקע לידער, פון ד• . פע־ד־בלומען״, װאס גאטלאבער האט ז״ גערעבנט פאד פארלארן. א־ן דעי אמתן זענען זיי אין דער אלער אנרער פארם עיגעץ אריינ־ געגעל• און ז״ זענען פאראן. אלזא, אין װאס באשטייט דא דער פלאנ־ א״ך ד,אב דען געזאגט אויף די םטיאפן פון דעם ״ביםעלע מינץ״. אז :יאיז פון אן אנדעי ליד? אדעי איך האב גלאם אױיםגעזאגט א ווילדע '״ע־־. ל״קנט דען ד״ר י. גינבערג, אז די סםראפן אין דעם ״גלגול״ 'ד-עי פון דעם ,ביסעלע סינץ״? איך האב געזאגט, אז ״דאס ביםעלע בינץ״ דאט גאטלאבער ארײנגעגעבן אין דעם ״גלגול״ — איך האב געהאט -״ע ־עבט דעיגו, זו״ל פאר סיר איז ק״ן אנדער טעקסט נישט געװען ״י' פיל ק״ן אנדער טעקםם האב איך נישט געײוםט, און קיינער האט :ישס געיווסט, און אין עיגעץ האב איך נישם באגעגנט אפילו א שוואבן א"־ יעפ. בפרט האב איך געהאט א גרונט אנצונעמען אזוי, מהסת ד' לב־אפן. װאם זענען פארעפנטלעבם געװארן אין ״קול מבשר״ גיבן אן *״בשעפנדיק און באדאקטעריסטיש בילד פון די אמאליקע פאדראטשיקעס, -״ י יע־ בי״םן און פרייען לעבן, זייער באגױנג גו משפחה, גו װ״ב איז ־׳:־עי. און גו מענטשן, און זייער אופן אננעמען און אויספירן '1■געע־געסונגעז, — די דאזיקע סטראפן אילוםטרירן דאם גאנץ בולט. ״'■־־- אז ד״י ׳. גינבערג דערקלערט, אז ביי אים געפינם זיך דער גא" ) זע ״ליט. בלעםער״ נומ, 10 און 11,