Literarishe bleter · 1930-03-21 · 12 (21.3.1930) · p. Seite 229

זײס 229 ליס7ר$רי10?2?ססר 1ונ 11 (307)? $ ע ר ה א ר א ה ' ץ! ת א ר ש ע שמחה טדאבטעד אוז פאליא דינדענפעלד (צו ז״ער אויסיםמעלוננ אין דעי ״דיעעי קונםצ־געזע־־טאןט) דער װאר׳שעװער ײדישער קונםט-געזעאיטאפט (קרולעװםקע 1<־.) װ״ט ארוים אט דער אפריאריםטייטער ייריישער װעאט־בזןנעם; איריק, עקםטאטיקן דאס רוב זענען עם האנדיםאפטן, פיטגרעםקע קרויםטע־ה, ה״זער, כ״טעד, טויעק, ארענוע פאר׳םטאט-הײזאעך. ם ע נ ט-פ ו י א און ק ו ז ט י ר... אינטעאעקטועאער אויסװאא, קוב״ע קאנםטרואי־ט, אבער רורכװיברירט טיט דעם ציטערדיק;, באראקטעריםט״טן אוט- רויקן פענזא פון דעם װיזיאכערן קינםטאער םענט־פויי און קוזטיר — װי ענאעך זײ זענען ב״רע ב״ דעט דאזיקן קינםטאער רא און דארט דער זעאבער היטא (ט״נסט יעטורט״ט פא־װאאקנט — ווי װ״ט טיד זענען אװעק פונם רויקן היטא א־בעדן ׳טטודטי־םן קאפ י־טעיהום), די זעאבע באויק״ט;, ברוינק״ט;, נרינקייט;, דער פ״זאזײט ענאעך, ענאעך ציטערט די אטטאםפערע, װ״א רעי־ טאאער טאיט נאר ז־ך, זיין א״גענע װיז־ע. אוטעטום װיירירט אים נא״ך די טונקעאע, טרה-־טחורהדיקע ״טטחה-םיטפאניע פין דע־ װעאט — ער זעט אפ־יאריםט״ט-עקיטנותדיק דער יטטיאער, פא־ט־אבטע־ ׳טטחה טראנטער ןנאטען — אטעןן װונרע־בא־ע פא־בנ- הארטאניעס,נעחאאטן א־ן נערעטפטע אקארדן,און א״םנענאםן אינטו- איט־װ, איבערצײננדיק. םיטאכט נ״טט, װאם א־בער א־ם רוען א םך ניטע ג״םטער פון דער נייער קונסט — דער ע־קד דער ג־נאנט װ א; ־ ג א נ — נעבן א־ם קען נייטט נאייכניאטיק פאדב״נ־־ן ק־־ן יטום עראעבער הײנטיקעד ק־נםטאער, און םיא־ז נ״טט טעגרעך אװעקצונ״ן פון א־ם נ״טט באיטאנקען. או־ך ד־ פא־ פא־טרעט-םטודיעכ און ׳טט־א-אעבנם קאבן דעם זעאבן טוז־קאא״טן, איר״ט;, טראכטער״טן נוםח א־ן ז־־ן א״נענע פערזענאעכע האנט״טריפמ, װאם װעט פארבא״בן א־ן זב־ון א־ן צװ־נ- גען צו פאדפאאנן די אנטװיקאוננ פון רעם אויפר־כט־קן טאאענט — שטחה טראבטער 3. פאאיא אינדענפעאד ןפאאין), װאם יטטעאט נאי־בצ״- ט־ק אװם אירע םקואפטורן און קא״נ־נקע טע־אקאט;, א־ז א ק־נםט־- אערין פון א פ״נעם אינטעאעקט און קואטו־ װאם האט א־ן ז־ך א־יננעזאפט רי ד־אאעקטיק פון אאע אקטועאע ׳טטרעטוננען א־ן דע־ טאדערנעד פאאסטיק. א־ר קונםט א־ז אטתד־ק און אבםאאוט א־ן הםכם ט־ט דעם טאטער־אר אפיאו א־ן דער נע־ואגטער א־ר״טער םקואפטור ״טוטעריטאפט״, װו א פרוי — פאם־װ, אפהענטיק—בא- קוקט טיט א טאדאנ״טן יטט״בא, נאיקאעך א־ר ב־וטאא-יטפ־צ־ק אויפנעטר־בענעם בו־ך, ה־־א־ק״ט יטװעבט אר־־ם פון רעם ב״־־. א פירטאציע פון אעבן. ׳טטארקעד אפ־או און ט־פעד פון רעד פדאכט־ פואער פ־נור, — דע־ טאנץ ט־ט דעם יטאא, װאם יטטעאט פא־ א פרוי װעאבע יטפר״זט נצחונד־ק פארו־ם צום אאקנד־קן אעבן, צו אוםט״ פאאיא אינדענפעאד איז קורם־בא עםטעטיקע־;. אע״ע אט־ טיינםטן פאראיבט אין פדויען־פארטען ןא״כטערע און דאנקבא־עיעו. ביז אצ־נד נעפ־נען טיר בי־ א־ר בואטע אנהעדענ״טן פון טא־אא. אעטברוק און עגיפט״טער ןפר־-נריכ״טער) קונסט, דאם זענען געזונ־ טע און ריכטיקע אערער פאאיא אינדענפעאד א־ז אזוי אנטציקט פון טערב און צױויאיזאצ־ע, אז דער קוא פון יטטאם העדט זיך אע״ע ב״ א־ר ארוים יטװאכער די ק־נםטאעד־ן ײ־־זט אבער א־ו־ם א־ן אירע ארבעטן אזויפיא אינטעאינענץ און אנטוױקאוננם-טענאעבק״טן. אז טען קען נייטט און טען דאר־ז נ״טט א־בער א־ר א־ו־םזאגן אן א״נז״טיק-פיקם־רטע ט״נוננ. _קאאפעראטיװ ״ביכערי, ווארשע_ זשיטלאװםהי זאמל־־בון 480 ז״טן טיט נילדער םר״ז 10 זל. 23 וז1ע\316א ,3׳\ו\573ז3^\ ,"ז6ו1סז(8״ .ב1ט61ק5 1. םיי די אזויגערו- פענע יידישן קונםט, ם״ די קונסט פון י י ד!— איך װיא אין דעם קורצן ארטיקא נישט אנהויבן טיט נייע אנאאיזן — האט זיך טעכטיק צע- װאקסן טיט דער ייר״שער עטאנצ־- פאצ־ע אין די אעצ- טע ־צענדא־קעד יארן. װיפיא ייד״טע קינםטאער, קינםט- אער-ײדן, װי איר װיאט, האט טען נע- קאנט אנרופן טיט 40-30 יאר צוריקץ און ה״נטץ א יטפע, א גאט-גע- בענטיטטע יטפע, אזן ני׳טט נאד אין בטות, דװקא אין א־כות.איךװעא װאנן צו זאג;, אז ראם אװי־אאנג נעהאטעװעטע דורך די איםורים פ־ן און טנהג — יי ד י ׳ט ע א ו י נ פ״ערט איצט ז״נע ארניאם־ ט־יטע האואות וחננות און װערט נ״טט ט־ד אויסצוטרינקען די װעאט א•; ז־ װ־רער פרי׳ט צו באיטאפן און פארטירן דורך א נייער פרױטע, -־רך ־ער אינדױוידועאער יידי׳טער. װעאכע נאציע האט נאך אין דעם א־צט־קן טאטענט אויפצװוײזן פיא אזוינע אינטערנאציאנאאע פאאם- ט־״טע א־נדױוידואאיטעטן װי יטאנאא, קיזאיננ, טיידנער, םוטין און ־ע־ פריפאריטטארבענער טאדיאיאני;׳ אננעהויבן פון ט א ו ר י צ ־ נאטא־ב, דעם ױננענקן נאאיציאנער, דעם פאקט־׳טן פארג״ער און פ־אנע׳־״טן שאפער פון יידישן ראטאנטיזם און אזא א־נטענםױוער א־ן באפרובפערדיקער אויםטאם װי פרץ אין דער איטעראטור און פ,־; דעם האאענדער ױ ס ך א י ז ר א ע א ם, דעם באהארציקטן טא־ רע־-־־בטער, װעאכער דריקט אויס אזוי טעכטיק דעם סאציאאן פא־ טאב. ־ואם איז אזוי אייגן אונוער ראםע (אפשר בעםער דער ״ג־יפ- ט־קע־ דאסע, ײי איר זאנט עס ד״ר י. שיפערן — טדעטן אוט• א־־פהעראעך יידן-קינסטאער אין אװאננארד םון א״ראפע״טער קונפט. א־; קנם ז״ זענען אויזע אינרױוידואאיטעטן ,בינדט ז״ דאך אאע צ־נ־־־. באװוסט ארער אוטבאװוםט, איין ״נאט־שעד״ נ־יסט ןיטפעננרעריש אויםנעדריקטן), אדער אויט טיר— א־ין ״חסיד״טערי■ נ־־בט ׳אז חסידות איז יידישע גאטיק, װעגן דעם האב א־ך שוין נע- ״-־־:;::. ־ועאכן די מעארעטישע פארם-באצ״כנער פון היינטיקער ־ופ; אן ט־טן נאטען עקםפרעםיאניזם. אין דעם זין זענען יידן בא־ עיבעראנס עקםפרעסיאניםטן. שטחה טראכטער (צ״כנונג פון בער האראװ״ז) פ־ן דעם אםפעקט װעאן טיר אויך באטראכטן ש ט ח ה ט־אבטער דעם העאאויניק;, באאנדן אובאינער, א קאננאאטעראט ־״ *'יר״נ־ א 300-יאריקן נאגוא פון שװעדישן באוט, חםירישן הייטישן נייבט אץ פאריזער קואטור און טעכניק. יניטחה טראכטערם ײדישע פיזיאנאטיע אינט שוין אבםאאוט אץ נ־־בט־קן. ז״ן אויםעראעכקייט א־ז אוטענדאעך נו״ש. טיט אזוינע ט־ב; איז פיא טזרח-נאאיציע, װאאי;, אוקראינע. פון דעטזעאבן טיפ יאב א״נציק־נעבאיבענע פארטרעט בעש״ס טיט דער םאאװיש- :8ײ־בע:ער נאז. ענאעך שטעא איך ט־ך פאר אויך ׳דעם אםאנאנם פי^שטחה טראכטער, װאם קוטט טיר אםאציאטױו אויפן זכרון — ליב ־עאד פון דער םאאקם-טעשה — שמחה פאאכטע... אאע 35 גרויסע איױונטן, װאם פיאן אוים ביידע זאאן םון