Literarishe bleter · 1930-04-04 · 14 (4.4.1930) · p. Seite 260

ל•םסר8רי27ס בלסםסר 11ס. 14 /309 ץ זײס 260 א פ א ע ט האט קאנד־רידט אױה רער פרעמ־ע פון א פאר הונדערט פרא:ק און ער האט אויסגעקוקט אויף זיי. איער טען האט דעפ נאנצן עני; אי־ינגערײגט אין רער ״גאננער יאנק״ אריין. און דויבעצ האט טיט י יעצטע רדײםיק סאנטיט אין טאיט נישט נעפונען ק״ן אנדערן אויםװענ, װי ארײנצװוארפן זיך אין דער טארנע. ׳טפעטער האט רער זיסורי פון קאנקורם דערקרערט, אז דויבעלס טאנוסקריפט איז פאררו־םן נעגאננען. איעד טען האט פאדיטטאנען דעם אויסר״ד: ראס האט טען זיך נעװארט רײנװאיען פון דעם נרויםן טײר אין רער יעורר אין רו־בערס פארצװײפרטן ׳טרימ... רעאן דויבער איז געבוירן נעװארן א־ן דער יטטאט בערפאר, אין אויבער-רהײ;. זײן פאטער איז געװען א רעםטאראטאר, זײן ז״רע — א ברעכער, זײן פעטער האט נעהארטן א ביטכים־געװערבי רערצוינן האט ער זיך בײם פעטער, װערכער האט אים נעװארט נעבן א ״פאסטן״ אין דעם ביטטים־געײערבר. ער איז אװעק פון זיין נעבורטס-יטטאט ק״ן פאדיז און איז שוין כטעט קײנטאר טער נ־־טט צוריקנעקוטען קײן בערפאר. צװערה יאר האט ער זיך ארוט־ נעװארנעיט אין פאריז, אין דער ״באהעטע״, אין דער גרעסטעד נו־ט. ער האט ׳סטודירט און געיסריבן רידער, פאעטעס, געדרוקט זײ אין קרײנע זיסורנאר;. װער האט זיך אוטנעקוקט אויך איםר... איז עס געקוטען דער פריטארנן פון 11 ױני 1013. דע- טארט, װען כען האט אים געפונען א דערטרוגקענעם כיט דרײסיק סאנטים אין טאיט — איז ער ׳טוין אויםגעװאקםן ארס דער פײנ־ פירנדיקער, צארטער, שטירער דיכטער דעכארט האט ער דערנרײכט זײן ״אנערקענונג״. כען האט אויםגעזוכמ און אפגעדרוקט ב־ז דעם רעצטן פערז זײנעם. און ביזן הײנטיקן טאנ באצירט ער דעם יחום־ ברױו פון דער ״ר״נער״ פראנצויזי׳טער פאעזיע. װער װעט עס אים איצט ׳ספארן כבוח■ איר האט איצט אין פאריז זינט א פאר יאר א ״פארײן פון פדײנט און פארערער פון רעאן דויבער״ (ײו זענען זײ נעװען פאר דעם 11. ױני 1013?) דער פאדיין האט זיך נענעבן גרוים כי און ארויסנעראזן אין דרוק א פורע זאכרוננ פון רעאן דויבערם פאעטי׳סע װערק און ני׳עט קײן אנדערער װי ז׳עארזש דוהאכער האט אננע׳עריבן די הקדכה צו רעאן דוי־ בערם נעזאכרטע װערק. און הערמ, אנב, װאםערע רירנדיקע װערטער ער ׳סד״בט אין דער הקדכה; ״זינט דעם טויט פון רעאן דויבער װײזט זיך כיר אויס, אז עס איז עפעם פאר׳טװונדן געװארן פון דער װערט, עפעם אזוינס, װאם איך קאן נייעט נעענטער באצײכנען. עפעם אזוינס, װאם די כענטשן פון כײן ערטער האבן נעקענט, עפעם אזו־נם, װאם דויבער ארײן האט נאך נעפרעגט, אבער װאם איז אפ־ נעיםטארבן צוזאכען כיט אים״... כען האט דוהאכערן אדויםגעהארפ;. אײנער א קריטיקער האט ווענן רעם גע׳עריב;: ״װירט איר, הער דוהאכער, אז כיר זאק דאס ״עפעס אז־נס״ אנרופן — די ״ני׳טט־פאראינטערעםירטע ריבע פאר דעד דיכטוננ״, א זאך, ײאם איז פאר׳טװונדן און װאם אונזער נ״ער דור קען יעוין ני׳עט״... און כען פאר׳טאפט װײטער כבוד דויבעק, װאס איז ב״ם רעבן נעװען אזוי אוכגריקרעך. א פראץ אין דער װערמ־שטאט פאריז, אין דער ׳טטירםטער און אריםמאקראטייססטער נעגנט, װערט איצט אננערופן אויף דעם נאכען פון דעם ארעכען דיכטער, דעם זון םון דעסטאראטאר, װערבער האט צו פיר־און־דרײםיק יאר נעזאנט: נענונן — א,־ן זיך ארײננעװארפן כיט די רעצטע דרײםיק סאנטים א־ן דער כארנע... איצט, נאבן טויט, וועט אים יעוין געהערן א נאנ־ צער שײנער פראץ אין פאריז כיט א כאגוכענט — דער ״פראץ פון רעאן דויבער״. נייטט מעד: דער פראץ פון ״רעאן דויבער״ ^דער איצסיקער) נעפינט זיך נישט ײײט פון דעם ארט ״אונטער די זיבן בויכער״, װו עס איז נע׳טען די שטירע טראנעדיע אין ױני 1013. עם װעט זיך נאך אפ׳ער דערטראגן אן עכא פון דארט, כען װעט זיך עם כוזן דערכאנען — װי עם צװיגגט איצט אזויפיר כענטשן פון דער פען אין פדאנקר״ך צו װידכען א פאר װארעכע דירנדיקע װעדטער דעם ״אײנעם א פאעט״, אײנעם פון א םך, פאר װערכע, װען מען זוכט א נאענטן פארגרײך, רוקט מען ארוים דעם ארטן טראנישן טיפ: י — דער ייד, דער אײביקער ײאנדערער... א. א?3סר'1;3אריז א י י נ ע ד די געש־כטע איז ז־־ער א קורצע און א רירנדיקע. א כעיעה, װאס איז פארראפן אין ״טעג שוין ראנג פא־נאנגענע״, אבער א כעיסה, ײאס קאן געיטען או־ך אין אונזע־ע טענ, און — װעד זאגט עס א״ך, אז זי נעיסעט טאקע נ״עט... יסוין אײניקע װאכ;, װי ק״ן אײן פראנצויזייעע צ״ט׳עריפט, א ריטערארי׳עע צי ני׳עט א ר־טערא־״עע, כיירט נ״עט אוים צו רעדכאנען דעם אוכעטיקן, ז״ער אוכעטיקן פאי. עפעס, װי א יעװערעד חוב װארט רא יערן א״נעב געדר־קט, װי כען װארט עד־הױם געטראנן א גרויכע, פ״נ־ רעכע יעורר װאס װיפ־ר כען ײעט זיך נ״עט פארענטפער;, און ארץ נ״עט פרוװן פארנרעטן — װעט כען זיך פון א־ר נ״עיט ־ ״נװאיע;. און א־,־. װארט געזען, אין װאס פאד א טאן כען ׳ערי־בט װענן רע־ נעיע־כטע — כיט אזו־פיר צא־טק״ט, אזויפיר װ־י און הבנע־ אט טאקע װי כען קראפט זיך יעטארק אין הארצן ער-הטא... יא, רי גע־עיבטע איז זײער און זײעד אן אוכעטיקע. און איך בין ז־כער, אז יערעד א״נער, װאס װעט זי א־בעררײענע;, װעט פאררירן ד■ כנו־ה, דעם ״נוטן הוכאר״. אבער ,ױאם קען כען זיך הערפן — ״סיע רא װי״, אזו• איז עס ראס רעב;, און אזערכעס פאסירט אין רעס יעװערן ׳עריפטיעטערער־רעב;. דער ״א״נער א פאעט״, ארוס ווערבן עס װעבט זיך רי או- כעט־קע גע־עיבטע, ה״סט רעאן רויבער. איך װייס נ״עט, צ־ ער איז נעװען א ״ר, ארער פון ײד״עער אפיעטאכונג. ראס איז װײנ־קער װיבטיק אין רעם פאר. א־ך װ״ם נאר, אז אין פיר הספרים, װאס װערן װענן א־ם געיעריב;, װערט ער פאדנריכן צום ״ײד דעם א״ביקן װאנרעדעד״. און ראס ארײן זאגט ׳עוין, ראכט ז־ך, זײעד פיר... װאס איז נעיעען, װאס כען האט זיך דעדכאנט װענן א־םץ פארװאס קאן כען זיך נייעט בארויקן, ני־עט האבנדיק א־ם געװירכעט א פאר װאדעכע, האדציקע װערטעחי עס איז נעװארן אײן און פופציק יאר, אין א טאג פון הוד־ע כע־ץ, ז־נט עד איז אויף דער װערט נעקוכע;, דע־ אײן און פופצ־קסטער געבורטסטאג — ראכט זיך נ״עט קײן גיצ״כער כספר צו פ״ערן א ױבירײ אבעד ראך — עס א־ז געיעען עפעס ־אנדער״ע. נייעט קײן געבורטסטאנ רערכאנט כע;, נאד ז״ן טויט. און זײן טויט איז או־ך נייעט עריעט א־צט געיעע;. ער איז געיעטארבן כיט א יאד זיבעצן צוריק. אבעד זײן טויט ראזט ביז א־צט נ״עט אײנרוע;. ראס א־ז נעװען אין א פדיכאדג;, רעם 11־טן ױני פון ־אד 1013 (א־צט יערײבט כען יעוין װענן פאעט רעאן דו־בער ־־־ גע״עיכטע...) אײנע א פאריזעד צ״טונג האט א־ן א װ־נקר, כיט פעטיט-׳ער־פט אין רער רובדיק ״פארפארן״, געבראכט א ידיעה: כען האט ארויסגעצוינן פון דער כארנע, ביים אדט פון רי ״זיכן ב״כער״ אין א פאדיעטאט פון פארח, רעם טו־טן קעדפער פון א ױנגנכאן, ס״ װעכען כען האט געפונען א כיריטערייע ביכר אויפן נאכען פון רעאן דויבער, פיר און דר״םיק יאר ארט, א רערער״. ׳עפעטער האט כען זיך דערװוסט נאך א פרט; אז א חוץ רעם כיריטער״ען ביבר, האט כען בײם דערטדונקענעם געפונען א ״םוכע גערמ״ פון — ד־יםיק סאנטים. און נאד ־עפעטער האט כען זיך רערװוסט נאך ״עפעס״: אז דער רערטרונקענער א־ז דער ארעכער, צאדטער, פײנפירנדעד דיבטער רעאן דויבער. זײן יארן־ראנגע נויט האט ער ״פארטרונקען״ אין דער כארנע — זיך אר״ננעװארפן אין טײך אדײן כיט רי רעצטע דר״סיק סאנטים אין טאיע. און פדאנצויז״עע רימעראטור־ה־סטאדיקער האבן געקאנט קוכען צום אויספיר, אז די ראגע פון די פאעטן האט זיך פונדעםטװענן פאר־ בעסערט־: װען כיט ־ארן צוריק האט זיך אויפגעהאנגען דער ׳עפעטער־פאדהעררעכטער פדאנצו־ז״עעד ד־כטער זיעעראר דע נער- װאר, — האט כען ב־י א־ס געפונען אין טא׳ע נאר צען סאנטים... נאך רעס ת-טן יוני 1013 האט זיך אויפנעהויבן א טוכר אין דעם פ־אנצויז״ען ריטעראר־יען װערטר. עס האבן זיך דערהערט ׳עטורכ״עע פראטעסטן קעגן דעם, װאם רי כרוכה, ד■ געזער׳עאפט־ רעכע אינסט־טוצ־עס זאדגן נ״עט א־נגאנען פאר דעם נורר פון נזיט־ רײדנדיקע קינםטרער און נאך אײן זאך האט זיך ארויםגעװיז;: דויבער האט נעהאט איבערגענעבן א כאנוסקריפט פאר אײנעם פון די קאנקורסן, װאס א־ז דעכארט פארעפנטרעכט נעװארן. דויבער