Literarishe bleter · 1930-03-28 · 13 (28.3.1930) · p. Seite 242

4?'ססרזזרי&ע 3?עסזזר גזס. 13 (308) זײט 242 •עט״נער ■ון די ייזאהעריקע ״יעריטטך, נאר לױט אן אנדער ארט או; *עטײנער, טיט אן אויםקוק אויה דעם טאםן-אינטעאינענט. װען מיר רעדן װענן דעם מאםן-אינטעצינענט, דארף מען נישט פאינעםן, אז יעדער א״יער, װעמען עם איז שוין צונעננאעך די פאך-ציטעראטור םון א״ן נעביט, אין אן אײנםאכער אינטעצינענט בנונע צו אנדערע נעביטן פון װיםן. וזער עס איז איס׳טטאנד, צמשצ. צו שטודירן רי ״םיאאצאגישע שריםטן״, װעט קוים האבן צײט און ה׳שק זיך אװעקצוזעצן פאר א באנד ״שריםטן״ פון א צװײטער םעריע. פאר אים, פאר דעס םאכמאן, איז אבער אומבאדיננט נויטיק צו װיםן באט׳טיי די רעזוצטאטן, צו װעצכע עס איז געקומען רי װיםנ- יעאםט אוי״ אנדערע נעייטן. אנדערש װערט ער צו אפנעריםן פון יעם אצנעמײנעם קוצטור-שטראם. װיבאצד אזוי, ײעט רער פרא- ־עקטירטער פאפוצער-ײיםנשאםטצעכער זשורנאצ אויפטון א זאך, װאם װעט זיין אננעצעגט אומדירעקט אויך פאר דער װיםנשאפט- •6עבעי פארשוננ. רער זשורנאצ ײאצט נעקענט םארענטפערן נאך די פראנע יוענן בױצעטען םון ײװא. רער צעצטער איז אויך נעװען צוגעשניטן און צונעמאסטן צו די קינדער-יארן פון אונזער אינסטיטוט נעטרײ און מיט התמדה פצענט ער םארנאטירן איטצעך נוט ײארט װענן ײװא. איטצעכע םמיכה פון אונזערן און װער רעדט שײן םוז א פ־עמרן נעאעדנטן. פעדאנטיש פצענט ער םארצײכענען איטצעכע זענדיננ און מתנה םארן אינםטיטוט דאם לעצטע האט שויז אוים- :עהערט ױארים עם האט פ׳םוט נישיט נעקאעקט מערער פאפיר און זאע פאר די טויזנטער נעמען פון די זאמאער אויה דעם זעקםטן יאר מענ דער אינםטיטוט אויפהערן צו פארעפנטצעכן יעטװעדער אפרוה װענן ז״ן טעטיקײט. ער איז שוין ארוים םון די קינדער-יארן, עד האט שוין די םואע םמיכה. דער בױאעטען קען ארײנקומען אין זשור- נאא אין רער געענדערטער געיעטאאט םון א קואטור-כראניק מיט זאכאעבע נאטיצן ם״ װענן ײײא. סײ ײענן באפר״נדעטע אינסטי- טוצ־עס רעם זשורנאא שטעא איד מיר םאר װי דעם ערשטן שריט אן״ז דעם נ״עם, צװײטז, ווענ םון דער פאראענערישער טעטיקייט •5אמיר אקארשט האבן נעמאכט דעם דאזיקן ערשטן שריט, און די ־עדאקציע םון דעורנאא װעט זיכער קומעז מיט װיימערדיקע בר״- טערע פאענער דעד מאםז-אינטעאינענט האט דאם רעכט צו םאר- 4אננען, אז ״װא זאא אים נעבן אויך ביכער. איבערזעצטע און ארי- :ינעאע, ביכעך װעאכע ו״ייי שיטיאן זײן רראננ צו װיםז, און װעאכז אונזער ״פרייער״, פדױואטעי־ ביכער-מארה איז דערװייא נייעט אימ- ״.יטאנר אים צו איםערן. טאמער װעט עמעצער קומעז און א״נװענדז, אז ײװא ייאר זיד אזוי כרייט נייעט פארמעםטן, אז די פאפואערע םעריע קעז. האיאה. שיאדז כרעננעז רי ר״ז-ײיםנשאפטאעכע אײםנאבז. װעא איײ מי־ רעראייבז צי זאנז• וועט עם האאטן שימאא אין דער קאסע. טא זאא זיין מיט א כאנד װייניקער ״שריםטן״, אכי עס זאא װערז כא- פ״ידיקט ל־ער מאםן-א״ענער צו זײן אקטועך אין עם מװ כ.נ ו,/; די געבונדנק״ט, װאם נעמט זיך פון דעם אומקוקן זיך א״יז רער אקארעמישער נעזעאשאפטאעכעד מ״נונג ד־ ״שריפטן״ מוזן, פא־יעט״ט זיך, באייבן באשטײן, אין ואא זײ כאשעדט ז״ן א כא־״בעי־ונג מיט װ״טערדיקע בענד און מיט נ״ע םעריעם דע־ ־אזיקעד מין פוכאיקאציעם, װאם איז כא- ־עכנט א,״■' פאכא״ט טא־ אכע־ נייםט א״נשאיננען רי גאנצע פאראעגעדישע ענע־גיע פון ״ױא דער אינםטיטוט מוז זיך װענדן מיטן פנים צום מאםן-אינטערינענט אין מ־ז א־ם כרענגען רי נעהע- —קע ג״םטיקע נאדוננ. ד־ פא־ש״עך װעאכע גרופידן ײך אי־ום די ״שר־פט־;״, ־א־פן ז־ך א״נשיפאנען אין דער אי־כעט אטובת רעב מאםן-א־נטעא־נענט םון צ־־ט צ־ צ״ט מוזן ז־י קומען צו א־ם מ־ט כא־־כטן און א־כערכאיקן ײענן אאעם דעם, װאם װערט או־פנעטון ־אין זי־ע־ נעב־ט. האט א״נעד פון זײ פא־ענד־קט און פאדעפנטאעכט א ני־עםע־ע א־כעט מ־ט ־עם גאנצן װיםניםאפטאעכן אפאראט אה ק־אפע־-געצ־־ג, -ארק ער ז־ך מטר־ח זיין און עס פאפואאר־ז־רן פא־ א בי־״טעדן ק־־־ז אט אזא מ־ן פאפ־אאר־זאצ־ע, װען פאריעער י־מען א־ן דעי־צ״אן פאד א כר״טעי־ן עואם, װאס ז״ אאי־ן האכ; מהדש־ נע־וען, א־ן ־ואס אנדע־ע האכן אויפגעטון אויה ז״ער נעביט, א־ז א־־ך א ׳־ײסנשיאפטאעבע א־כעט, א־ן א־ן אונזערע כאדינגונגען ״אאט ז־ געװען באזונדערס אננער״גט. א־ך שטעא מיר םאך אז אזו־נע פא־אאעיע א־בעט;. פאפ־אע־ע א־ן כעסטן ז־ן פון װארמ, ־ואאט;, אנכ, נעװען א ני־טע נערעננה״ט א־־־נצופ־רן דעם ײד־שין מאסן-א־נטעא־גענט א־ן ד־ נ־־עסטע אינעמ־־נע פ־אכאעמען פון ־עד ־ו־סנשאפט. ר־ כא־־כטן א־ן א־כערזיכטן װעגן רעם אדער ־ענעס פ־אכיעס פון י־ד־ש־ער עקאנאמ־ק ארער נעשיכטע ארער פ־אאיאג־ע ־ואאטן פש״ט מ־טן ב־־־טערן פארנעם ז״ערן געיעאפן אנקנ־פ-פונקטן מ־ט אאגעמ־־נע פ־אכאעמען, נ־יעט דווקא ספעצ־עא ״ד־ש־ע או־כ ײװא זאא אט א־ן דעם ז־ן פאדכרײטערן די ־אמען פון ז־־נע אײסגאבעס, װאאט דאס נאײבסטע געװען זיך אפצושטעאן פאד ־עם צװעק אןיה דע־ פא־ם פון א פער־אד־יעער או־סנאכע. כשעת רער אעצטער קאנפעדענץ פ־ן ײװא האכן פאריעײרענע טוער כא- נדינדעט ד־ נויטײענד־ק״ט פון א זשװרנאך עם איז אפיאו אננענומען געװאדן װענן דעב א פאז־טיװע רעזאאוצ־ע, נא־ ־עדעדער האט זיך עפעם אנדעריע פארגעש־טעאט ־עם פנ־ם פון רעם געװונשיענעם זיעורנאא ד־ א־מנעדואד־קע צװ־ש־ן ד־ װיםנשאפטאער װיאן א זיעור- נאך װאס זאא פא־בי־טן ד־ ״־עד־פטן״ א■•; יעאפן א מעניעכק״ט;יקער צו פארעפנטאעכן פארטיקע א־כעטן. ־ענע, כ״ װעמען נעזעא- ׳עאםטאעכק״ט יעט״ט א־כע־ ריער וו־סניעאפט, ״עטעאן זיך פא־ א זיעורנאא פון י־װא. װאס זאא כאהאנראען טאנ-פראג;, ר־יטע װיאן יעאםן א טר־בונע פא־ קונסט און קונסט-קר־ט־ק. אאע זענען ז״ נעי־עכט, א״•־ ־ו־פי ז״ האכן א־ן ז־נען צו א־נרערן די ארעמק״ט פ־ן אוגזער א־טערא־־ש־ע־ פ־א־וקצ־ע. אאע זעגען זי־ אומגערעכט. אװ־־ װ־-־ו״ט ז״ פא־געסן, אז עס האנדיט זיך ־א װענן א זשזדנאא פ־ן ״ד־יען *ו ־ ס נ ״ע א פ ט א ע ב ן א־נסטיטי־ט. אזא זיעורנאא מוז ז־ך אפנעבן מ־ט ״־סנ״עאפט. אבע־ — נ״עט אויט ־עם ארט און '1 ײדישע ענעימלאפעדיע א גדויםע מ־ר פארמאנן א קאאאפאאע םימפאט־ע פארן ײװא אין נארדער ־ועאט די א־־נצאנע, רערוו״א אפנעד־םענע אײפטוען םון דער און ־ענער ״װא-סעקציע האבן ארו־סגערופן פיא אנערקענ־ננ א־ן צו- טי־וי םא־ דעם ײדיש־ן װיסנשאפטאעכן אינםטיטוט. מיר םאר- מאגן שוין א־צט דיונדעדטעד א־כעדנענעבענע פ־ ינט מיטהעאפער• מ־טאי־כעטער צי־וישן די םארשײדנםטע יידישע און ײדן-װיםנשאםט- יעך װעאכע זענען גי־י־ט אויך אויה װ״טער מיטצונײן און מימ- צוש־אפן מ־ט דעם ־ױוא. אויך דער קר״ז פון טרײע-נעטרייע יױוא- פי־־ינט פארכר־יטעיט זיך און פאדשטארקט זיך אאץ מער און מעך א־ן א צװאנציק אענדער האבן מיר איצט אפטײאוננען. צװײנ-אדנאנ־זאצ־עס מ־ט הונדערטער ארטיקע קר״זן און נרופעם און מיט פיא טויזנטער מיטנאידעך װאאט נעײען א גרויםע עװאה. ױען מ־י נוצן נ־׳אט או־ס אט די אאע קאאאםאאע דענאעכקײ•! עס א־ז א־צט פא־ אונז אאעמען קראך דער פ־נפטעד ־אדטאג;*גב יידייכן;*.**כניצאפטלעכן אינכט״טיט *טריכצ אי• איי־י 5עדי$ד א*:ב רעבן פרנב ־יײא, ארן עב ־אךס זיך אנדריבן א צױייטע׳־ א :ייעי פע-יאד פ־נקט *,״ די ״־וא-קאנפעי־ענץ, רואב איז פארגע- קרכרעז ד׳״גטיקז דאיב־בע א'ז רוירגע, ה$ט ארגטעי;ערײ:ט דעב פעבט; נעזעריטאפטיעב; פרנ־אטענט פא־ יעב :אנצן י״וא־בני; דיט אלע ז־ינע ׳בט־עברנגען אץ אריבקרקן ארי־ל רו״טעדד־קן׳ י^עב־ אזוי ־אר־ אייך די איצטיקע פיניל-יא־יקע פייעירנג אדר־בפ־־ן דעב *יררא אר״־ נ״ע, רו״טע־ע *רענן. די קאנפע־ענץ עב איז גע־רען די ע־־יטטע *טנערע טאביריזאציע פרן די געזעי־טאפטרעבע ביחיר, א*י־= ררעטע; דע־ ײײא יעטיצט זיך, ארן די איצעיקע ״ב־יל״- פײעררנג — א ביטן א־ן אן אנזאנ אײ־ל א :ײעב, גרעהע־ן כאד־ טעסט שרן א־בעט