Literarishe bleter · 1930-03-14 · 11 (14.3.1930) · p. Seite 203

זײס 203 ליסעדעדישע?נ?עסעד נ*ס. 11 (306) און שטיצ פאר צער אנטשװינן. איך בין לעם אים נעזעם;, םארנומען שטום זײן אוטעט, דעם אוכ־עט פון טײן הײם. און איצט בין איך אויפםנײ אויף דײנע גאםן, װארשע, און סיריזאט אין מ״ן בצוט א ריד פון שטאא און שטײן, — נו, רבי אאטיטשעער, עס נײט שוין הײנט א פרשה, װאס דו און טאטע־מאמע װעאן הײנמאא נישט פארשטײןן 'עקב ־שזדייד /?עסבעדע ת פ י ל ה רעמאאט זינקען אאע טעמפאען שוין אין שאאז, אאע טירן אפנעיעאאסן פון רער שטאט. קאעפן טויטע די אפישן אויף די דרעמאריקע פארקנם. שטום, צונויפגעדריקט די אותױת, װי צונעהאקטע ציין, הענגט אויפנעהאננען אויןז די װענט םינעשרײ פון טאנ. טראמװײען אײננעשאאסענע אין קײטן שטײען זיך אװעקנעשטעאט םארװארפן א־ן א העק, אויױ שװײגנדיקע קאאטע ש״נעס ערנעץ באאנקעמ אום א נאםן־הונט און זוכט א בײן, א היטער כראפעט שטײענדיק אן אננעשפארטער אן א װאנט און פרירט. װי א מענטש, װאם נײט ארום מיט א איכט אין האנט דורך פינסטערע בײנאבטיקע קארידארן — אזוי גײט ארום די תפיאה אונזערע אין נעמיט. און איר קאאננ איז שטיא, װי יענער זיאבערדיקער קאאננ פון פאאנדיקע שטערן — נאר רויט און זידנדיק, װי באוט. — פאר װעמען און צו װעמען בעטן מיר אין מיטן נאכט? צו דיר, װאם ביםט ניש־טא און קײנמאא נישט געװען. צו דיר, װאס מיהאט דיך פײנט נעהאט אויף דריערד און פארשיקט צו אאדי נוטע יאר אויף זיבן הימאען. עך, דו חאום אויםנעבאאזענער, װאם שפינסט דעם פאדעם םון דורות מיט אונזער האנט און אונזערן פארשטאנח םיאינן פאר אונז אויםנעאאשן אאע קאאננען פון הײאיקע נאעקער און אעשטשען זיך בײ פים, װי באעטער אפנעפאאענע. בײ אונזערע פים װאאנערט זיך ארום דאס מענטשאעבע געבעט צו קאאטן שטײן, צו זשאװערדיקע צאמים. און יעזוס קריסטוס, משה בודא טרעטן איבער דעם געבעט, װי איבער װענן אויםנעפאאסטערטע. ש. ל שנײדערם$ן / ה$רשע אוגזער אויפגאבע איז גו געװינען פאר דער דיבפונג דעם מאםנאייענער, וועלבער איז פארםריבן געוואדן דורך דער אי־ דעענלאזיק״ם פונס פוםוריזם. םיר מוזן אין אונזער עואפן אוין■ א קינפםלעריען אופן ירענגען זױם אויסדרוק דעם געראנגל פון די *װיי װעלפן—קאפיטאא און ארבעט. מיר מוזן ארײנברענגען די פראבלעמען, װאב װייפיקן דעם א־בעםבמענםם, וועלבער איז דער אייגנטלעבער יםםיצפונקם סון אונזער יידישער קולטוי־ יםאפונג. פאי אונז יונגע, יםםייט אויך די אויפגאבע פון באקעםפן די פסיידא־פראלעםארייםקײפ, וואם פאריםפרייפ זיך לעצםנם אין דער ליםעראםור. מען םוז ענערגײם ארויפםרעםן קעגן די פאעםן, פאר וועלבע די פראלעםאר״םע מוןםױון זענען פונקם װי אלע אנדע־ע ״איזמען״ בלויז א קאנױקםור־זאך. מען מוז פירן א קאמך קעגן די ׳םרײבעד, װעלבע עקםפלאאםירן די צעהויקערםע פל״צעם. דעם האםער און די פענער םונם פראלעםא"אט. יעקב פרידם^ן / װ$רשע מידנןײפ דו װײםט? מיר ה$בן די טירן צום שליאך שוין פארמאכט, און די קינדער, װאס פלענן זיצן אויף רי שװעין ד$ פארנואכט און װארמן, — װארטן שוין נישט מער, און ק״נער קוםט נישט אהער. אויך די חורבות ארום זיצן זקנים שאקלען זיך שטום. און די נאכט איז דא טיך װי די שרעק אין א הײל, די טריט בלײבן שטײן און לאכן נעהײם: צו װאס דארף מען נײן? און די טעג שװומען אום װי שיפן אין א ים װען קײן װינט איז נישטא, און די זענלען זענען מיד און בעטן נישט מער נאכן וזינט, און מיר שרײען נישט מער צו דער שטומקײט, נאך דיר, װי א קינד. און דעם שטער;, װאם נײט־אױף מיט ד״ן װארט יא אמאל אין אונז ראזן מיר רויק פארגײ;. און אויג אונזער בליק איז צום שליאך נאך נעװענדט, איז ער נל״ך װי דער שפינל, װאס שטײט אין דעם זאל, און מוז אן זײן װיצן יערנם בילד דארט פארשאינגען, און גלײך װי דער זײנער, װאס מוז די שעהן צעקליננען, בראנרזשעט אונזער טראט נאך אין אײנענעס קרײז. דו װײםט? מיר האבן די טירן צום שליאך שוין פארמאכט, און די קינרער, װאם פאעגן זיצן אויף די שװעאן דא פארנאכט און װארטן, — װארטן שוין נישט מער. '1סף רןבינשםײן / װ$רשב מיין ליבםםע םעמע איז — יםםאם. די אורבאגיכםי־םע דיבטונג — ם״ן ליבסםע לעקםור. די מאדערנע גרויםע יםםאם— דער קנויליקער געזאמל פון מיליאנען מענטיםן, מאשינען און עלעקםרייםע גולםם, וואס •םםייען אין דינםם פון דעם םעגםיםן, איז דער װונדערלעבםםער מאנומענם פון מענםיםלעבן יםאפנדיקן ג״םם. *ו דער גרויםער יםםאם מוז געװענדם זיין ראם אויג פון דעם מאדערנעם קינסםלער. פון אירע תהוםות און הויבק״םן מוז גענומען און געפורעמם װערן דער יםפאף פון דער מאדקןנער קונסם. נ״םט בלויז דעקאראםיװער רייץ און לאקנדיקע פאנאראמע, נ״םם בלויז א םראגיק פון גרויליקע םתירות און קזןנםראסםן, נאר א קײאל פון אפטימיזם, גלויבן און יםעפערייםער בא־ גײספעדונג. די א״ראפע״םע ליםעראםור איז יםוין לאנג אויפגעםרעטן. איצם מוז אויך אין דער דאזיקעד דיבםונג ג״ן די ״די־םע לי־ םעראםור, וועלבע יםפעקט נאך אלץ אין א גרויםן טייל מים אירע סאטיװן אין דעס יםט״גער און סביבה פון דעם שטעםל. א נ י י ע פ ר ש ה אברהם רייזענען — אי, איז דאם א שטעטעאע, אי, איז דאס א װארשען — ־ער אאטער צונעשאקאט האט פיט ציטערדיקן קאפ: — נו, זאנ־זיעזג טײערער, װאס נ״ט ה״נט פאר א פרשה, — נו, זאנ, נעדענקסט נאך די הפטורה מ־טן טראפי — ער האט אויף מיר נעקוקט, באטראבט מײנע קאמא׳םן, מײן נײעם הוט, און װי א םפק טיף דערפיאט האט ער װי נאר אמאא, װי בײ א הארבע קשיא, פארקװעטשט די שװערע ברעמען און זיך צענינונט שטיא: — אזוי א־ז דאם א װארשעאע, שוין אאץ מסתם פארנעם;, װאס ניאערנט טאטע־מאמע האבן... פינ״ט דארט אין םאר״ן, —