Literarishe bleter · 1930-03-14 · 11 (14.3.1930) · p. Seite 204

זײס 204 7 7יסעדז>ל־״שע *.?זזםזזר נ*ס. /1 (306) ל״עגט ער אויפן קוצ די ׳טורהלעך געטאקטע, װענן ״זילבערנער צבנה״, ״בעריאזקעצעך״ און ״טאי״, ׳שטעצט זיך אויף פון דער מאשין — טוט א ׳טמייכצ, און װארפט אין קעסצ צו נאך פרי׳פע ׳טטיקצעך בציי. דאס זענען ׳טורות בציי שוין אין צייטוננען נעדרוקטע, װאס ׳טרייען פון די ׳טפאלטן װענן אומרוען און מארדן, איצטער גיסן זיי זיך איבער אין צידער װענן בענקשאפט, און װער װ״םט אין װאם זיי װעצן זיך פארבייטן מארגן? און םיזעצט זיך װידער צו צום צינאטיפ דער חבר נאטע, די זייטצעך, פרי׳ש-נעברעננטע, נעמט ער אין דער האנט,' און פיוצים — עם צעצונדן זיך די מאמע, גרויע אוינן; ״אצגעםיינער עטרייק אין צאנח״ מעונע ׳םפריננען זיינע פיננער אויױ קצאװיען און עציידערן פריידיק איין אות נאכן צװייטן, װי םיעציירערן פויערן פריצינגם-צ״ט די קערנס, אין די אויפגעאקערט־פריעע בייטן טראכט זיך עטיצ אזוי דער חבר נאטע: — םיר זענען זעצנער אויפן פראנט — די ערעטע ריי, און פון דעם לינאטיפ, װי פון א עװערער ביקס-םא׳טין, פציען בצאנקע קויצן — הייםע ׳טורות בציי... די ־־אלעעארי׳בע דיבטרנג איז װ״ט פון די אויבערפרעב־ דעבע עפעקם;, זי איז די דיבםונג פון רעבעדיקער װירקדעבקיים,— די ביאיעביא-ייבע דיבםונג דריקם אויס דעם אינערדעבן דראנג פונם ארבעםבםענםיב און זיין בענק־גאפם נאך פאציאלער גערעב־ םיק״ם. דעיי פיאדעםארייבער דיבםער באםראבם זיך נ״בם פאר ק״ן סיפיאנער, נאר פאי א מיםבויער פון א נייער געזעדיבאפםדעבעד אידנוננ. א ר י ד ו ו ע ב ץ א ז ע צ ע ר ה. ל יי װ י ק ן — םיאיז יטװער, םיאיז יעװער דז־זם צעבן — ליאנט זיך הבר נאטע. ציט זיך אוים און עטעמט אפ פאדמאטערט, און װידער צויפן אויף קראװי׳טן ז״נע פינגער און װידעד יברינגט א יעורה א״ן דער ערעװאטאר געענדיקט זעצן האט עי נאד-װאס א ביצאנם םיט נוצן ׳עװינדלדיקע אינם דעבעט און קרעדיט, און םיט אותױת גע׳עניצטע. צאדמע — םיט קורפױו, הייבט ער אן די ער׳עטע םטראפע פון א ציד. י. ני;נעי;/?ענינ;־זן7 א. פ. גאםלאפעדס ליפעדאדישע ידושה נוםקריפטן פון גאטצאבערם צידער, און צװי׳טן ז״ אויך אײגנ- הענטיקע, זענען אבער יא אויפגעהיט נעװארן, און ז״ נע־ פינען זיך אין אונזער ר׳עות און װעצן אינניכן פארעפנמצעכט װערן. נאך נאטצאבערם טויט איז זיין ארכױו נעבציבן ב״ ז״ן טאכטער סאפיע בארנ׳נזטיין, װאס האט זיך באזעצט ביי איר טאכטער אין פעטערברנ. דער ט״צ פון דעם דאזיקן ארכױו האט נאטצאבערם טאכטער איבערגענעבן דער ״יידי׳טער היםטארי׳ע- עטנאנראפי׳עער געזעצ׳טאפט״, און אייניקע זאכן זענען באצד פאר־ עפנטצעכט נעװארן אין ״יעװרעיםקאיא םטארינא״. דעם נ׳עאר פון נאטצאבערם ארכיװ האט אין א פאר יאר ארום נאטצאבערס איי- ניקצ נאך איר םוטערם טויט איבערגענעבן דעם ׳טרײבער פון די דאזיקע שורות. אויםער ברױו פון און צו גאטצאבערן, געפינען זיך דארט פיצ נאטיצן און גאנצע מאנוםקריפטן פון נאטצאבערם ני׳עט־פאר- עפנטצעכטע העיירעי׳צזע זאכן, צװישן זיי אויך די אויבנדערמאנטע ױננט-דראםע ״אםנון ותמר״. אינטערעםאנט איז דאם קציינע ביכעצע, ײאם טראגט א צי- ׳קאװע קעפצ ״צחוק גיםטרױת״ נאטצאבער, װאס האט זיך אין די ״ננע יארן פיצ אפנענעבן מיט קבצה, איז נעװען א גרויסער מוםחה אין כצ הםיני גיםטרױת, האט ער די דאזיקע קונץ אוים- נענוצט אצם כצי-ז״ן קענן זיינע קעגנער אצם רעדאקטאר פונם ״הבוקר אור״ איז נאטצאבער נעײען, װי דער שטיינער איז, אויף מעםעחעטעך מיט אצע אנדערע ״דישע רעדאקטאר;. האט ער זיך נוקם נעװען אין זיינע קעגנער דערםימ, װאם ער האט צו זייערע נעםען צונעטראכט כצערציי זצזוצים, װאם באטרעפן ״בנםטריא״ רי זעצבע צאצ, װי די אותױת פון זיין קאנקורענטם נאמען. א שטיינער אויף פרץ םםאצענםקין, רעם רעדאקטאר פון ״השחר״, האט נאטצאבער צונעטראכט פאצגנדיקע ניםטריאות: ״ימינו היא יםין שקר״, ״בפױ, בצבבו אין אםת וצדק״, ״כסיצ םצא שקרים״: ח״ם זעציק סצאניםםקי, דער רעדאקטאר פון ״הצפירה״, באטרעפט בניםטדיא: ״הםבהצ הם׳טנע הנדוצ״ און ״הוא החכם בצםודוב ופרא אדם״; אצכםנדר הצוי צעדערבױם, דער רעדאקטאר פונב (סוף) א. ב. נאטצאבערס אםאצ אזוי־פאפוצערע צידער און םאטי- רעם האבן ער-הױם א באשטיםטן פאצקצאריםטישן און קוצטור- היכטארי׳םן א־נטערעם, און ײעצן פארנעםען א נעװיסן, װען אויך באש״רענעם, פראץ אין דער געיםיכטע פון דער יידייטער ציטעראטור עם קוםט דעדפאד א דאנק א. פדידקינען און ז. רייזענען, װאס ז״ האבן פארעפנטצעכט די זאמצונג פון גאטראיערם יידייטע ווערקז). אםת, עם איז יטוין אין דער פרעסע םיט רעכט אננעװיזן נעװאח״), אז די דאזיקע אויכגאבע איז נישט קיין פוצשטענדיקע. נישט ק״ן פוצשטענדיקע — ״בױדעים ובצא ױדעים״. אין חער דאזיקער זאם- צונג פעצן נישט נאר אזוינע צידעד, װעגן װעצכע רי ארויםנעבער האבן ני׳עט געװוםט, נייערט אויך אזעצכע, װענן װעצכע זיי האבן בפירוש יא געוײסט. די זאמצער גופא װייזן א שטייגער אן (דארטן, 250), אז אין ״קוצ םב׳ער״, 1809, נוםי סן איז נעדרוקט נאטצאבערם א זאך ״א נייע הםצאה״. די דאזיקע זאך איז טאקע גאנץ אינטערעםאנט, װייצ גאטצאבער גיט אין איר א צעבעדיק זשאנר-ביצד פון צװיי טיפייט-ײדי׳טע ׳ענארערם. די ״נייע הםצאה״ איז אבער ני׳םם אריין אין דעד זאםצוננ דערפאר, ײאם אין דעם עקזעםפציאר ״קוצ מב׳ער״, מיט װעצכן די זאםצער האבן זיך בא- נוצט, א־ז גדאד דאם באטרעפנדע בצאט נעװען ארויםנעריסן. א. פ-ידקין גופא ברעננט אין זיין ״אברהם בער גאטצאבער און זיין עפאכע״ ח. 177) די ידיעה, או גאמצאבערכ ציד ״שטעה או־ף״ איז געװען נעדרוקט אין עחעטן נומי ״ישראציק״, צעמבערנ, תרצ״ו. אין דער זאמצוננ פעצט אבער דאם דאזיקע ציד איצמ — ״בצא ױדעים״: עם פעצן אין דער זאמצוננ פיצ נאטצאבערם צידעד, פון װעצכע די ארויםגעבער האבן נ י ׳ט ט נעװוםט. די ארױםגעבער װײזן אן ח. 251), אז זײ האבן ״פון קיין זאך גאטצאבערם ני׳עט געהאט פאד זיך קיין מאניםקריפט, בצויז געדרוקטע קאפיעס״. מא־ 1) א. ב. גאםלאבערם ״דייגע ווערק. אױיכנעגעבן פון א. ןדידקין ארן ז. ײיזען. װילנעי פארלאג, 19-27. 2) זע, אםעײקאנער פנקם, 1928, 284.