Literarishe bleter · 1930-03-28 · 13 (28.3.1930) · p. Seite 244

?'ססר׳ןרישס בלטםסר נ?כ>. 13 (308) זײם 144 * פירן רערנאך צו רעארע טע׳טים און גאענצנדיקע רעזוצטאטן. ר• ״רי׳טע ענציקראפעדיע קען ניײך װערן א ךאזוננ, װאם װעט אויפנעגוטען װערן טיט דער נרעסטער באנײםטערונג דורך ארע פריינט פונם ײדי׳ען װארט און ״ד״שער קואטור אין נאר דער װערט, אן װעט נאך ׳םטארקער אויפהויבן דעם אנזען און פרעם־ טיזים פון ײװא. צו דעד ארבעטן צו דעד טאביריזאציע פון ארע אונזערע ׳םאפנדיקע כוחות פאר א נרויסער ײדייםער ענציקראפעדיע, װאס דעד ״װא דארף נרײך צוטרעטן צו פארװירקרעכןן שטאה ז־־זעכער! אזויפיר בונטע פאטיעערקעס ןאדער קטיעותן פון ירידה און אויפ־ קום, ירידה און אויפקום. און דודך דעם, װאס אויך אפירו דער פיעוטער פארקס־טענטים טראנט זײנע צינל צו די װענט פונם ײדי׳טן װיסנעאפטרעכן אינםטי- טוט — װערט אויך ער;דער פארקם־טענטש) באהעפט צו דער קורטוד פון די ײדיעע אײנ׳טטײנם און פרוידם און פונקט אזוי װערן אויך די רעצטע באהעפט צו דער קורטור פון די טאםן, צו דער פארקם־קורטור פון א פארק, װאס זײן ׳עפראך איז זײן ראנד און ז״ן ראנד איז זײן קורטור און אויב דעם יידישן װיסנעאפטרעכן אינםטיטוט איז טאקע באיטערט נעװאדן צו זײן און צו װערן דער זאטר־פונקט פון ארע אונזערע קורטור־אוצרות און קורטור־דערגרײבוננען, איז פארװאם טאקע זארן זיי די געבײדע רכתחירה ניעט אויפבויען טיט א עטאק העכער? בפרט נאך, װען דער דאך פון דער ארטער אינםטיטוט־נעבײדע ראזט זיך אזוי נערן אויפהויבן רכבוד דער ײדישער װיםנ׳שאפט, װאם דײסט זיך ׳טוין פון קערער צו די אױבערשטע שטאקן ארויך. און װער װ״ם, צי װעט ני׳שט אויםקוטען אין די צװיימע 5 יאר ארום נעבן דעם דאך װידער א הויב אויר טיט א ׳םטאק העכעח דערייער דארפן אונזערע װיאנער ״ארכיטעקטן״ ראזן דעפ דאך העננען אויף ׳םארנירן, און הארטן אים נרײט פאר נײע דער־ הויכוננען און דערהויבוננגען. און רער ראזוננ פון די ארע צװאנציק רענדער, װו סיװערן יםוין געבויט ״קעטעררעך• פאר אונזער קורטור-טורעם אין װילנע -אד־• תטיד זײן: — ״הויבט אויך דעם דאך ט־ט א יםטאק העכער״ן ס|[0||| פאראאנ ב. קרעצקיז_|!|)[||__ 11■ ערשט דער׳טינען; ב ע ר ד׳זןדןןןןי^ דיח פוז עדד באנד 2 1. מיר פרעסדע ײדן. — 2. עולם־הזה. — 3. 4. מיין פיניעלע. — 5. פאעמען. — 6. ״םו הנוגרי. — 7. קינםטלער. — 8. באקאנטע — 9. דר״ תחינות פאר דער מאמען. פרײז 4 נירדן. פױ מײז 1זײם אין די בערג ותנדערלעכע םעש1ת ססנ ז״טן.---פרײז 4 נירדן. אדרעס; קאאפ. ״ביכער״, נארעװקי א2 אויב םיהאבן זיך נעפונען גערטע־ פאנדן, סוטעס פאר די אױך פינעז נעי זיך געוױס יוערן ײװא, : אין בנ־ן פון א פראץ פון דעי ■•ןיל ־ פא־ דעם א: דאלא טויזנט צעז־צװאנציק >1-*. > געטאכב דאר־ יב רער אנהו נאי ע. און ענציקראפעדיי ײ־ײ״ע־ אז ו-ייך• :יטורה און ־בעט גיץ : די א ~ *עבעטער װעט יצוין װערן, — וטע י עריב אין ד איז -יטװערקײט עיקרי ארץ־יטטײננריקן אינטע־עס. רי װען ענט,; טאט רעב יטוננען ביז פון פא־בארי• ־, — רי יא־ז צװײ ־א ־עד ײװא ער ד; צ• דער־ע״נע;. אנה״בי ידאפע־ע װעט ־י ענציי און ײילז נוטן א־בעטן נאר טיטן נציהױבן איז יצוין געפרװוט א: טיט ג־ויםע פע־םפעקטיװן, — און אט דער ײירן און כװנות דעד־ ד. ם ש א ר נ ' ב ע ר?■ ' ן א זײן ־ודב־ײזע קײן נױ־יאדק האט אונז ױטן רײזען ב״ א קאפע־ט״עי א־ן בעדרין אנב אידהא דע־צ״רט, אז דער דאך פין דע־ ציו״שטאקיקעי־ אינםטיטוט־נעבײדע אין װירנע ראזט זיך א״פהויבן אוי׳י נאך א יעטאק העבער אוייל א די־יטן הײפט עם אזוי, *עדנפאר־ טײנען די אי־ביטעקטך האט זיך טיד בארד פא־געשטערט א טיצעקאװע בירד, װ• אזוי א װירנעד ־אך גיט זיך דאם א הויב אוײ־ פון ד• פיר ײענט זײנע אין בר״בט אט אז״ העננען אין דע־ רייפטן, ביז ד• ״ארכי- טעקטן״ ריקן אים נײעט אינטעד נ״ע פיד װענט, אויף װערכע ער קען זיך װידע־ א״סר״נן אייף יאדן אין דורות. — א קיעיה איי־־ א ווירנער דאךן — און א קיע״ה אייף וױמער ארכיטעקטןן אט האבן דאך עטירעכע װירנעד ״א־כיטעקטן״ פין אונזעד קורטויערן אייפבוי אין איבערבוי אינז באױיזן רעצטנס נאך נרע־ םעדע װונדעך ז״ האבז גענעבן איז ט״עך פון םך־הבר יא־ א הױב-אויף ־עם דאך פין אינזער קורטור אזוי הויך, אז טיהאט עם דערזען אז׳ע איז אי־גענט״נע. ב־אזיר און ־רום־אפריקע, װו ייד״עע ױננערײט בויען יעוין ״קעטעי־רעך״ פאר דער צוקונפטיקער קירטור־ה״ם אין װירנע ״עדערעך װאם האט נא־ ״װירנע״ אין האדצן, טיראנט אונטעד זיין ביםערע בוי-טאטעדיאי׳ צו די פיר װענט. ײאם דעד דאך ז״ערער װיר זיך יעוין א הויב טון טיט א ׳עטאק העכעד. און פאר אונז (׳עד״בע־ און קירטור-טועי־) איז די ציקונפטיקע אינםטיטיט־נעב״דע יעיין נעװארן יענער װארקנק־אצעך װאם ײעט פאר׳ערינגע; אין זיך ארע בירטע םטנים פון אונזער רעבנםנאננ אי־ז ז״ םאהארטן פא־ ׳עפעטע־דיקע דורות . ׳עדערעי־ פון אונז זעט יעוין דארטן די ״אורנע״ זײנע טיטן ביםערע איע פון זײן אפנעי׳עבט; רעבן און םיפי־״ט אים יעוין בא- צ״טנם. װאם עטעצעי — עטעצעד װעט דאדטן תטיד קענען װיםז דעם דיי־גאננ אי; יא־-גאנג ז״נעם אזוי. יעדנפארם, פיר איך און איך נרויב, אז טע־ער פריינמ אץ קארעגז ט״נע, ײאם האבן זיך יעוין טיירװ״ז פא־צעטענטירט א־ז דעם א־נםטיטוט-קערע־ פון דער צוקונפט־קיער קירטור־נעבײדע פירן א״ך דאם זערבע... זיך ב״ טיר דהטים — איך זאר זײ נייעט פאר׳עענקען און נייעט פא־בי־ענעז, װ״ר ערנעץ־װו אין װירנע בי״ט זיך א ה״ם פאי ז״, אין אז עי־נעץ־יו• אין װירנע װעח ז״ תטיד ז״ן אננערעגטע נעםט. טען דאי■־ אבעי־ נייעט זיין ק״ן ׳עדיפטיעטערעי און קורטור- טיע־ אי״= צו פירן דאם זערבע. װאם איך און ט״נע נאענטפטע פירן. דאם נעטרעבע קא; ןאון דאד,־) אויך פיך יעדעד ײדי׳עעד אי־בעטעי ,אדעי־ אפירו א־בעטםראזער) פון א ראדז צי א ביארים־ טאק, אויב נא־ עי־ װייםט, אז ע־ קוטט פון עי־נעץ און נ״ט צו ער-יזץ בפרט נאף, װען דער ײד״טער ״ערגעץ״ איז באהאנגען טיט דהויבט אויף דעכם דאך מיט א