Literarishe bleter · 1930-04-04 · 14 (4.4.1930) · p. Seite 262

?■'ססר&רי&ס בלסםסר כיס, 14 י309) זײס 262 * ,ראמאנישז?ואפע• פראפ'7ן פ*ן ײדישזז שריפםשםזזלזזר יאי/ בעד?י■/ זעאטן פאראײניקט אין אײן פערזאז, — שטײט ער נישט אפ םון פיא בעפערע דײט׳פע עקאנאמיםטן, די לעצטע רעבענען זיך סיט זײנע ארבעטן. װער האט עס נעזאנט, אז אויטאדידאקטי׳טקײט, אז דאם בויען אויח בעילןר־אינטואיציע פוז נאר פארפירן, אז אונזער אלטע ײדישלעכע אײנ׳שטע?ונג: ״חריפות קודם?בקיאות״ איז א?ויטער־ פאל׳טער װענ׳>׳ — יעקב אע׳פצינסקי איז ז־ער פראטעסט קענן אט די הנחזת. אנגעהויבן אאס אויטאדידאקט, באװאפנט מיט בעיקר אינטו- איציע, מיט חריפות און געקומען ׳פפעמער־שוין אויך צו דער נויטי־ קער ספעציאליזאציע און בקיאותי יא, אין אײנם איז יעקב לעשצינסקי אפ׳טר יא נלײך צום פםיכאלאנישן טיפ פון דײטשן װיםנשאפטלער•. ער איז איננאנצן פארשלוננען מיט זײן נעביט, ער האט מיט אנדערע נעביטן װײניק צו טון. כיהאב נאך קײנמאל נישט געהערט יעקב לעשצינסקין נעבן אן אלנעמײנע אפשאצוננ ווענן ציטעראטוד, למשל, אויב ער שרײבט און רערט שוין יא װענן ײדישער ליטעראטור, איז, װידער אמאל, נאר פון שטאנדפונקט פון זײן נעביט: עקאנאמישע פארהעלטנישן פון ײדישן לעבן און םאציאלער באדן בײ רעם אדער יענעם ײדישן שרייבער בײ יעקב לעשצינסקין איז ״בראשית ברא — עקאנאמיק״. אזוי װײניק זענען זײ בײ אונז די, װעלכע האבן זיך אפנעזאנט פון דעם אלט־ײרישלעכן, ז״דעשן ״הכל ױרעים״, פון דעם ספעציפיש- יידישן ״מושלם״-טיפ, װאם אומעטום ״האט ער״ װאם צו זאנן, — אזוי װײניק זענען זײ בײ אונז די, װאם זענען אװעק און נעפונען ז״ער תיקון אין אמתער םפעציאליזאציע — יעקב לעשצינםקי איז א״נער פון זײ. יעקב לעשצינםקיס םפעציאליזאציע איז אבער נישט כלו- אינטעלעקטואליםטיש, נאר אין א נאנץ-בארײטנדיקער מאם — עמאציאנאליזירט — יעקב לעשצינםקי דער אביעקטױוער װיםנשאפטלער איז נל״כ- צ״טיק אויך א שטימונגס-מענטש, םוביעקטױויזם שפילט א ראליאין זײן אביעקטױו-װיסנשאפטלעכער ארבעט, אנגעהויבן אלס פעםימיסט, אלם באנרינדער פון ״נלות-פאר- נ״נוננ״, מיט ציפער-ראױת צו דער יידישער ״נישט-פראלעטאריזא- ציע״ און מיט שטעלן אין צענטר די נויטיקײט אין טעדיטאריאליזם ןזײן ״ײדישער ארבעטער אין רוםלאנד״ און זײן נאנצע ם. ם.-שע טעטיקײט בכללז אוז איצט — איצט האלט ער שוין בײ אן אפטי- מיםטישן קורס, איצט װערט ער כםדר אלץ מער און מער ״באיאער פון נלות״, איצט דערװײזט ער אין אלע זײנע ארבעטן, אז דער אמאליקער ״שד״ ךפון ״נישט-פראלעטאריזאציע״ וכדומהן איז נאר ני׳טט אזוי שרעקלעך, און אז די אמאליקע ״מזוזה״ קעגן אט דעם ״שד״ (טעריטאריאליזםן איז לאו-דוקא ײיסנשאפטלעכע ײאנ און באנרינדעטקײט — זײ זענען דא םײ אין זײנע אלטע און םײ אין זײנע איצטיקע ארבעטן און באהויפטונגען. אבער די אביעקטױוע באהויפטוננען נופא זענען איצט װי אמאל נישט אז םוביעקטיײיםטישער באהויכוננ. און דאם נעמט זיך פון טעמפעראמענט, פון עמאציאנעלן אימפעט, װאם לעשצינםקי דער ײיםנשאפטלער פארמאנט• טעמפעראמענט, אימפעט, אקטיװיטעט, — אבער מער צום אלגעמײנעם, צו ״ײעלט-אנשויאוננם״-פראנן, צום הויפט-שליאך, און נישט צו פדמים, נישט קאנקרעטע װענן-שטענן און עננ-פארט״- אישע קאנםעקװענצן, װאם פירן פון הויפט-שליאך און אז איר הערט לעשצינםקין רעדן װעגן ״אלװעלטלעכקײט פון דער יידישער נאציע״ — א נרונט-פרינציפ, נישט קיין נעענ־ רערטער, פון אלע זײנע ארבעטן, פון אלע זײנע יארן, װען איר זעט זײן פארמ״דיקן די ״אײנהײטם-אינטערעםן פון יידישער קולטור אין נאר-דער-װעלט״, פארשטײט איר ערשט, אז אינערץ האט אויך אויןי דר. ישרא7 רזבין / בזזרלץ בײ די טישלעך פוז יעקב לעשצינסקי אונזער בערלינער גרופע יידישע שריפטשטעלער, װי קליין זי א־ז, איז ניישט קײן אײנהײטרעכע: לויט רעד ״נענערעלער- ליניע״ אירער, אזוי צו זאנן, טײלט זי זיך אויף צװײ הויפט-נרופעם: די גדעסערע באשט״ט פון זשורנאליסטן, פון ״חײ-שעהניקעם״, פון רי, װאפ זענען מובל אין זײער כסדר-אפענעם און נרײטן טינט- פאם די אקטועלע טאנ-געשעענישן, טובל אויף—ניך, נאר די האר אײנצונעצן און אן באזונדערע, װײטערע כונות דערבײ, און די אנ- רערע נרופע, די קלענערע — באשטײט פון װיסנשאפטלעך די לאנע פון די ערשטע אין בערלין (ײי נעװיס אויך אין די איבעריקע מערב-אײראפעישע הױפט-שטעט) איז א םיל-פיל בע- םערע, װי די לאנע פון די צװײטע. בערלין איז טאקע נישט נאר א הויפט-שטאט פון דער דײטשער מלוכה, נאר אויך פון דער ״זי- בעטער מלוכה״, פון דער ״װעלט-פרעםע״, — לנבי איר מוסטער- האפטער און װונדערלעכער זשורנאליםטישער נרוים-פראדוקציע מוזן זיך אמאל נעװיסע אונזערע קאלענן פון אונזער א״נענעך הײמי- שער קלײן-פראדוקציע דערםילן װי לערנײננלעך פאר רעם ״צעך״- מ״סטעך זײ מוזן זיך אמאל דערפילן, װי אין פאלקם-ליד װערט געזאנט: ״טפל און שפל אין זײערע פאנמאפל״, אבער זשורנאליס- טיק בכלל איז א נעביט, װו מען קען ניכער כא פן דעם שנימ, און װער רעדט נאך אז מען האט פעיקײטן ו און צװישן אונזערע בערלינער קאלענן זענען דא פעיקע זשורנאליסטן), איז נעװיס נישט אזוי שװער ארײנצונײן אין אלגעמײנעם געלויך זיין אבער א ײדישער וויםנשאפטלער אין בערלין, אין דייטש- לאנך — און װער רעדט נאך מיט א הײמישעך אויטאדידאקטישעד צונרײטוננ, — דארטן, װו די עקםמים׳עס פון נרויםער װיםנשאפט- לער-םעפציאליזאציע רוישן און יאנן מיט דער גאנצער קראפט — דאם איז פא־ די געצײלטע ײדישע װיםנשאפטלער א ביז-נאר שװע- דער ענין. נוט, װאם מען איז אין װיםנשאפטלעכן צענטר און װאם מען קען אלץ נעמען צו דער ארבעט פון ערשטן מקוך שלעכט איז אבײר די נאטירלעכע אראפנעפאלנקײט פאר די ארטיקע װיםנשאפט- לעך דאס שטענדיקע פילן-זיך נישטיק און נעבעכדיק לגבי די לעצטע... ״טרײבן װיםנשאפט״ הײםמ עם בײ זײ, די דײט׳םן, די בא- שעפטיקונג מים װיםנשאפטלעכער ארבעט. איז אבער טאקע נישט נלײך װי אזוי און מיט װאם ״מען טר״בט״ אט די װיסנשאפט. מיט א גרויםן, פיל-קרעפטיקן מאטאר אדער — װי אין אונזער ליבן היימישן קל״נשטעטל טרײבט א פאםטוכל זיין משערעדע — מיט א קלײן אויסנעשנימן לאזע פון ערשטן בעםטן פעלד-בוים. עם איז א װעזנטלעכער אונטערשײך צי ״טרײבט מען״ מיט םפעציאליזא- ציע ארער מיט לויטער ײדישלעכער אינטואיציע״• יעקב לעשצינםקי איז דער אויסנאם, דער נוטעך נליקלעבער אויסנאם פון פיל פון די קאלעגן •,׳■נע. ער איז אייף דער גרויםער ד״טשער םפעציאליםטישער װיםנ׳עאפטלעכער פאבריק כמעט שטענדיק װי א נלייכער צװישן גל״כע, ער צײכנט זיך אפילו אמאל אוים פון געװיםע דורכשניטלעכע און איבערדורכשניטלעכע עקאנא- מיםטן מיט א ״שבמו ומעלה״. װאם איז? עי פאדמאנט טעמפעיאמענט, א זאך ײאם דײטשע װיםנ- שאפטלער בכלל און עקאנאמיסטן, על-פי רוב טרוקענע ציפער-מ״ם- טעך בפרט פארמאגן נישט. יעקב לעשצינסקי רעדט ײענן אין — תוך טרוקענע עקאנא- מישע ענינים — און װען דען רעדט ער ײענן עפעם אנדערש. נישט ײעגן אט די ענינים? — מיט ברען, מיט סוביעקטיװ-פארפלאמטער איבערצ״נונגם-קראפט, — יעקב לעשצינסקי דעקלאמירט עקאנאמיק. ראם הײםט אבער בשום אופן נישט, אז ז״ן װיסנשאפטלעכער ארבעט פעלט ײאנ, באגרינדעטקייט. ם״ לגבי בקיאות און סײ לגבי הריפות, — בײ דייטשע װיםנשאפטלער זענען אט די ב״דע זאכן