Literarishe bleter · 1930-03-14 · 11 (14.3.1930) · p. Seite 210

?'ססרץרישס ב99טסר 012. 11 (206) זײם 210 * ז י? / זדעי׳שע נ ח ם ן ה נ י מ ה״ 99 כתד־דוד״ פ ײ ד ע ד 99 :חר דור, לו״ט סאלדעראן דע־לא-בארהא, איפערגעזעצם און באארבעם — 'צחק 5מח. םראגעדיע אין 3 אקםן (8 בילדער) — ־עי־גי — א. דיקי, פוזיק — ראואװפקי, דעקאראגיעם און קל״דער—עםידם. םצעני׳יער ל״םער — ׳. רובינ־םפ״ן, פוזיקאל״םע אילוםטראגיעפ — בארםתויז־בן־גיסי. ״הבימה״ טעאטער-יעפיל. װייל די ״הבימה״ איז םיל מער און אפילו עפעם גאר אנדערש פון די בעםערע, אםילו בעםטע טעאטע־■ מרופעם. מיר וענען בכלל נעװוינט צו טעאטערן, װאס ׳ש פ י ל; ־ אפ א פ־עסע (מעג זיין אויפן בעםטן אופןן), ׳טפילן אפ און פא־- טיק. וחםל. און טרעט צו דער מעאטער צו א נייער פיעסע, א־ז •םוין די פריערדיקע אפגעטראנן, צע׳פאטן, בקיצור — אפגע־ יט פ ילט. אפטמאל איז וי פאר דער טרופע אפילו קיין שטא־ נייםג• אויר צו באמיסטיקן דאם איינענע פעלד פאר װייטערדיקן װאקב;. די ארטיסטן פון אזא מין טעאטער (זאל דערלויבט זיין אזא מין פא"ל"ךן) זענען בבחינת ״פאטשטאװע״ פערד, װעלכע מען שפאנט איין צו א פרעמדער קארעמע מיט אדורכפארנדיקע פאםא- זשירן. צונעשטעלט די קארעטע צו א םטאנציע (נמשל—מעאטערך פארמ זי װייטער צו איר ציל (אויב זי האט נאר א צילן) שוין מיט נ״- צוגעשפאנטע פרעמרע פערד ביז דער נאענטםטער םטאנציע• (נמשר — פיעפע). דער ״הבימה״־טעאטער (װי אױך דער מאםקװער ״די- •טער מלוכה־טעאטער און אויך דער װייםרוםלענדישער יידישער טעאטער) איז אויפנעװאקםן אינאיינעם מיט די ארטיםטן, פיעסעם, רעזשיםערן. יעדער איינער װאקםט און נלייכצייטיק װאקסט דעד קאלעקטױו: דער קאלעקטױו װאקםמ און איינצײטיק װאקסט־מיט יעדער אלינער פון די ארטיםטן. װי אין דער מדבר-לענענדע, װען די קליידער זענען נעװאקסן צוזאמען מיט די ױצאי-מצרים. די ״הבימה״ שפילט נ י ש ט א פ קיין פיעםע, נאר ש פ י ל ט, און מיטן ׳טפילן װערט די ״הבימה״ אליין כםדר דערהויבן, זי יטאפט נייע םצעני׳טע װערק, װאם װערן פארװאנדלט אין װערטן. און דערמיט װערט די ״הבימה״ כסדר דע־- הויבן, פון מדרנה צו מדרנה. נאר פון אט דעם שטאנדפונקט מוזן מיר באהאנדלען יעדע נייע איפירוננ אינס ״הבימה״-טעאטער, און אזוי אויך דארפן מיר צוגיין צו דעם ״כתר דוד״. ביזאהער האט די ״הבימה״ בעיקר בא- װיזן קרומע און געבראכענע ליניעם, פא־■ מרה-שחורהטע און טונקעלע װעלטן און לעבנם, נעבוינענע, אייננעהויקערטע פינוח און נע׳טטאלטן. און איצט קומט זי מיט נליי־ כע רוקנם, מיט פעםטע ברוםטן, מיט נע- זונטע באראקטערן, מיט פולבלוטיקע טיפן לאמיר זיך נאר דערמאנען, װי רעי ״הבימה״־קינםטלער האט נעלעבט אין ־י אלע פריערדיקע פיעםעם; װי מילבן, װאם ציען זיך הין און צוריק אין איין ריכטוננ. אין א מי*ן קופע, אי אננעײאי־פענע דורכן לעבן, דורך די ארומיקע אומשטענדן, אט קריכט מען ארוים פון אט דער קופע, און אט װאלנערט מען ז־ך אריין אין איר. אלץ איינם — צי אין פריידיקע אדער אין ליידנ־ דיקע מאמענטן. אין זייערע פיעסעם האבן זיך כםדר נעטוייטט - און יענע םיטואציעס. און אומעטום איז דער יחיד נכנע אין מ׳טעובד נעװען צו דעם קאלעקטױו. אייך דער מאםנהאפטיקיימ א•; קאלעקטױוקייט איז געװען שמענדיק דער טדאפ, דער צענטר איז דער יהיד אמאל ארויסנעקראכן פון דעם כלל, האבן אים די גע׳טד:־ ני׳טן צוריק ארייננעװארפן אין די ארעמם פונם כלל. און דעריבעי האט מען ׳טוין נעהאט באשלאםן. אז די ״הבימה״ איז בלויז אז אנםאמבל־טרופע, װאם אלע אינאײנעם קאנען ׳טפילן, אבער קיין איינצעלנע ארטיםטן זענען נישטא. איז דעריבער נויטיק נע־ װען פאר דער ״הביםה״ דער ״כתר דוד״, װו אקטיארן זעען זיו א נ ט יי ל: -— א מעםקין --- ש. פינקעל -צבי פר־דליאנד ם נ ע מ ע ן דדד, דער קעניג פון ״דראר אדוניה-— — ב־וך טשעמעדינםקי •־דדד• — —--א. װיניאר אדיפדם--— א באראץ תמר, זיין טאנט^י•-— — חנה ראװינא װאב בן צױיה-— — י. בעיטאנאװ אהיתרפל-—-כי. בן־יכייני פױי פון תקדע-— ח ראזאװסקא העיאלד--ל. װאד־טאװעד *דו״קער זקן-ר קלאטיטקין אינם רעפעדטואר־קרוין פון דער ״הבימה״ אױ ארייננעפאםט א נייעד װונדערבאדעד יטטיין — די ״כתר־דוד״־אויפירוננ. די ״הבימה״־קינםטלעד מענן און קאנען יטטאל־ צירן מיט א גייעד כצענישער דערגרייכונג. דער ״כתר־דוד״ שטראלט ארוים מיט װונ־ דעדבא־ע מייכטער״טע קאלירן און שיינען. א•; ײען מיזעט אט רי פראכטפולע פאד- ׳טטעלונג, הייבט מען נייטט אן צו פאר׳טטיין, װאס אזוינס האבן געװאלט דאס רוב ארץ- *שראל־רעצענזענטן פון אט דעכ כצענישן מייכטעדװערק, װאכ די ״הבימה״־קינסטלער האבן ־א־ט נעיטאפן. נייטט אנ־ער׳ט, אז די ־עצענזענטן־מלמדים האבן נעװארמ, אז די ,.הביטתיי זאל זײ טיט דער פאריסטעלונג פא־פאבן נאך אײן פירױע צום תנ־־ך, — נ#ך סירױט צו די טויזנט און אײן פירױעיב, ,ה י*וױנא (תמר) א פירדען בײט אלע דקדוקים און פרטים, װי דען פאראאנגען פון טפחטיפ, װאס זיצן א־ן לאנד אבע־ איז דען רי אוירגאבע פוגם י״עאטעד צו מאכן פידושיס און אײפטיי־ טיטונגען אײה האיבע און נישט־פאר׳טטענד- אוז נא־ א פ־אנע: װער האט עט אזוי באאיינפלוסט די ״הבימה״־קינפטלער, ײאס ײי ־א־• איייי אננעהויבן ע״ קיקן אויר דער ״כתר-דוד״-פא־שטעלוננ. װי אױך עפעס א פרעמד און נייטט צייטיק געװיקכץ און װי אױך עפעס א פסול אין דער א־יגענער. לייטישער פיעסעם־משפהה? מען טאד בבלל נ״טט מאבן קיין פארגלייכונגען צװישן איין װעדק און דעם צװייטן, און ביי דער ״הבימה״ — צװי׳טן איין אויפ־רוננ און דעד אנדערעך ״דיבוק״, ״נולם״, ״מבול״, ״חלום יעקב״, ״היהודי הנצהי״ ו די לעצטע צװיי, לויט מיין מיינוננ, — די שװאבע־ע, נאיװערע פא־׳טטעלוננען אין דעם ״הבימה״־רעפעי־ טואי־ז, — יעדע איינע פון די אויפירוננען האט זיך אירע נרויכע קינכטלערי״טע מעלות און אײננארטיקייטן, איר כאראקטעך אוים- זען און פא־נעס. דער ״הבימה״-קאלעקטיװ, — װי איין פעםטעיך ׳טעפעיישעד קינםטלעך — לעבט זיך אוים פאי׳םיידן אין די אלע באזונדעיע פא־׳טטעלוננע;. דאם װארט ״לעבט זיך אוים״ איז נאך נ״טט דאס סאמע ריכטיקסטע, אויסשעפנדיקע בנונע צו דער