Literarishe bleter · 1930-04-04 · 14 (4.4.1930) · p. Seite 263

?'םסר$ר שע ע?0■ 14;09;) ׳י דיס 263 בכלל א ״ױשב-אהל״ איז יעקב לעשצינםקי אין ״ראמאני׳עך נייבט קײן אפטער ארײננייער ער קומט אבער אהין יא םון מאא צו מאא צואיב אפרו ״בין סוניא אםוניא״• ײי אמאא יענער יצמדן אין בית־מדר׳ט, װאם פרעגט האאטן אין שטענדער ביי זיך, צװי׳טן איין בײכיקן און ערנםטן םפר און דעם אנדערן, אויך א נומער ״המניד״, כדי םון צײט צו צײט, בין םוניאאםוגיא, אויף אים זיך אביםל אפ־ רוע;, איז פאר •עקב אעשצינסקין ״דאם ראמאנײטע״ א מין ״המניד״ אזא אויף א ווייא אן ארטיקר פארן ״פארװערטם״ צוריב פרנםה און שיחת- חורין מיט באקאנטע און קארענן אין ״ראמאנישן״ אדער ערנײן־ װו אנדעחם צואיב ״אפװעקסרונג״, צוריב א־רו — דאם אר׳ו איז נאר א צוגאב צום עיקר, צו זיין טפעציערער און םפעציאריםטישער װיםנשאפטרעכער ארבעט — ״בראשית ברא״ — עקאנאםיקן — אים א כח, אז דער רעשצינםקישער ״אמאר״ איז נאך שמארק אויפ־ נעקײטרט מיט דעם רע׳שצינםקישן ״איצט״. דינגערעך האבן זיך נעביטן, די קײט איז אבער פארבריבן. װייכקייט, גוטמוטיקײט און הומאר זענען שכנים פון אײן אבםניא. — בײ רעשצינםקין, אזוי דוכט זיך אמאר, איז פאר זײ ארע אן אבםניא טאקע און נישט קײן אײנענע שטענדיקע דירה. הומאר, אזוי זיך א רײכטער, אן אפרו־הומאר איז רעשצינםקין ני׳שמ פרעמד. ער האט מער ריב צו הערן א װיץ, װי צו דערצײרן א װיץ, און ײאקע דערפאר, װאם זײן הומאר אױ, װי נעואנט, בעיקר אן אפרו־הומאר. א מין שיחה־קרה־פויזע ״בין מנחה רמעריב״, צװישן אײן הארבער רומדות־סוניא םיט דער אנדערער, איז קײן נפקא-מינא;ישט װענן װאס און מיט װעמען זיך צו װיצרען אין ״ראםאנישן״ קענט איר טרעפן רעשצינםקין זיך װיצרענדיק מיטן קערנער, װי מיט א קארענע. — ם פ ש ד י פ ט ז*) דער ײדישער דאקטאר און זײן ארגאנױאציע ״טאז״ מענן שטארץ זײן, װען מען נײט זײ משפטן פון דער פערםפעקטױו פון עבד, פזפפקא <1נ81 פון יארהונדערטער ער מעג אויך שטארצירן כיט די אימפאזאנטע שריפטן פון ערשטן דאקטוירים־צוזאמענפאר, נערופן דורכן ״טאז״. די ״שריפטן״ אנטפרעקן פון אײן זײט די נרויסע אויפטוען פון ״טאז״, פון דער צװײטער זײט זענען זײ א װענװײזער פאד דער ארבעט פון ״טאז״ נישט ברויז אויף די נאענטסטע יארן, נײערט אויח גאנצע דורות. םיאיז שװער צו שרייבן א רעצענזיע װעגן די שריםטן. װײר מען װײםט אר״ן נישט װענן װאס יא צו שר״בן און װאם אוים־ צוראזן, דו דערזעםט םאר זיך אן א שיעור פראברעמען, װערכע שטייען פאר רער ײדישער נעזערשאפט, אײן פראברעם װיכטיקער פארן צװייטן, — און דו פרענםט דיך, צי װערן מיר בײ אונזער טרויעריקן מצב, בײ דעם באיקאט מצד רער םרוכה אויפ ארע גע־ ביטן פון אונעזר רעבן און אויך אויפן געביט פון נעזונטהײט, זײן ביכורת צו דערפירן די דאזיקע אויפנאבן, װערכע דער עחטטער ראנד־צוזאמענפאר פון ײדישע דאקטוירים אין פוירן און, װי מיר דוכט, דער ער׳פטער יידישער דאקטוירים־צוזאמענפאר אין דער װערט, האט נעשטערט פאר זײנע מיטנרידער און פאר דער ײדישער געוערשאפט. די ארע פראנן, װאפ זענען נעשטאנען אויפן טאנ-ארדנוננ פין צוזאמענפאד, מראגן נישט ברויז אן אקאדעמישן כאראקטער, גאר האבן אויך א פראקטישע באדײטוננ. געמען מיר אזא אינטערע־ םאנט פראברעם, װאם םיהאט רעפערירט דער פארזיצער פון ״טאז״ ד״ר נ. רעװין: די דאר פון ראסן ־ פאקטאר און די גרעסערע װידערשטאנדספד־קייט פון יירן קענן טובערקוראז. ד״ר רעװין רע־ פערירט די ארע טעאריעם, װאם װיק דערקרערן די דאזיקע אינטע־ רעםאנטע דערש״נוננ, װאם די ײדן שטארבן װײניקער אויח טו־ בעדקוראז אײדער די קריםט;, הגם רײט םטאטיםטיק, אזוי װי ״דן זענען א שטאטישער ערעמענט, ווארט אייגנטרעך געדארפט זיין אנדערש. דר רעװין אנאריזירט רי פאדשײדענע טעאריעם, װאם עקזיסטירן װעגן דער פראנע, ווי, רמשר, די טעאריע פון כשרות, ד. ה״ אז די נרעםערע װידערשטאנדםפעיקײט דערקרערט זיך דער־ מיט, װאס בעת עסן כשר פרײש װערט עם מערער נעדײניקט און, ממירא, קומט זערמן פאר דאם אנשטעקן זיך מיט באקצירן פון טיבערקוראז,- װײטער די עקאנאמישע טעאריע, װאם מאכט עם אפהענניק פון בעסערע און ערנערע עקאנאמישע באדיננונגען דר רעװין דעררערט דאפ רעטעניש מיט אגדערע א״גנשאפטן פון ײדן: מיט רער פארב פון הויט ןביי ײדן זענען פאראן דער רוב שװארצהויטיקע, נישט מער, ײי 15 פראצ. איז רא מיט א װייםן פניםן, דער פארב פון די אויגן, םון די האר און מיט דער אייין־ דיאטעזע. ד ד.?. ב?1ם/װ?)ישע אינטעדעםאנ בעת םיר ברעמערן די ״שריםטן פון דעם ערשטן ײדישן ־אקטוירים־צוזאמענפאר״, שװימען ארויס רעױנות פון די אמאריקע צייטן. םישװיםט ארויך די פראנע, װאם פאר א רארע עס שפירד ־עד ײדישער דאקטאר אין הײנטיקן יידישן רעבן אין פאחנרײך מיט ־־ אמאריקע צייטן. מעדיצין איז נעװען א נעביט, ײאם איז כמעמ נעײען מאנא־ פאריזירט רורך ײדן. ײדישע דאקטוירים זענען נעװען די אײנציקע •וערטרעכע אינטערינענץ. סײ צוריב ז״ער פראםעסיע, װאם מיר־ ־ערט די ריידן םון דער מענטשהײט, םײ צוריב זײער ארנעמײנער ב־רדוננ, האט מען די דאקטוירים אפנעגעבן נרוים כבוד, זײ פרענן אפט פארנעמען װיכטיקע אמטן אין די קהרות. באט״ריקן זיך אין ־ערענאציעס צו רער מרוכה ארער צו אנרערע פערואנען. די ײדישע קהרות אין די אמאריקע צײטן האבן נעזארנט פאר דער נעזונטהײט פון דער ײדישער באפערקערוננ. אין אמא- ר־קן פוירן האט יעדע נרעםערע קהרה נעהאט אירע דאקטוירים, ־ואם האבן באקומען א שטענדיקע פענםיע פון דער קהרה און דער- פאר נעװען םארפריבטעט צו הײרן ארעמע קראנקע. נרעםערע קהרות האבן נעהאט אײנענע אפטײקן, װעאכע םרענן באזארגן ארעמע קראנקע מיט אומזיסטע רפואות. אין די שפיטעאער פון די נ־עסערע קהרות האבן נעפונען א הײר-ארט די ראויקע, װאם האבן ז*ך נישט נעקענט הײרן בײ זיך אין דער עננער הײם. דאס ײדישע רעבן אין אמאריקע צײטן האמ נעהאט א םך שאטן-זײמן. א קריקע קהרה־ר״מ האט בארעבאטעװעט מיט די 'הי׳השע נערטער אן ק״ן שום קאנטראר. דורך א קונציקער װאר- א־ד־נאציע האט זיך אין משך פון ראננעי יארהונדערטער נישט נעב־טן דער מימנרידער־צוזאמענשטער פון דער קהרה־פארװארטוננ ־• נאנצע שװערע שט״ערן־ראםט איז נערעגן אוױי די פרײצעם פון פא־חושכטן, פשוטן ייר די זארנ פאר קראנקע איו נעװען אײנער פ•; די ריכטיקע זײטן פון דער דאזיקער אמאריקער אויטאנאמיע און איצט, װען מיר גיבן א קוק אויפן יידישן דאקטאר פון דער ־־בטארישער פערספעקטױו, װען מיר פארנרײכן די ארבעט םון "־'שן כרר אויפן נעביט םון היגיענע און םאציארער פארזארנוננ פ•; אמאר און הײנט, מװ מיט םרײד אונטערנעשטראכן װערן ארם א פאזיטױוע דערשיינוננ די נעזערשאםטרעכע פאראינטערעםירוננ פ״ דעם יידישן דאקטוידים־כרר, פון דער נרענצנדער אמאניזאציע פ־ן ״דישן דאקטאר, פון דעם ״מאז״. *) שריפםן פון ערידםו ראנחדאקטוידים־צוזאםענפאר פון ״םאז״ י-עיעלהואפם גו פאדהיםן דאם געזונט עון דער ״דיינןער נעזעליגאפם אין ־•"1ן) דעם 24—25־םן יוני 1028. אונטער דער רעדאקציע פון דר. ־ װולמאן, ודארשע, 1020, ארויסגעגעבן דורך דער דענטראלע פון =אי" אין װאחטע, 242 ז״*ן.