Literarishe bleter · 1930-04-04 · 14 (4.4.1930) · p. Seite 262

?יסעדיאדי׳שע;נ?עעעד נ*ס, 14 <309);ייס 262 ,דאמאנישו?ןאפע״ פראפר7ן פ?/ ײדי׳סע ישדיעס׳שסע?עד יאי/ בעד?י■/ זעאטן םאראײניקט אין אײן פעריאן, — שטײט ער ני׳פט אפ פון פיא בעסערע דײטשע ׳עיואנאטיסטן. די יצעצטע רעכענען זיך מיט זײנע אדבעטן. װער האט עם נעזזןונט, אז אוימאדידאקטי׳סק״ט, אז דאס בויען אויף בעיקר־אינטואיציע טוז נאר פארפירן, אז אונזער אלטע ײדי׳שלעכע אײנשטעאוננ: ״חריפות קודס ינבקיאות״ איז א אויטער־ פאצ׳שער װעג? — יעקב צעשצינסקי איז 1ער פראטעסט קענן אט די הנחות. אננעהויבן אלם אױטארידאקט, באװאפנט םיט בעיקר אינטו־ איציע, מיט חריפות און נעקומען שפעטער־שוין אויך צו רער נויטי־ קער םפעציאציזאציע און בקיאות־ יא, אין אײנם איז יעקב צעשצינםקי אפ׳ער יא נצײך צום פסיכאלאני׳שן טיפ פון דײטשן װיםנשאפטצער: ער איז איננאנצן פאר׳טאונגען מיט זײן נעביט, ער האט מיט אנדערע געביטן הייניק צו טון. כיהאב נאך קײנמאצ נישט נעהערט יעקב צעשצינסקין נעבן אז אצנעמיינע אפשאצוננ װענן ציטעראטור, צמשצ, אויב ער שרײבט און רעדט שוין יא װענן ײדישער ציטעראטור, איז, װידער אמאל, נאר פון שטאנדפונקט פון זיין געביט: עקאנאמישע פארהעצטנישן פון ײדישן צעבן און םאציאצער באדן בײ דעם אדער יענעם ײדישן שרייבער. בײ יעפב צעשצינסקין איז ״בראשית ברא — עקאנאםיק״ אזוי װײניק זענען זײ בײ אונז די, װעצכע האבן זיך אפנעזאנט פון דעם אצט־ײדישצעבן, זיידעשן ״הכצ ױדעים״, פון דעם םפעציפיש־ ײדישן ״מושצס״-טיפ, װאם אומעטום ״האט ער״ װאס צו זאנן, — אזוי װײניק זענען זײ בײ אונז רי, װאם דענען אװעק און נעםונען זײער תיקון אין אמתער ספעציאאיזאציע — יעקב צעשצינסקי איז אײנער פון זײ יעקב אעשצינםקים ספעציאציזאציע איז אבער נישט כלו־ אינטעאעקטואאיסטיש, נאר אין א נאנץ־באדײטנדיקער מאם — עמאציאנאאיזירט — יעקב אעשצינםקי דער אביעקטױוער װיםנשאפטאער איז נאײכ־ צײטיק אויך א שטימוננם-מענטש, םוביעקטױויזם שפיאט א ראא־אין ז״ן אביעקטױו-װיםנשאפמאעכער ארבעט אננעהויבן אאס פעםימיסט, אאם באנרינדער פון ״נאות־פאר־ נײגונג״, מיט ציפער-ראױת צו דער ײדישער ״נישט־פראאעמאריזא- ציע״ און מיט שטעאן אין צענטר די נויטיקײט אין טעריטאריאאיזם (זײן ״ײדייעער ארבעטער אין רוםאאנד״ און זײן גאנצע ם. ס־שע טעטיקײט בכאא) און איצט — איצט האאט ער שוין בײ אן אפטי־ מיםטישן קורס. איצט װערט ער בסדר אאץ מער און מער ״באיאער פון גאות״, איצט דערװײזט ער אין אאע זײנע ארבעטן, אז דער אמאאיקער ״שד״ ופון ״נישט-פראאעטאריזאציע״ וכדומה) איז נאר נישט אזוי שרעקאעך, און אז די אמאאיקע ״מזוזה״ קענן אט דעם ״שד״ וטעריטאריאאיזם) איז אאו־דוקא ײיסנשאפטאעכע װאנ און באנדינדעטפײט — זײ זענען דא םײ אין ז״נע אאטע און םײ אין זײנע איצטיפע ארבעטן און באהויפטונגען, אבער די אביעקמױוע באהויפטוננען נופא זענען איצט ײי אמאא נישט אן סוביעקטיײיםטישער באהויכוננ. און דאם נעמט זיך פון טעמפעראמענט. פון עמאציאנעאן אימפעט, װאס אעשצינםקי דער װיםנשאםטאעד פארמאגט־ טעמפעראמענט. אימפעט, אקטױױטעט, — אבער מער צום אאנעמײנעם, צו ״ײעאט־אנשויאוננם״־פראנן, צום הויפט־שאיאך, און נישט צו פרטים, נישט קאנקרעטע ײעגן-שטעגן און עננ־פארטײ־ אישע קאנםעקװענצן, ײאם פירן פון הויפט־שאיאך. און אז איד הערט אעשצינםקין דעדן װענן ״אאײעאסאעכק״ט פון דער ײדישער נאציע״ — א גרונט-פרינציפ, נישט קײן נעענ־ דערטער, םון אאע זײנע ארבעטן, פון אאע זײנע יארן, װען איר זעט זײן פארטײדיקן די ״אײנהײטם־אינטערעםן פון ״דישער קואטור אין נאר־דער־װעאט״, פארשטײט איר ערשט, אז אינערץ האט אויך אויף דד. ״סדז*? ר*בץ / בטרלץ בײ די טישלעך פוז יעקב לעשצינסקי אונוער בעראינער גרופע ײרישע שריפטשטעאער, װי קא״ן זי איז, איז נישט קיין אײנהײטאעכע: אויט דער ״נענערעאער־ איניע״ אירער, אזוי צו זאנ;, טײאט זי זיך אויף צװ״ הויפט־גרופעם: די נרעסערע באשטײט פון זשורנאאיםטן, פון ״חײ־שעהניקעס״, פון די, װאפ זענען טובא אין זײער כםרר־אפענעם און נרײטן טינט־ פאם די אקטועאע טאנ־נעשעענישן, טובא אויך—ניך, נאר די האר א־ינצונעצן און אן באזונדערע, װײטערע כונות דערבײ, און די אנ־ דערע נרופע, די קאענערע — באשטײט פון װיםנשאפטאער די אאגע פון די ערשטע אין בעראין (װי נעוױם אויך אין די איבעריקע מערב־אײראפעישע הויפט־שטעט) איז א פיא־פיא כע־ סערע, װי די אאנע פון די צװײמע. בעראין איז טאקע נישט נאר א הױפט־שטאט פון דער דײטשער מאוכה, נאר אויך פון דער ״זי־ בעטער מאוכה״, פון דער ״װעאט-פרעסע״, — אנבי איר מוםטער- האפטער אין װונדעראעכער זשורנאא־סטישער נרויס־פראדוקציע מוזן זיך אמאא געװיםע אונזערע קאאעגן םון אונזער אײגענער, ה״מי־ שער קאײן-־דאדוקציע רערפיאן װי אערנײנגאעך פאר דעם ״צעך״- מ״סטער. זײ מוזן זיך אמאא דערפיאן, װי אין פאאקם־איד ווערט נעזאנט: ״טפא און שפא אין זײערע פאנטאפא״, אבער זשורנאאיס־ טיק בכאא איז א נעביט, װו מען קען נ י כ ע ר כ א פן רעםשניט, און װער רעדט נאך, אז מען האט פעיקײטן (און צװישן אונזערע בעראינער קאאענן זענען דא פעיקע זשורנאאיסט;), איז נעװיס נישט אזוי שװער ארײנצוגײן אין אאגעמײנעם נעאויר. ז״ן אבער א ײדישער װיםנשאפטאער אין בעראין, אין דײטש- אאנד. — און װער רעדט נאך: מיט א הײמישער, אויטאדיראקטישער צונרײטוננ, — רארטן, װו די עקסמיסיעס פון גרויסער װיסנשאפט- אער־סעפציאאױאציע רוישן און יאנן מיט דער גאנצער קראפט — דאם איז פאר די נעצײאטע ײדישע װיסנשאפטאער א ביז־נאר שװע־ רער עניז. נומ, װאם מען איז אין װיסנשאפטאעכן צענמר און װאפ מען קען אאץ נעמען צו דער ארבעט פון ערשסן מקור. שאעכט איז אבער די נאטיראעכע אראפגעםאאנקײט פאר די ארטיקע װיםנשאפט־ אער, דאם שטענדיקע פיאן־זיך נישטיק און נעבעכדיק אנבי די אעצטע... ״טרײבן װיפנשאפט״ הייםט עם בײ זיי, די דייטשן, די בא- שעפטיקונג מיט װיסנשאפטאעכער ארבעט. איז אבער טאקע נישט גאײך, װי אזוי און מיט װאם ״מען טרײבט״ אט די װיםנשאפט. מיט א נרויםן, פיא־קדעפטיקן מאטאר אדעד — װי אין אונזער איבן היימישן קאײנשטעטא טר״בט א פאםטוכא זיין משערעדע — מיט א קאײן אויכנעשניטן אאזע פון ערשטן בעםטן פעאד-בוים. עם איז א װעזנטאעכער אונטערשײד, צי ״טרײבט מען״ מיט ספעציאאיזא־ ציע אדער מיט אויטער יידישאעכער אינטואיציע.,־ יעקב אעשצינםקי איז דער אויםנאם, דער נוטער, נאיקאעכער אויסנאם פון פיא פון די קאאענן זיינע, ער איז אויס דער נרויםער ד״טשער םפעציאאיפטישער װיסמעאפטאעכעד פאבריק כמעט שטענדיק װי א נאײכער צװישן נאײכע, ער צײכנט זיך אפיאו אמאא אוים פון געװיםע דורכשניטאעכע און איבערדורכשניטאעכע עקאנא־ מיםטן מיט א ״שכמו ומעאה״ װאם איז? ער פארמאגט טעמפעראמענט, א זאך, ײאם ד״טשע וויםנ־ ש־אפטאער בכאא און עקאנאמיסטן, עא־פי רוב מרוקענע ציפער־מײס־ טער בפרט פאדמאנן נישט, יעקב יעשצינםקי רעדט ײעגן אין — תוך טרוקענע עקאנא־ מישע עניניפ — און װען דען רעדט ער ײענן עפעם אנדערש, נישט װענן אט די ענינים? — מיט ברען, מיט סוביעקטױו־פארםאאםטער איבערצ״נוננפ־קראפט, — יעקב אעשצינםק־ דעקאאמירט עקאנאמיק. דאס ה״סט אכער בשום אופן נישט, אז ז״ן ײיסנשאפטאעכער ארבעט פעאט וואנ, באגרינדעטקייט. םיי אגבי בקיאות און סיי אנבי חריפות, — בײ ד״טשע װיסניםאפטאער זענען אט די בײדע זאכן