Literarishe bleter · 1930-04-04 · 14 (4.4.1930) · p. Seite 261

זײס 261 9 818ר'שס ב?2סזזר נזם. 14 (309) א ה ר ן ם 8 ר ק / ״ י? ע ע אהרו צײטל־ינם לידער איבם ״אמאל אױ א ױביד־• יעטארק אין דער טאדע אין דעד ײדיעער באעזיע. דאבט זיך •— טען קען דרײסט זאנן, או די אודקאארהײט פון א י י ם ד ר ו ה בא- װײזט אויך א<יס דעד אוכוקרארקייט פון ניימיט, װעלכער איז בײס קינסטרער טחויב צו זוכןפארזיךדי נויטיקע פ א ר ט ו א ן פאר זײנע איבעררעבונגען. בײ צ״טאינען האט ביז א־צט די פאדס, װערבע האט, אנב, דעמדײבט אין זײנע ׳פאפזנגעז א הויכע טדרגה פון װירטואזיטעט, אריבערנעװאקםן די קראפט פון דער פארט,יר,רי פאטענץ פון קרארן, רוי- טערן אויםדרוק. אין א נרויסן טײר פון רי נעטרעכע ״זיבעצן רידער״ האט זיך דער דיכטעד פורישטענדיק רערפון באפרייט. צוס עריפטן טאר אױ בײ צ״טרינען אװי קראר נעקוטען צוס װארט די אנוננ װעגן רער ״ײערט פון װונדער״, װאם פדץ אױ נעװען איר באצויבערטער און אויך גרויפעד באצו־בערער אין דער ײדייעער ריטעראטור און עס יפטערט נייצט אפירו, װאס רער ד־כטער רערט אין אײנעס פון זײנע רידעד װידעראטאר װענן עפעם א ״דריטן אויער״, — טחמת ד־ קרארקייט און קראפט פונם רעצטן פערז בארוינען טאפרט דעם פארדרום צוריי דער דאזיקער אוטקרארקײטי: ״סיאיז רינםיק דױיםן. כזענכדד. סידארך נאיי אײנס — ארויםגײן!" ^י (״טראנס״) די בענקיבאפט צו העכערע און יעענערע ײערטן, בעםער נע- זאנט — צ־ פורקאטענערע פארטען; ראם באהעפטן זיך צו דער נאנצער נרויםער װערט, צוס קאסטאס; דער דראננ צו ארנעטײנער, און טטירא אויך פערזענרעבער, אויםרײזוננ, — אט דאס ארץ, װאס א־ז דער גרונט - טאן און רייט - טאטיװ פון אהרן צײטרינם רידער און דראטען, האט אין א״ניקע רידער פון די ״זיבעצן״ באקוטען א נײעס תיקון דורך רער קרארער, רויטערער פארטור, אין װערכער עס אױ פאראן פונקט אזויפיר דיכטערייסע פאטענץ, װיפיר קראר- קייט און רויטערקײט םון נעטיט. איך װיר דא, ארס באראקטעריםטייסע, ציטירן עטרעכע פערזן פונם ריד ״דיכטוננ״: .,איך ויארמ אוױ* וװנדער אדי^ אומגעריכטן. װערן סיװערן דיכטעי־ דאס. װ$ש זײ דיבטן, װען שיקריגן לידער ילוט און געזיכטער. גײען גו מע״ט׳טן און — װעדן דיכמער.', אויך א־ן דער ״קרײנער פאעטע װענן נעטע און פראו הירדע, רערערין פון דייית״, האב א־ך באוװנדערט ראם דאזיקע ריכט, װאם האט זיך טיטאטאר ארײנגעריםן א־ן דיכטערס נעטיט. דאם איז א טערקװירד־קע װיזיע, אין װערכער דער טראגיזם קוטט צו- זאטען טיט אזויפיר טר״סט, נרײך זי, די טרייםט, װארט נעקוטען נייטט נ א ך דער טכה, נאר פ א ר איר ״אז נייעס נאיי אונסעי קיגדערס װינעלע — אונטער דעם זערבסטטערדערם פעטריע יעט״ט אויך ראס נארדענע צ־נערע...״ אהרן צייטרין האט דערטיט אפגעװענדט דעם פארװורה און אויך דעם היביר, אז ער איז ״טיםטייס-אבסטראקט״. נאך די דאזיקע ריכטיקע פערזן איז דער ״קאסט־יכער ניין״, װאס איז דורכנעפראכטן טיט פרעבט־קע ביררער און טײפע אנוננען. יביוין נ״טט קײן הוירער, אבסטראקטער נעדאנק, נײערט א נעיאננ, א טיף- אינטואיטױו ריד, װאם אױ פ.יר טיט פאטענץ, טיט דיבטערייבער און טענטיצזרעכער װארעטקײט. ,,און געװען איז דאס קול אויסעי מיר און צונלייך -׳•* אין יי,יי װי א ״סטעדן אין ט״ך. און געװען איז דעי נײן אזוי סין> ײי דער רנא פון א טיפן און ר־כטיקן יא...״ יעכטע, אײננארט־קע דיכטוננ, װאם ענדיקט ייך טיט א פרעכ- טיקן אקאר־ ,צװערוי הארבסט-יעורות ארעי; טארבידעצא״. בכרר: רער צוריקקער צו עכטער קאסטייטער ר־ריק, װאס האט באפרוכ- פערט די ריטעראטור-םערדער אוטעטום און אין ארע צײטן. און בנונע דעם דיכטער נופא כארײט עס ירי יצזוס ספק: — א ו י פ - יסטײנ פון ריכטעריעער פאטענץ, םון קרארקײט. םון רײה-געװארענעם נעטיט, םון ריכט און םרײד צװי׳טן ד■ קינםטרעריעע עאפוננען, װאם יענען פארעםנט- לעכט אינם יפײנעם זאטרבוך ״אטאר אין א ױבר״, ציען די אויפ- טערקזאטקײט — סײ רויט זײער קװאנטום, סײ (און בעיקרן ר,ייט זײער װערט — די ״זיבעצן רידער״ פון אהרן צײטרין. פאראן צװי׳שן זײ פערזן פון פארש״דענעם כאראקטער: ריריק, עפיק, פראנראטאטי׳עע אפאםטראפן, טאניפעסטאציעס, פאטעטייסע און רי־ן-אינטערעקטואר־םטי׳שע רידער — און אפירו א ״ריד אין עברי- טײטיש״. איך וויר דא ,רעדן באזונדער װענן אהרן צײטרינם רידער רערפאר, װייר איך פיר, װי רער ריכטער באפרײט זיך אין זיי פון ־ענעד נעדיכטער אוטקרארקײמ פון אויסררוק און פון געטיט, װער- כע פלענט ביז איצט נייסט זערטן ציען אויױ זיך דעם היעד פון ״עפעם א פארנעפרטער טיםטיק״. נאכטער, — איך פיר אין ז״ רי דערהויבוננ, כטעט דעם ביז-איצטיקן הויכפונקט פון אהרן צײטרינם דיכטוננ. דאס א־ז ברי-םפק א יעטאפר. װערכן םיװארט געװען אן עװרה צו פטרן טיט א פאר װערטער, — א נײע טדרגה, װערכע דער זיך-דאנגרענדיקער טארענט פון אהרן צייטרין האט רערנרײכט, טסתטא נאכן באזיגן נרויסע אינערלעכע ׳טװעריק״טן. איך ט״ן, אז עם װעט זײן א טעות, און אן עװרה פאר אהרן צײטרינען, אויב טיװעט נאך די דאזיקע ״זיבעצן רידער״ פטרן זײן ארט דיכטוננ טיטן באקאנט;, קורצן װארט: טיםטיק. יעדנפארם װארט עם באדײט, אז טען האט אים יצזרעכט פאר׳עטאנען. װ״ר קודם-כר איז זײן נעראננר טימן דיכטערייטן •צטאו*, טיטן כאאם פון זײן װערט, װערכע ער װיר באיבאפן, נענאננען ארעטאר א־ן רער ריכטוננ צו אנטפרעקן דאם ריכטיקע, די ריכמ-זייט, װאם איז אין אים פאראן, און אויך דאם ריכטיקע , װאם איז פאראן אין טענטיצז, נאטור און נאט. בײ אים רײםט זיך צום אויםדרוק אט ראם, װאס ״פאר׳צזאפט א ז ו י פ י ר פרייד״, אז עס רוינט צוריב דעם צו רײדן... ריכמ אין דער פינםטערני׳ס — צי אױ עס נייצזט אין פרונ דאס ריכטיקסטע, דאם טרעפרעכסטע, װאס טען קאן זאנן ױענן דעם װונדעררעכן נעטיט פון י. ל פרץ? נייטט שוין-ז׳שע איז פרצעם ״טיםטיק״ נישט נעװען די ריכטיקע װיזיע — נישט ברויז פון זיין נײםט, נאר אויך פון זײנע ארע אפענע, דור׳צזטיקע חושים? — א־ן די דאזיקע ׳צזפורן נ״ט איצט אהרן צײטרי;. עס אױ טערקװירדיק, װאם די פראנראטאטישע ארטיקרען פון אט דעם רייכטער האבן — רכר-הפחות כ י ז ה ײ נ ט — קיין אײן טאר ניישט קראר נעטאכט דעם ריבטיקן ציר פון יענעם טין ריכטוננ, װערכן טען איז נעוװינט אין דער ריטעראטור אנצורוםן: איררעא- ריזם, א־רראציאנאריזם אדנ״ר רעדנדיק װענן דער דיכטוננ (אײגנט- לעך — װענן ז י ן דיכטוננ, װארום יעדער פאעט פארטײדיקט ״טעארעטיש״ זיך ארי־ן, ז״ן אי־נענע בארעכטיקוננ), האט זיך א צײטרין ני׳שט אײנטאר פאררוסן אויוי עפעס א ט ע ט א פ י ז י ׳״ ן ״רריטן אוינ״, װאם זאר כרוטר׳שט זען בעםער און װייטער, א״דער רי רעאלע, ם י ז י ש ע אוינן. די דאזיקע טעזע איז יעדנפארס נעװען און פארבריבן אוטקראר די טיםטעריע א־ן טענטישן און אין דער נאטור דאם אוטראני׳שע, דאס חידושרעכע און טיטן ישכר אוט- באנרינדרעכע, איז אײנער פון די װונדערבארםטע דיכטערי׳שע ישטאפן, — און אין דער װערמ־ריטעראטור, און אויך אין דער יידיישער, איז זי, די טיםטעריע, נעװען ני׳שיט אײנטאר דער טיפער, אוטרערנרונטעװעטער קװאר, פון װערכן עם האט נעישעפט די אינ- טואיציע פון די נרעסטע טײםטער דאס אױ אכער ני׳שט נעװען יענע אוטקרארע, פאחשרייערמע אוז אויםדרוקראזע ״טיםטיק״, ײאס װאקסט אריבער םײ דעם ׳שכר, םײ די פארנונפט; דאם אױ נעװען (און איזן יענע טיםטעריע, װאס קוטט צום באוװםטזײן ואון אויך צום אויסדרוק) — נישט איבער די חוישים, נאר רורך זײ; די טיםטעריע, װאס טײדט נישט אוים יענע צװײ אוינן, װעגן ווערכע אהרן צײטירין רערט, ישיעור ניישט טיט פאראכטוננ אזן ישפאט, .— װײר ז ע ן קען טען ראך, סוף-כר-סוה, נאר און כױיז טיט די דאזיקע צ ו ו ײ אוינ;, נישמ טיט קיין ״דריטן״... אהרן צ״טרין איז אין ז״נע כיז-איצטיקע רידער געװען אונמיער דער השפעה פון דער אוטקרארקייט, װאם איז א צײט ראננ, בעיקר אין די יארן םונם עקסטראװאגאנטן טאדעמיזם, נעװען