Literarishe bleter · 1930-04-04 · 14 (4.4.1930) · p. Seite 259

,7 ססר&רישס ב7עםזזר נ*ם. 4/ (309) 1"ם 259 נ ח ם ן ם ײ ז ' 7 1 װ * ר ש ס די יידישע גאליעיע הוםטצום װאדטן טײבװײז םיט קונטור־ארבעט אין יידיע, װי אויך די איינצמע עםקנים און אנהעננער פון דער םאדערנער יידי׳טער קורטור״. אזא םין צוזאםענפאר װארט ״קראר נעםאכט דעם נוצב פון דער ײדי׳שעד קורטור־באװעגונג און קורטור־ארבעט״ אין גאריציע און װארט גע־ •עאפן ״א ׳עטענדיקע קורטור־ארנאניזאציע אין נאריציע״. עס איז אינטערעסאנט; די רעדאקציע ״צויםטײער״ האט רער־ נאך באקוםען פון פיר גאריצייטע יסטעט און ׳עטעטרעך ברױו און .־א׳ ־עראגן װאס־יטנערער צונויפצורופן א קורטור־צוזאםענפאױ או, װאס־ניכער צו ׳טאפן די קורטור־צענטרארע. רי טענ איז װירעראםאר פארנעקוםען אין רעםבעדג א בארא־ טונג ם־טן צװעק צו יטאפן א קורטור־נעזעריטאפט פאר גאריצ ע , -אואטונג א ז צונויפנערופן געװארן דורך דעד פאריסטײערין נ־ו, ״צויטטײער״ וחר אװערבוך און א. זײנפערד;קראקעך עם זענען בייגעװען אויף דער באראטונג ב. היבנער;סטאנ־םראװאװ^, יצחק ־טיפער;םריעד טארנאװ, א־צט א־ן קעםבערנ), א. ז״נפערד ^קרא־ קע), י. געזונט, ייטראר איסענדארף, ד־־ר דבורה פאגער, י. •סודריך, בער יטנאפער א. א. עם זענען צו דער באדאטוננ אויך געקוםען ם. םזאה, נחמן ם״זיר, ז. םענאראװיטיע. רחר אװערבוך, צוריב א פרוצ־ ר־ננדיקער פארקירונג, האט נ״טמ נעקאנט בײזיין אויף דער בא־ זאטונג. __ נאך א רעננערן םײנונגם־אויסטוייט װעגן דער דרינננדיקער נויטװענדיקײט װאם-ג־כער צו ארגאנ־זירן א ײדייטע קורטור־נעזער־ ׳טאפט אין נאריצ־ע, און נאך ארוםרעדן די פאריםײדענע פארםען פון אזא םין צענטרארער נעזעריעאפט, אױ אננענופען געװארן א רעזארוציע, אז ״רי באראטוננ, װאם א־ז צונויפגערופן נעװארן א־ן רעםבעונ דעם ך׳-טן םערץ סאסג, און אין װערכער עם האבן זיך באטײריקט די און די חברים, געםינט, או עם אױ עוין איצט די העכםטע צ״ט װאם־ניכער צו ׳טאםן אין רעםבערג א צענטדארע ײדי׳עע קורטור־ארנאניזאציע, װאם זאר פארבינדן די איע ײדי׳״ע קורטור־אינםטימוציעם, װערבע געפינען זיך א־ן גאריציע און װערכע אדבעטן פאר דער םאדערנער ײד־יעער קורטור, װי אויך װאם זאר ארנאנױירן ײדייםע קורטור-א־נסט־טוציעם אין די ערמער, וװ אזערכע זענען נאך נישטא. אין די נאענטםטע טעג דארף צונויפגערופן װערן אין רעפבערג א גרעסערע באראטונג פון ארטיקע קורטור־טוער, װערכע זארן אויסקרײבן א צײטװײריקן קאםיטעט צו אדנאנױירן די קורטור־ געזערשאפט. די קורטור־געזעייטאפט רארף זיך נרײך פארבינדן פיט די ארע ׳עױן־עקויםטירנדיקע קורטור־אינסטיטוציעם;דראםקרײזן, ביבריאטעקן, אװנט־קורסן און אזוי װײטער) און זען צו יטאםן די צענטרארע פון קורטור־אינסטיטוציעם אין גאריציע.־, װעט אויך םון דער איצט־קער באדאטוננ ברײבן בלויז די רעזארוציע, אדער פען װעט םוף כר םוף צוטרעטן צו בויען א פעםטע ״דישע קורטור-ארנאניזאציע פאר נאנץ נאריציע, — דאס װענדט ז־ך איננאנצן אן דער ענערניע און װיק פון די רעםבערנער ״דישע קורטור־מוער. אונזערע פרײנט פון אמעריקע, די טוער םון דער ״דישער קורטור־געזערשאפט, האבן באװױן, װאם םען קאן אויפטון בײ ענער־ גיינזער און איבערגענעבענער ארבעט. זארן די גאריצישע פרײנט פו ײדישער קורטור נעםען דעם בײשפיר פון דער אםעדיקאנער ײדישער קורטוד-נעזערשאפט. מיר װארטן אויף א״ערע מעש־ים, ײד־שע קואטור־טוער אין נאריציע 1 9• ס• נאכן אויסזעצן דאס אדטיקר, האב א־ך באקוםען א בריװ פון די רעפבערנער םרײנט, אז פרײטיק, דעם 4־טן אפדיר אין אװנט. קוכט־פאר א ברײטערע באראטוננ םון די ארטיקע קורטוד-טועד װענן שאפן די קורטוד־געזערשאפט פאר נאריציע. מיר װינשן זײ רערםאאג אין זײער ארבעט. די ײדישע גאריציע פיט אירע פיר צענדריקער נרעםערע שטעט און שטעטרעך, פיט איר ײדישער, קרוב צו א םיריאן, בא־ פעקקערונג, מיט אירע םאדש״דנםטע קורטור־אינסטיטוציעס, רעבט די רעצטע יארן װי אויף קעםט בײם ײדישן קאננרעפ־פוירן. פועםע, טעאטער, ר־טעדאטור װערט בע־קר פראדוצירט אין װארשע, װירנע, און שוין אין א נרײטער פאדם װערט עס םארשפרײמ אין גאריציע. א־ן רעםבערג איז, אםת, דא אן אײגענע ײדישע טאג־צײטוננ ^דער ״מארגן״), אבער די װארשעװער ״ד־שע צ״טונגען װערן פאױבפר״ט <ן גאריציע אין א פיר גרעםערער צאר װי די ארט־קע צײטוננ. אזוי או־ך איז מ־ט דעם ײד־שן טעאטער. דא און דארט עקםיפטידט א, אוט־קע טרופע, א דדאםאטישער קרײז, אבער אםתדיקער טעא־ מען־ װערט טראנםפארטירט פון װארשע, װירנע. דאפ נעמרעכע אױ ם־ט י־דישע זשורנארן, זאםרביכער און ביבער רעםבערנ, קראקע,— ו־י אםאריקע ריטערארישע, קורטורערע ״ד־שע צענטרע;, — ט־ראנן רעצטגם כפעט גארנישט ארײן אין דער ײדישער ריטעראטור. נישט נאר, װאס ז־י קאנען נישט קאנקורירן םיט װאדשע, נאר זײ זענען שטארק הינטערשטעריק רנבי װירנע, ראדו און אפ־רו ביאריסטאק. פיט װאס דערקרערט זיך עם? די ״דישע גאריצ־ע האט איבערנערעבט א שטארקן חורבן בעת דעם װערט־קריג און בירנער-קריג. די ״רישע גאריציע קאן זיך איץ נישט א״נרעבן פיט דעפ ײדישן פויק און ריטע. אנדערע כא־ ראקטערן, אנדערע םעטאדן פון ארבעט, אנדערע אופנים פון רעבן, דענקען און אויפנעמען די װ־רקרעכק״ט. קאן דער־בער נאריציע דעװוײר ארײן נישט שאפן זערבםטשטענדיק, און קאן או־ך ג־שט א׳ גאניש זיך צונויםכישן ם־ט רעם שאפן אין דעם איבעריקן פוירן. אמת, עם װערט נעפירט א פארצװײגטע קורטור־ארבעט אין פאר־ ש־ידענע ײדישע שטעט און שטעטרעך אין גאריציע, — הן אין מערב און הן אין מזרח־גאריציע — אבער די ארבעט א־ז צעש־פרי־ טעוט, צעטײרט, צעברעקרט, און דעריבער — נישט אנזעעװדיק, נ־שט גענוג אײנפרוםרײך. אין א רײ שטעט זענען דא גוט־אװעקגע־ שטערטע דראםאטישע קר־יזן, אין אנדערע ערטער — נוט־ארנאני־ זױטע ״דישע ביבריאטעק, או־ך אװנט־קורםן, רעפערענטן־קר״זן,— יערער א־ינער םון אט די קורטור-אינסטיטוציעם פירט אן ערנםטע א,ין ענערנישע קורטור־ארבעט, אבער די ארבעט און דער אײנפרוס ברי־בט םארשראםן אין רי ר־ אמות פון אײגענעם שטאט און שטעטר און נײט נישט אריבער איבער די גרענעצן פון דער א״גענער־עננער םביבה. װײר עם פערט ביז איצט אין גאריציע א צענטרארע ײדישע קויטור־ארגאניזאציע, װאם זאר אנפירן פיט די ארע פאראנענע ־ידישע קורטור־אינםטיטוציעם און װאם זאר רופן צום רעבן נײע קורטור־אנשטארטן אין די ערטער, װו אזערכע זענען נישטא. פרװון צו שאפן אזא םין צענטרארע קורטור־ארנאניזאציע זענען שוין נעװען פיר. צוריק מיט א פאר יאר איז, רויט דער איגי■ צ־אטױו םון א. זײנפערד, פארגעקומען אין קראקע א באראטונג פון קורטור-טוער םון א״ניקע שטעט אין פערב־נאריציע, װאם האט גע־ זארט רענן דעם נרונט־שטײן פאר א קורטור־צענטרארע, אבער צו־ ריב פארשײדענע םיבות איז םון דעם פראיעקט נארנישט נישט גע־ װארן. אויך אין רעמבערג זענען נעװען אײניקע אזערכע באראטונגען, װאס האבן בארארםט ארויםפירן די אײנצרנע קורטור־אויםטוען אויף א בר״טן װענ, אבער װײמער םון פראיעקטן איז מען נישט אװעק. אט דער םראגע — װענן שאפן א צענטרארע קורטור-נעזערשאםט א־ן גאריציע — האט אײנער פון די טיבטיקםטע קורטור־טוער אין נאריציע אברהם טרעםבאװערםקי פון טשארטקאװ נעװידםעט אן אדטיקר אין דעם ־ערשטן נומער פון רעם רעפבערנער דרײ־חרשים־ שריפט ״צושטײער״. רער ארטיקר ה״םט טאקע: ״ראמיר שאפן א קורטור־צענטרארע םאר ײדיש אין גאריציע״. באנרינדנדיק די נויטיק״ט פון א פארשטארקטער און פארצװײגטער קורטור-ארבעט א־ן נאריציע, שרײבט א. טרעםבאװערםקי צװישן אנדערן אין זײן ארטיקר; .זײער א םך כוחות און נוטער װירן נײט ב״ אונז אין נאריציע פאררוירן צוריב מאננר אין א בארופענער (צענטרארער) אי־נאנױאציע״, און ער האט םארגערענט צונויפצורוםן ״א צוזאמענ- פאר םון ײדישע קורטור־עסקנים, אויף װערכן םיזארן זײן םארטראטן ארע נאריצישע אינסטיטוציעם, װאס פארנעםען זיך איננאנצן אדער