Literarishe bleter · 1930-04-04 · 14 (4.4.1930) · p. Seite 263

₪^₪₪9₪₪₪/₪₪₪₪₪^₪₪ זײס 263 בכאא א ״ױשב-אהא״ איז יעקב צעשצינסקי אין ״ראםאניש;״ נישט קײן אפטער ארײננייער ער קומט אבער אהין יא פון נואא צו דאא צואיב אפרו ״בין סוניא אסוניאי" ײי אפי#*א יענער אטדן אין בית־מדחט, װאס פאעגט האאטן אין ׳טטענדער בײ זיך, צװי׳טן אײן בײכיקן און ערנסטן םפר און דעם אנדערן, אויך א נוםער ״הםגיד״, כדי פון צײט צו צייט, בין םוניא אסוניא, אויף אים זיך אביםא אפ־ רוען, איז פאר יעקב אעשצינםקין ״דאס ראםאנישע״ א םין ״המניד״ אזא אויף א װײא. אן ארטיקא פארן ״פארװערטס״ צואיב פרנסה און שיחת- הואין םיט באקאנטע און קאאענן אין ״ראםאנישן״ אדער ערנייז־ וײ אנדעחט צואיב ״אפװעקסאוננ״, צואיב אפרו — דאס אאץ איז :אר א צוגאב צום עיקר, צו זײן ספעציעאער און םפעציאאיםטי׳טער ,װיסגיםאפטאעכער ארבעט — ״בראשית ברא״ — עקאנאםיקן —?יס^די&ד?וע *1זעסער נזם. 14 (09;) ¥ א־ם א בח. אז דער אעשצינםקישער ״אםאא״ איז נאך שטארק אויפ־ נעקײטאט םיט דעם אעשצינסקישן ״איצט״. ריננעאעך האבן זיך נעביטן, די קײט איז אבער םארבאיבן. װײכקײט, נוטםוטיקײט און הוםאר זענען שכנים פון אײן אבםניא. — בײ אעשצינסקין, אזוי דובט זיך אםאא, איז פאר זײ אאע אן אכסניא טאקע און נישט קײן אײנענע שטענדיקע דירה. קוסאר, אזוי זיך א אייכמער, אן אפרו־הוםאר איז אעשצינםקין נישמ פרעםד ער האט םער איב צו הערן א ײיץ, װי צו דערצײאן א ײיץ. און ײאקע דערפאר, װאם זיין הוכיאר איז, װי נעזאנט, בעיקר אן אפרו־הוטאר, א מין שיחה־קאה־פויזע ״בין םנחה אמעריב״, צװישן אײן הארבער אוםדות־םוניא םיט דער אנדערער, איז ק״ן נפקא־םינא נישט װענן װאם און םיט װעםען זיך צו װיצאען. אין ״ראםאנישן״ קענמ איר טרעפן אעשצינםקין זיך װיצאענדיק םיטן קעאנער, װי ם־ט א קאאענע. — ס ע ש ד י פ ם ז*> דער ײדישער דאקטאר און זיין ארנאניזאציע ״טאז״ םענן שטאאץ זיין, װען םען נײט זײ םיםפטן פון דער פערספעקטיײ פון עבר, פןםפקא כ1ז51 פון יארהונדערטער ער םענ אויך ׳םטאאצירן םימ די איםפאזאנטע שריפטן פון ערשטן דאקטוירים־צוזאםענפאר, נערופן דורכן ״טאז״. די ״•םריפטן״ אנטפאעקן פון אײן זײט די נרויסע אויפטוען פון ״טאז״, פון דער צװייטער זייט זענען זיי א ווענװײזער פאר דער ארבעט פון ״טאז״ נייםט יאויז אויה די נאענטסטע יארן, נ״ערט אויף נאנצע דורות. סיאיז שװער צו שרײבן א רעצענזיע ײעגן די שריפטן. װײא םען װ״םט אאײן נישט ײענן ײאם יא צו שרײבן און װאם אוים־ צואאזן, רו דערזעםט פאר זיך או א שיעור פראבאעמען, װעאכע שטײען פאר דער ײדייםער געזעאיםאפט, אײן פראבאעם װיכטיקער פארן צװײטן, — און דו פרענסט דיך, צי װעאן םיר בײ אונזער טרויעריקן םצב. ב״ דעם באיקאט םצד דער מאוכה אויף אאע נע־ ביטי םון אונעזר אעבן און אויך אויפן נעביט פון נעזונטהײט, זײן ביכואת צו דערפיאן די דאזיקע אויפנאבן, װעאכע דער עחםטער אאנד־צוזאםענפאר פון ײדישע דאקטוירים אין פויאן אוז, װי פיר דוכט, דער עריםטער ײדישער דאקטוירים־צוזאםענפאר אין דער װעאט, האט געיםטעאט פאד ז״נע םיטגאידער און פאר דער ײדישער נעזעא״םאפט. די אאע פראנ;, װאס דענען נעיםטאנען אויפן טאנ־ארדנוננ פון צוזאםענםאד, טראגן ני׳םט באויז אן אקאדעמישן כאראקטער, נאר האבן אויך א פראקטייםע באדײטוננ נעמען םיר אזא אינטערע־ סאנט פראבאעם, ײאס סיהאט רעפערירט דער פארזיצער פון ״טאז״ ד״ר ג. אעװין: די ראא פון ראסן ־ פאקטאר און די נרעסערע װידערשטאנרםפדיקייט פון ײדן קעגן טובערקואאז. ד״ר אעװין רע־ פערירט די אאע טעאריעס, װאם װיאן דערקאערן די דאזיקע אינטע־ ו־עסאנטע דעישיינונג, װאס די ײדן יםטארבן װייניקער אויף טו־ בערקואאז א״דער די קר־סמ;, הגם אויט םטאטיםטיק, אזוי װי ײדן זענען א שטאטייסער עאעםענט, װאאט א״ננטאעך געדארפט זײן אנדערש. דר אעװין אנאאיזירט די פארשײדענע טעאריעם, ײאס עקזיםטירן ותגן דעד פדאנע, װי, אםשא, די טעאריע פון כשרות, ד ה״ אז די נדעסערע װידערשטאנדםפעיקײט דערקאערט זיך דער־ םיט, 'װאם בעת עסן כשר פא״׳ם װערט עס םערער נערײניקט און, םםיאא, קוםט זעאטן פאר דאס אנשטעקן זיך םיט באקציאן פון טובערקואאז,• װײטער די עקאנאם״םע טעאריע. װאס םאכט עם אפהענניק פון בעםערע אץ ערנערע עקאנאםייםע באדיננוננען. דר אעװין דעראערט דאם רעטעניים םיט אנדערע אײנניםאפטן פון ײר;: םיט דער פארב פון הויט ןב״ ײדן זענען פאראן דער רוב ׳םװארצהויטיקע, נייםט םער, װי הז פראצ איז דא םיט א װייםן פניםן, דער פארב פון די אוינן, םון רי האר און םיט דער אורין־ דיאטעזע. דד.?. נ? ז ס / ע ן י ע ע איגטעדעסאנ בעת מיר באעמערן די ״שריפטן פון דעם עחםטן ײדישן ־אקטוירים־צוזאםענפאד״, שווימען ארוים רעױנות פון רי אםאאיקע צײט;. סישװיםט ארויף די פראנע, װאס פאר א ראאע עם שפיאד ־ער ײדישער דאקטאר אין ה״נטיקן ײדישן אעבן אין פארנאײך מיט די אםאאיקע צײטן םעריצין איז נעװען א נעביט, װאם איז כםעט נעװען םאנא- פאאיזירט דורך ײדן. ײדישע דאקטוירים זענען געװען די אײנציקע װעאטאעכע אינטעאינענץ. םײ צואיב זײער פראפעסיע, װאס םיא־ ־ערט די אײדן פון דער םענטשהײט, םײ צואיב זײער אאנעםײנער ב־אדוננ, האט םען די דאקטוירים אפנענעבן נרוים כבוד, זײ פאעגן אפט פארנעםען װיכטיקע אםטן אין רי קהאות, באטײאיקן זיך אין -!ייענאציעס צו דער מאוכה אדער צו אנדערע פערזאנען. די ײדי׳םע קהאות אין די אםאאיקע צײטן האבן נעזארנט עאד דער נעזונטהײט פון דער ײדישער באפעאקערוננ אין אםא־ ייקן פויאן האט יעדע נרעםערע קהאה נעהאט אירע דאקטוירים, ״אס האבן באקוםען א שטענדיקע פענםיע פון דער קהאה און דער־ פאר געװען פארפאיכטעט צו ה״אן ארעםע קראנקע. נרעםערע קוזאות האבן נעהאט א״נענע אפטײקן, װעאכע פאענן באזארנן אי־עםע קראנקע מיט אוםזיםטע רפואות. אין די שפיטעאער פון די נ־עסערע קהאות האבן נעפונען א הײא־ארט די דאזיקע, װאס האבן זיך ני״םט נעקענט הייאן ב״ זיך אין דער ענגער הײם. דאם ײרישע אעבן אין אמאאיקע צײטן האט נעהאט א םך שאטן־זײטן. א קאיקע קהאה-א״ט האט באאעבאטעװעט םיט די יהאהשע נעאטער אן ק״ן יםוס קאנטראא. דורך א קונציקער װאא- א־דינאציע האט זיך אין םשך פון אאננעי יארהונדערטער נישט נעביטן דעד םיטנאידער־צוזאמענשטעא םון דער קהאה־פארװאאטוננ ־• נאנצע שװערע שטייערן־אאםט איז נעאענן אויף די פאײצעם פון פאדהושכטן. פשוטן ייד די זארנ םאר קראנקע איז נעװען אײנער פין די איכטיקע זײטן פון דער דאזיקער אםאאיקער אויטאנאםיע און איצט, װען םיר ניבן א קוק אויפן ײדישן דאקטאר פון דער ־׳סטארישער פערםפעקטױו, װען םיר פארנאײכן די ארבעט םון ״־ישן כאא אויפן נעביט פון היניענע און סאציאאער פארזארנוננ פין אמאא און היינמ, מװ םיט פרייד אונטערנעשטראבן װערן אאם א פאזיטױוע דערשײנוננ די נעזעא׳םאפטאעכע פאראינטערעםירונג פון דעם ״דישן דאקטוירים־כאא, פון דער נאענצנדער ארנאניזאציע פ־ן ״דישן דאקטאר, פון דעם ״טאז״. *) '•םריפםן פון עי־םז אאנחדאקטוירים־גוזאסענפאי פון ״םאז״ י-עלערעואפם גו פארהיםן דאם געזונט פון דער ״דישער געזעלםאפם אין £"אן) דעם 24—25־םן יוני 1028. אונפער דער רעדאקייע פון ײ• ־ ױואסאן, וואר־םע. 1020, ארויסגעגעבן דורך דער גענםראאע פון -יאזי' אין װארשע, 242 זייטן.